00:25Para para ekonomisi küresel finans sisteminin görünmez ama gerçek bir parçası haline geldi.
00:31Ancak küresel piyasaları tek başına yönetiyor demek abartı olur.
00:35Bu gölge ekonomi veya saklı ekonomi dediğimiz ana bir kavramın parçası.
00:41Kapitalizm, sanayi toplumu, ekonomik çarkların işlemesi, finans ve sistemin üretimle ayakta kalması.
00:48Artık bu söylemler boşa mı? Dünyayı kara para mı sardı? Dünya ekonomisi kara para çıkmasında mı?
00:54Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi verilerine göre dünyada her yıl aklanan para küresel gayri safi yurt içi hasılanın yaklaşık
01:04%2'si ile 5'i arasında.
01:06Esasında kabaca baktığımız zaman 800 milyar ile 2 trilyon dolar arasında bir rakama denk gelmektedir.
01:13Kara para tabii finansal sistemin aslında bir parçası ya da düğümü gibi görülebilir.
01:20Dolayısıyla burada kara parayı üreten kısım bizim normal üretim kaynaklarıyla gördüğümüz kısım değildir.
01:27Daha suç kapsamına girebilecek branşları içerir.
01:31Ekonomi aslında basit bir değiş tokuş meselesiydi.
01:34Ürettiğini satıyorsun ya da ürettiğini değiştiriyorsun.
01:37Ürettiğini satarken, para değiştirirken de karşılığında başka bir ürün alıyorsun.
01:42Peki artık öyle mi?
01:43Değişen dünyada ekonomi artık sadece böyle mi ilerliyor?
01:47Elbette hayır.
01:55Dünyanın gayri safi milli hasılası 100 trilyon doların üstünde.
01:59Dünyada yani bütün yıl boyunca bu kadar para dönüyor.
02:02Bu para ekonominin ne kadar büyüdüğünü gösteriyor.
02:05Ve tüm dünyada, ticarette, ekonomide, finansta bu kadar para eldeştiriyor.
02:10Ama artık o kadar da durum iyi değil.
02:12Çünkü kara para, dünya finans ve ekonomisini etkileyecek konumda.
02:16Kara para, üretim ekonomisini değil, likiti değil, varlık fiyatlarını ve finansal kanalları bozar.
02:22Özellikle gayrimenkul, lüks tüketim, kripto piyasaları, sanat piyasası, altın, offshore gibi fonlar ve paravan şirketler üzerinden fiyatlar şişirilebilir.
02:31Bu nedenle 100 trilyon doları aşmış ekonomi içerisinde yönlendirici olamaz demek eksik bir ifade olur.
02:39Çünkü kara para toplam ekonomiyi değil, belirli dar piyasalardaki marjinal fiyatları etkiler.
02:45Bir ülkenin sınırları içinde kalması pek düşünülemez.
02:50Birden fazla ülkenin bir ağ teşkil etmesi ya da kara para aklanmasında birden fazla ülkenin bu kriminal işin içine girmesi
03:02gerekir.
03:02Türkiye'nin gayri safi milli hasılası ise yaklaşık 2 trilyon dolar.
03:06Dünyadaki kara paranın ise bu paranın yani 2 trilyon doların daha üstünde olduğu söyleniyor.
03:12Bazı uzmanlara göre dünyada kara para ilk defa gerçek paranın da üstüne çıkmış durumda.
03:17Bu alarm çanlarının çalmasına neden oluyor.
03:20Finans merkezde ekonomilerde etkisinin daha büyük olduğu iddiası büyük ölçüde doğru.
03:24Çünkü üretim ekonomisinde mal, işçilik, fabrika ve kayıt zinciri vardır.
03:29Finans ekonomisinde ise sermaye hareketi hızlı, sınır ötesi katmanlı ve anonimleşmeye daha müsaitdir.
03:37Ülkelerin burada kendi bürokratik işleyişleri içindeki sorunlar nedeniyle girdiğini düşünmemiz daha mantıklıdır.
03:45Bir bütüncül olarak ülkenin kendi hukuki ve kanuni yapısından dolayı bütün ülkenin böyle bir kara para aklama ana dönüşmüş olduğunu
03:54varsaymak biraz zordur.
03:56Kara para yasa dışı faaliyetlerden elde edilen ve kaynağa gizlenmek istenen gelir olarak tanımlanıyor.
04:02Genellikle uyuşturucu ticareti, silah ve insan kaçakçılığı, yasa dışı bahis ve yolsuzluk gibi suçlardan kazanılıyor.
04:09Bu fonlar tespit edilmemek için çeşitli yöntemlerle finansal sisteme sokulmaya çalışılıyor.
04:15Suç gelirleri saniyeler içerisinde ülke değiştirebiliyor.
04:18Savcılık, vergi dersi ve banka denetimi aylarca bilgi paylaşımı gerektiriyor.
04:23Bu sebeple o süre kaybı içerisinde para küresel anlamda dolaşımını hızlıca gerçekleştirebiliyor.
04:31100 milyon doları aşan küresel ekonomi büyüklüğünün %5'inin kara para olabildiğini değerlendirmek pek mantıksız değildir.
04:40Suç gelirlerini gizleme ve yasal hale getirme yöntemleri arasında şunlar öne çıkıyor.
04:45Nakit kaçakçılığı, paravan şirketler, kayıt dışı işletmelerin kullanılması, offshore bankacılık.
04:51Türkiye'de ve dünyada bu büyük bir suç olarak tanımlanıyor.
04:54Ama yine de çözüm bulunamıyor.
04:56Offshore sistemler ve paravan şirketler tamamen yasa dışı değiller.
05:00Ama sistemin bilinçli tolerans alanlarıdır.
05:04Vergi planlaması, servet koruma ve yatırım mahremiyetleri açısından meşru gerekçeler de esasında var oldular.
05:12Fakat aynı durum kara para, yaptırım delme, rüşvet ve vergi kaçırma içinde kullanılabiliyor.
05:18Offshorelar değerlendirildiğinde, offshorelar finansal sistemin aslında yasal bir parçası görünümündedir ama
05:27oraya giren bazı paraların da eğer bu açık kapılardan girip kara para aklandıktan sonra oraya girdiyse
05:34o da yasal hale gelmekte ve takip etmesi mümkün olmamaktadır.
05:38Şimdi sorular şunlar.
05:40Kara para dünya ekonomisini ne kadar etkiliyor?
05:42Üretimin uzak doğuya kaydığı bir dünyada kara para özellikle üretmeyen ülkelerin ekonomilerine ne kadar zarar veriyor?
05:49Kara para konusunda nasıl adımlar atılmalı ve dünyada kara para ekonomisini etkileyen sektörler nasıl kontrol altına alınmalı?
05:56Dünya ekonomisi kara para krizinden kurtulacak mı?
05:59Süresel anlamda kara para ile mücadelede bir tam çözüm var mıdır?
06:04Açıkçası yoktur ama kontrollü olarak daha da az hale getirilebilir.
06:09Süresel sistem içerisinde kara para düzenini kurmuş baronlar diyelim, büyükler diyelim buna asla izin vermezler.
06:18Çünkü bunlar birçok devletin sistematik olarak iç yapısına kadar girmiş durumdadırlar.
06:24Bunun ortadan kaldırılması kısa sürede mümkün gözükmediği için,
06:28bazı ülkeler sistem dışında yaptırma uğradığı için,
06:31bazı ülkeler kaynak zengini olup kaynakları nereye kullandığı şeffaf olmadığı için
06:36ve dünyada desteklenecek siyasi ve terör örgütleri bulunduğu için
06:43aynı zamanda uyuşturucu talebi yüksek olduğu için
06:47bunun devam edeceğini artacağını da öngörebiliriz.
