- 1 gün önce
📌Trump Pekin’de, gözler Çin liderinde
📌Trump-Şi görüşmesi Hürmüz darboğazını açar mı?
📌Yeni deniz yasası; Atina’yla gerilim yolda mı?
📌Türkiye'nin Ermenistan'a uyguladığı ticarî ambargo kalktı mı?
🎙️Barçın Yinanç ve Buse Söğütlü yorumladı.
📌Trump-Şi görüşmesi Hürmüz darboğazını açar mı?
📌Yeni deniz yasası; Atina’yla gerilim yolda mı?
📌Türkiye'nin Ermenistan'a uyguladığı ticarî ambargo kalktı mı?
🎙️Barçın Yinanç ve Buse Söğütlü yorumladı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Merhaba, bugün 13 Mayıs çarşamba. Ben T24 Dış Haberler Editörü Buse Söğütlü, Dış Politika Analisti Barçın İnanç ile birlikte bir
00:08Dış Politika ile İşi Dışı programı ile daha karşınızdayız.
00:12Gözler, bugün iki rakibin ABD ve Çin'in Pekin'deki uzun zamandır beklenen, fakat İran Savaşı'nın nedeniyle ertelenen zirvesinde ABD
00:22Başkanı Donald Trump Pekin'e doğru yola çıktı.
00:25Çin'lileri Xi Jinping ile yapacakları görüşmelerden çıkacak sonuçlar tüm dünyayı ilgilendiriyor.
00:34Bu Trump'ın yine 2017'deki ilk dönemi sırasında Pekin'e yaptığı ziyaretten sonraki, sonra bir ABD Başkanı'nın Çin'e
00:42yaptığı ilk ziyaret.
00:44Tabii ki bizi en çok ilgilendiren kısımlarından bir tanesi Çin'in İran'a yaklaşımı, İran Savaşı Gölgesi'nde yapılan bu
00:54görüşmeden ABD ve İran arasındaki görüşmeler konusunda neler çıkabileceği ama
00:59önce ben şunu sormak istiyorum, uzun zamandır beklenen bir görüşmeydi.
01:07Trump masaya daha eli zayıf mı oturuyor? Çin lideri bu zayıflıkları kullanabilir mi bir takım müzakereler konusunda, bir takım anlaşmalar
01:18konusunda?
01:19Yani genel anlamda iki lider masaya nasıl oturuyorlar onu sormak isterim.
01:23Tamam, şimdi öncelikle belki şunu, şu bilgiyi vererek başlamakta yarar var.
01:28Biz aslında bu programda bir İran uzmanını konuk etmeyi planlıyorduk ama son dakika bir rahatsızlığı ortaya çıktığı için
01:36programı belki biraz hazırlıksız çıkmış olabiliriz, bir hatamız olursa şimdiden affola diyelim.
01:44Şimdi bir klişe vardır, işte filler tepişirken altta çimenler ezilir.
01:49Burada çimen kim oluyor? Biz oluyoruz.
01:51Burada fil metaforunu da özellikle Amerika Birleşik Devletleri için kullanmak istiyorum.
01:57Çünkü Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Trump züccaci dükkanındaki fil gibi davranıyor.
02:03Bunu özellikle nerede gördük? İran'da gördük.
02:06Hürmüz Boğazı'nda gördük.
02:08Ve Hürmüz Boğazı'nda öyle bir darboğaza saplandı ki aynen bir filin züccaci dükkanındaki tavrı gibi işin içinden çıkılmaz bir
02:21noktada Çin lideriyle masaya oturuyor.
02:26Bu hepimizi çok ilgilendiriyor.
02:29Özellikle mesela Türkiye'de gübre almaya hazırlanan çiftçiden MR randevusu bekleyen hastaya kadar Hürmüz Boğazı'ndan son derece önemli ham maddeler
02:40geçtiği için hem Türkiye hem bütün dünya bu zirveye kilitlenmiş durumda.
02:47Ve bu nedenle de senin de söylediğin gibi İran meselesi masadaki en önemli gündem maddesi.
02:55Eğer tabii senin soruna gelirsek yani kim daha eli güçlü, kim daha zayıf?
03:00Kanımca Trump eli daha zayıf.
03:03Çin lideri ise masaya daha özgüvenli oturuyor.
03:06Ama bunun için biraz geriye doğru gitmek gerekiyor.
03:10Özellikle Trump'ın birinci döneminden itibaren aslında Çin Trump'ın ikinci kez Beyaz Saray'a girebileceği düşüncesiyle Trump'ın ikinci
03:19dönemine Biden sırasında büyük hazırlık yaptı.
03:23Ve ikinci Trump dönemine hazırlıklı girdi.
03:27Ve hiç de alttan alan bir tavır halinde değil.
03:31Şimdi Chatham House'da güzel bir Çin analizi vardı.
03:34Diyor ki yazar aslında Trump Çin için sürekli bir hediye veren, sürekli veren bir hediye gibi.
03:42Yani Trump ne yaparsa Çin'in konumunu daha güçlendiriyor.
03:47Örneğin Trump gelir gelmez Vietnam ve Hindistan'a karşı gümrükleri arttırdı.
03:52Bu iki ülkenin mesela Çin'e daha yakınlaşmasına neden oldu.
03:56İşte Çin'e gümrükleri arttırdı.
03:58Birdenbire Çin malları Amerika'ya girmemeye başlayınca bunun Amerika üzerinde bir etkisi oldu.
04:04Ve Çin yine alttan almayıp vay sen bana gümrükleri mi arttırıyorsun o zaman ben de sana kritik mineralleri göndermem dedi.
04:10Trump'a gene geri adım attırdı.
04:13Ve sonuç olarak İran'a geldiğimizde de yine İran'ın da ben aslında Çin'in elini güçlendirecek bir noktada olduğumuzu
04:24düşünüyorum.
04:25Yine ama güncele gelmeden seninle bu programda çokça konuştuğumuz iki belge var Amerika'nın.
04:31Birisi Amerika'nın işte ulusal güvenlik strateji belgesi diğeri de ulusal savunma strateji belgesi.
04:39Her iki belgede de aslında Trump döneminin Çin'e karşı daha böyle makul çizgide olduğunu gösteren ifadeler vardı.
04:49Yani beklenenin de altında bir sertlikteydi öyle söyleyelim.
04:54Herkes çünkü işte Trump gelecek Çin'le savaşacak.
04:57Halbuki bu belgelerin de bize söylediği şey aslında Amerika'nın Çin'le doğrudan savaşmayıp Çin'in enerji hatlarını akamete uğratmaya
05:08çalışacağıydı.
05:09Bunun ilk adımını nerede yaptı?
05:11Venezuela'da yaptı.
05:13Venezuela Çin'in önemli tedarikçilerinden biri olduğu için Venezuela'da bir rejim değişikliğine gitti.
05:18Bu arada Dışişleri Bakanı Marco Rubio'da uçaktayken Trump'la birlikte Pekin'e giderken işte Nicolas Maduro'nun Venezuela'nın kaçırılan
05:29lideri, Nicolas Maduro'nun böyle simgeleşen gri eşofmanıyla bir poz verdi.
05:35Eğer yaprak arkadaşımızdan rica edersek onu da seyircilerimize aktaralım.
05:39Bu daha yani ikonik bir şey.
05:41Evet bir mesaj veriyor.
05:43Bak biz senin en önemli ticaret partnerinden, petrol tedarikçilerinden birinde bir rejim değişikliği yaptık diye.
05:52Sonuçta Amerika'nın İran'a saldırısının arkasında işte tırnak içinde İsrail'in fişeklemesi, nükleer mesele vs. olsa da aslında Amerika
06:02'nın bir başka amacı ihtimalen İran-Çin arasındaki bu stratejik bağlantıyı akamete uğratmak, zayıflatmaktı.
06:13Çünkü İran hem Çin'in en önemli partnerlerinden hem de Çin-İran petrolünün en büyük alıcılarından bir tanesi.
06:21Ama bir taraftan İran hiç Amerika'nın beklemediği bir hürmüz boğazı karşı hamlesiyle geldi.
06:30Ve bugün Buse şunu anlıyoruz.
06:32Aslında İran bu savaşa Çin'in verdiği destekle hazırlanmış.
06:38Çünkü iki noktada yeni bilgiler önümüze çıkıyor.
06:42Birincisi Çin'in savaştan önce İran'a Amerika'nın Körfez'deki stratejik askeri hedeflerine dair önemli uydu bilgileri aktardığını yahut da
06:54önemli uydu mekanizmalarından yararlanmasını sağladığına dair haberler var.
06:59Yani hakikaten de İran gerçekten Körfez'de çok önemli hedeflere nokta atışında bulundu.
07:05İkinci önümüze gelen stratejik bilgi ise aslında Amerika'nın Körfez'deki askeri hedeflerinin bize aktarılandan çok daha fazla zarar gördüğü.
07:16Ve de üçüncü bir bilgi bu savaşın hemen başlarında Çin'in ya da çok daha evvelinde ama en azından Körfez
07:25'in orada Çin'in bir casus gemi bulundurduğu.
07:28Ve dolayısıyla Amerika'nın askeri yetenekleri konusunda da bu savaş sırasında muazzam istihbarat sağladı.
07:37Yani aslında Çin bir atasözü var bilmiyorum Çin'e mi atfediliyordu şimdi hatırlamıyorum ama
07:44hani hata eğer rakibin ya da düşmanın hata yapıyorsa bir şey yapma otur seyret diye.
07:50O nedenle de Çin biraz İran meselesinde oturdu ve biraz böyle ellerini oğuşturarak seyretti.
07:59Bir, bir taraftan Amerika'nın askeri kapasitesine dair çok önemli bilgiler elde etti.
08:04İki, Amerika'nın askeri kapasitesinin Körfez'de darbe almasını onun için önemli.
08:11Üç, Amerika savaş uzadıkça çünkü savaş hemen bitecek diye hesap ediyordu.
08:17Savaş uzadıkça Amerika'nın enerjisi Hürmüz Boğazı'na ve İran'a kilitlendi.
08:24Ve sonuçta Amerika Trump Şii'yle yapacağı görüşmeye masaya bir taleple oturuyor.
08:33O nedir? Sen Çin olarak İran'a baskıda bulun, İran şu Hürmüz meselesini şey yapsın,
08:41hani bizim lehimize olacak yahut da zararımıza olmayacak bir şekilde bu meseleyi çözelim talebiyle oturacak.
08:50E Çin de gayet pazarlıkçı bir ülke olduğu için Amerika'dan böyle bir talep geldiğinde
08:56herhalde tamam sen iste yeter ki demeyecek ve karşılığında bir takım talepleri olacaktır diye düşünüyorum açıkçası.
09:05Bilmiyorum senin yaptığın okumalardan ortaya neler çıkıyor?
09:10Özellikle Amerikan basınında tam olarak bu karşılıklı pazarlık sürecinde
09:15örneğin Şii'nin bu fırsatı kullanarak Tayvan konusunda Amerikan silah desteğinin azaltılmasını talep etmesi mümkün.
09:23Analistler bu tür yorumlarda bulunmuş.
09:25Galiba şöyle bir cümle var dikkatine geldi mi?
09:28Amerika şöyle diyormuş.
09:32Amerika Tayvan'ın bağımsızlığını desteklemiyor.
09:37Deniyor ki şu cümle değişikliği bile Çin için çok önemli olabilir.
09:42Amerika Tayvan'ın bağımsızlığına karşı çıkıyor.
09:45Yani desteklemiyorla karşı çıkıyor arasında tabii önemli bir fark var.
09:50Acaba böylesine bir farklı ifade talebinde bulunur mu?
09:56Misal.
09:57Mesela Dışişleri Bakanı Rubio gitmeden önce yaptığı açıklamada da biz Tayvan meselesinin iki ülke arasında bir sorun alanı olarak gündeme
10:04gelmesini istemiyoruz dedi.
10:06Belli ki bu konuda bir tansiyon düşürme söz konusu.
10:10Diğer yandan mesela Çin'in Amerika'dan yüksek teknoloji ihracatına yönelik kısıtlamaları hafifletmesini isteyebileceğine dair haberler var.
10:20Yani özetle aslında Amerikan basınında Trump'ın bu geziyi hayal ettiği gibi geçiremediğini ancak bunu elde edebildiğini düşünüyorlar.
10:29Tabii çünkü onun hayalinde aslında İran'ı dizlerinin üstüne çökertmiş ve belki de ya İran'da bir rejim değişikliği yahut da
10:37İran'ın ben ettim sen etme tamam Çin'e petrol satmayacağım sana satacağım diyerek masaya oturmayı hayal ederken
10:44tam tersine İran konusunda talepkar bir şekilde oturuyor.
10:49Benim de gördüğüm yorumlarda şundan bir endişe var.
10:53Ya acaba Trump kendi küçük ve kısa dönemli çıkarları için acaba uzun dönemli tavizler verir ve bu da dünyanın geneli
11:06için Çin karşısında başka ülkelerin elini zayıflatacak tavizlere yol açar mı?
11:13Bunun endişesi yaşanıyor.
11:15Hatta şöyle bir basitleşme bile söylenmiş.
11:20Yani işte Çin'in Amerika'dan bazı tarım ürünleri alması yani uğruna acaba hani dünya siyasetinde Çin lehine bir yeni dengelenme
11:32mi olacak gibi cümlelere de rastladım doğrusunu söylemek gerekirse.
11:38Yani bunu takip edeceğiz.
11:40Bu arada İran Dışişleri Bakanı Erak Çin'in geçen hafta Çin'de olduğunu hatırlatalım.
11:44Çok doğru.
11:44Ayrıca yine Pakistan ara buluculuğundaki görüşmeler devam ederken özellikle ilk tur ABD İran görüşmeleri Pakistan'dan bir heyetin Pekin'e gittiğini
11:54hatırlatalım.
11:55Dolayısıyla Çin aslında masada çok böyle kendini bu ABD İran konusunda çok ortaya koymasa da aslında gizli bir müzakere ve
12:05diplomasi aktörü olarak da hep duruyordu.
12:07Evet ama yani Çin'in de çok ince bir çizgide olduğunu söylememiz lazım.
12:12Çünkü bir taraftan Çin tabii ki İran kendisi Çin'in en önemli petrol tedarikçisi.
12:19Şimdiye kadar nefesini tutması yani başka ülkeler çok daha fazla etkilenirken Çin'in tabii nefesini tutması anladığım kadarıyla yanlışım yoksa
12:28şimdilik idare edecek bir petrol rezerv kapasitesi olduğu için yoksa ilelebet bu durumun devamı çok da Çin'in yararına değil.
12:41Ama dediğimiz gibi Amerika'yı sarstığı, Amerika'yı zora soktuğu oranda da bu krizin sürmesi işine geliyor.
12:50Amerika'dan alacağı taviz oranıyla herhalde İran üzerindeki baskısını fazlala çiştiracak yahut da bir noktada tutacak.
13:01Ama senin dediğin gibi bu ziyareti en yakın izleyecek ülkelerin başında elbette ki Çin geliyor tabii.
13:10Evet buradan biraz daha Türkiye Yunanistan haftına geçelim.
13:14Çünkü geçtiğimiz hafta Bloomberg'ta Türkiye'nin denizlerdeki deniz yetki alanları konusunda bir yasa hazırlığı içerisinde olduğuna dair bir haber çıktı.
13:26Biliyorsunuz iki ülke arasında geçen yıldan bu yana Türkiye ve Yunanistan arasında Ege'de deniz yetki alanları konusunda böyle karşılıklı bir
13:34harita savaşları söz konusu.
13:38Türkiye bir harita hazırlığı yapıyor, BM'ye bildiriyor, Yunanistan karşılık veriyor.
13:42Ve biz de geçen haftaki Bloomberg haberinden sonra Türkiye'nin hazırlığını yaptığı yasa tasarısı üzerine konuşmaya başladık.
13:53Bu esnada Yeni Şafak gazetesinde, iktidara yakınlığıyla bilinen Yeni Şafak gazetesinde bu yasa tasarısıyla Cumhurbaşkanı'na Ege'deki Türkiye'nin altı
14:03deniz mili olan karasularını artırma yetkisi verileceğine dair bir haber çıktı.
14:09Bu yeni yasayla ilgili en ayrıntılı bilgiydi şu ana kadar Ankara Üniversitesi Deniz Hukuku Ulusal Araştırma Merkezi.
14:20Dehukam hem bir basın toplantısı yaptı hem de bir yasanın neden gerekli olduğuna, neleri içereceğine dair bir böyle birkaç maddelik
14:30bir açıklama yayınladı.
14:33Yani bu Dehukam'ın açıklaması şu yüzden Türkiye'nin resmi bu konuyla ilgili resmi görüşünü ve yasa tasarısıyla ilgili resmi
14:41ağızdan bir açıklama gibi.
14:44Çünkü Türkiye bütün bu haritalamalarını bu merkezin çalışmaları üzerinden BM'ye bildiriyor.
14:49Bu çalışmaları esas alıyor.
14:51Bu yani Dehukam'ın açıklamasına baktığımızda en önemli...
14:55Ki onu web sitelerinde de bulabilir.
14:57Eğer yakından takip etmek isteyenler içeriğine oradan bakabilirler.
15:03Böyle bir soru cevap sanıyorum.
15:05Evet.
15:0511 soru cevaplık bir metin.
15:06Yani bu metinde böyle bir yasaya neden ihtiyaç duyulduğu en temel konulardan bir tanesi.
15:13Çünkü deniyor ki Türkiye BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne taraf olmadığı için bu denizlerle ilgili uluslararası hukuk kuralları bizim iç
15:21hukukumuza aktarılabilmiş değil.
15:23Biz böyle bir çatı metinle, bir yasa metniyle bunu bu konudaki görüşlerimizi bir işte iç hukuk konu bir parçası haline
15:32getirmek istiyoruz.
15:33Yani Türkiye'nin buna dair bir yasası yok.
15:36Yasası olmadığı gibi bununla ilgili bir uluslararası sözleşmeye de taraf olmadığı için ortada bir hukuki altyapı eksikliği var.
15:46Çünkü uluslararası sözleşmeler yerel yasaların üzerinde olduğu için eğer uluslararası sözleşmeye tabi olsan o zaman yine bir hukuki altyapın olacak.
15:57Halbuki ne bir uluslararası sözleşmeye tabi Türkiye taraf ne de bununla ilgili şimdiye kadar meclise bir yasa gelmiş.
16:06Dolayısıyla amaçlanan hedeflerden bir tanesi hukuki altyapıdaki bu boşluğu tamamlamak olarak gözüküyor.
16:16Evet bu arada Doğu Çevre ile Türkçe'den Gülsen Solaker de bu konuyla ilgili AKP ile kaynaklarla görüşmüş ve aslında bayramdan
16:24sonra bu yasa tasarısının meclise gelmesi bekleniyor.
16:27Meclise geldikten sonra nihai haliyle ilgili de daha net bilgi sahibi olacağız.
16:31Ama tabi ki önemlisi Ege'deki 6 deniz mili vurgusu.
16:38Orada sizin notlarınız vardı bu konuyla ilgili söylemek istediğiniz.
16:42Evet yani aslında işte bu Dehukam'daki bilgi notu soru cevap da çok açık bir şekilde.
16:51Aslında Türkiye'nin Ege denizinde herhangi bir ülkenin yani Türkiye'de Yunanistan'da dair 6 milin ötesine çıkarılmasını istemediği net bir şekilde
17:05yazılıyor.
17:05Yani Yeni Şafak'ta yer alan yorum hani duyduğuma göre diyor Cumhurbaşkanı'na yetki verilecek.
17:13Ege'de Türkiye'ye 6 milin üzerine çıkma yetkisi verilecek.
17:16Bu bilgilendirmeden yani Dehukam'da yer alan bilgilendirmeden anladığımız ve zaten Türkiye'nin geçmişten gelen de çizgisi aslında Ege'de sadece Yunanistan
17:28'ın değil yani Türkiye'nin de 6 milin üstüne çıkmaması.
17:32Çünkü 6 milin üstüne çıkmak demek taraflar açısından uluslararası deniz yolunun alanının çok daralması lazım.
17:41Bu Karadeniz'e kıyıdaş ülkeler açısından da tercih edilecek bir şey değil.
17:46Dolayısıyla yani o gazetede yapılan yorum doğru bir yorum değil.
17:52Burada aslında Türkiye ile Yunanistan'ı belki önümüzdeki dönemde karşı karşıya getirecek mesele Akdeniz için daha çok geçerli olabilir.
18:04Çünkü zaten son dönemde yaşanan sıkıntıların büyük bir bölümü Akdeniz'de yaşanıyor.
18:10Yani Ege'de zaten bir sıkıntı var ama o artık kemikleşmiş ve onunla ilgili yeni bir şey yok.
18:16Yani orada Yunanistan diyor ki benim 12 mili hakkım var diyor.
18:20Türkiye diyor ki 12 mili çıkarırsan bu deniz benim için savaş nedenidir diyor.
18:24Ve bir şekilde işte burada aynı anlaşmazlık devam ediyor.
18:30Halbuki Akdeniz'de ise çok daha kaygan bir durum var.
18:36Çünkü işte bir tarafta Türkiye'nin Libya ile yaptığı anlaşmalar var.
18:39Bir taraftan Yunanistan'ın işte İsrail ile yapmaya çalıştığı yahut da Yunanistan'ın Suriye ile yapmaya çalıştığı anlaşmalar var.
18:47Bunlar birbirleriyle örtüşüyorlar.
18:49Özellikle münhasır ekonomik alanlar anlamında işte doğal gaz boru haklarının geçmesi meselelerinde işte geçmişten bu yana gelen bir takım tartışmalar
19:00var.
19:00Şimdi bizim programımız bazında daha fazla derinlemesini tartışmayacağız.
19:06Ama burada önemli olan mesele bununla yani bu çetrefil konuyla ilgili olarak yani gerek dış işlerinin gerek savunma bakanlığının gerekse
19:18hangi birimse kamuoyunu doğru bir şekilde aydınlatması ve bir takım yanlış anlamalara sebebiyet vermemesi gerekiyor.
19:27Örneğin işte hükümete yakın basın organlarında çıkan bu haberler gibi.
19:34Çünkü zaten Yunanistan ve Rum kesimi şey halinde ava çıkmış ve hani Türkiye aleyhine olabilecek delil toplamaya çalışıyor.
19:43Bu delilleri toplayıp Avrupa'ya ve Avrupa Birliği'ne bakın görüyor musunuz biz Türkiye'nin Avrupa mimarisinin bir parçası olmasını
19:52engellemeye çalışıyoruz.
19:53Çünkü Türkiye'nin işte atıyorum Akdeniz'de ya da Ege'de işte son derece maksimalist tutumu var vesaire.
20:02Bunu Türkiye'nin aleyhine kullanmasının önüne geçmesi için Ankara'nın hani gerek yerel mecralara ama özellikle de uluslararası aktörlere de
20:16sağlıklı bir bilgilendirme yapması gerekir.
20:19Orada bir hani soru işareti olarak yetkinin Cumhurbaşkanlığına bırakılması meselesi var.
20:27Belki muhalefet de zaten eminim bu konunun üzerine eğilecektir.
20:32Sadece hani yetki kimde olacak olmayacak anlamında değil ama yasanın kendi içeriğine dair eminim muhalefetin de görüşleri olacaktır.
20:41Ama Cumhurbaşkanlığına yetki tanınması anladığım kadarıyla yasanın bazı kısımlarında duruma göre değişebilecek şartlara göre özellikle Akdeniz'de bir takım sınırların nasıl
20:57yetkilendirileceği ya da o alanın ne kadar genişletileceğine dair yetki Cumhurbaşkanlığına veriliyor.
21:04Ama anladığım kadarıyla burada mesele sistemin Cumhurbaşkanlığı sistemi olması ve Türkiye'de nasıl ki başka alanlarda pek çok yetki Cumhurbaşkanlığına tanınıyorsa
21:16burada da yetkinin Cumhurbaşkanlığına tanındığı belirtiliyor.
21:19Bu hani çok doğal ve normal bir doğrusu hani artık Cumhurbaşkanlığı sistemine geçtiğimiz için böyle olmak durumunda mı bunu yorumlayacak
21:30kadar uluslararası ve yani mevcut durumla ilgili pek bir fikrim yok.
21:36Ama tabii gönül isterdi ki böylesine önemli kararlar sadece tek bir kişinin yetkisi altında olmasın ve keşke bir denge denetleme
21:47mekanizması olsa bu bizim için de uluslararası aktörler açısından da önemli olur diye düşünüyorum.
21:54Evet bu arada bütün bunlar olurken Milli Eğitim Bakanımız Yusuf Çekin'in Ege Denizi ile ilgili bir ilginç bir açıklaması
22:01var onu hatırlatmak isterim.
22:03Dün Türkiye'deki işte Milli Eğitim Müfredatı ile ilgili konuşurken bazı kullanılmaması gereken şeylerden bahsederken şöyle bir laf etti.
22:12Lozan imzalandığında Ege Denizi yok.
22:14Nerede bu Ege Denizi?
22:15Niye Lozan'da Ege Denizi demiyorlar?
22:18Çünkü oranın adı Adalar Denizi.
22:19Ege Denizi'nin 2. Dünya Savaşı'ndan sonra Yunanistan tarafından literatüre sokulan bir kavram olduğunu söylüyor Yusuf Çekin diyelim.
22:29Ve üstüne fazla yorum yapmadan devam edelim.
22:32Evet Ermenistan biliyorsunuz bu sabah saatlerinde Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Öncü Keçeli bir açıklama yaparak
22:43Türkiye ve Ermenistan arasındaki doğrudan ticaretin başlatılmasına yönelik hazırlıkların, bürokratik hazırlıkların 11 Mayıs'ta sona erdiğini
22:53ve artık Türkiye'den 3. bir ülkeye oradan da Ermenistan'a giden veya aynı güzergahı izleyerek gelen malların Türkiye ve Ermenistan
23:02şeklinde pul damgalanacağını duyurdu.
23:07Bu aslında bir yandan iki ülke arasındaki ortak sınırın açılmasına yönelik beklentiler var ve teknik ve bu konuda teknik ve
23:17bürokratik hazırlıkların çalışmaların
23:18halen devam ettiğini söyledi.
23:21Bu tabii ki Türkiye-Ermenistan 2021'den bu yana normalleşme süreci kapsamında kurulan Türkiye-Ermenistan ilişkileri açısından çok önemli görülüyor.
23:30Niye? Çünkü Ermenistan'da 7 Haziran'da bir seçim var.
23:34Nikol Paşinyan'ın kazanması muhtemel görünüyor bu seçimlere ama
23:40Ermenistan'da özellikle Türkiye ve Ermenistan'ın arasındaki bu normalleşme sürecinin seçim sonuçlarına da olumlu bir şekilde tahvil edilebilmesi için bazı
23:50somut ilerlemeler bekleniyordu.
23:52Yani işte sınırların açılmasıyla ilgili bir ilerleme, bir açıklama.
23:57Tam böyle bir anda Türkiye'den gelen bu doğrudan ticaret konusundaki ambargonun kalktığına işaret eden açıklama sembolik.
24:08Fakat tabii ki şöyle bir şey var.
24:10Açıklamada buna dair çok net bir ifade yok.
24:14Yani ambargo tam kalktı mı?
24:16Ambargo diye bakılıyordu çünkü buna değil mi?
24:19Yani dağlık, yukarı, Karabağ meselesi nedeniyle Türkiye sınırları kapatmıştı ve de ticari ambargo uyguluyordu.
24:27Yani benim sınırlarımı kullanarak kimse bir şey gönderemez türünden bir şey vardı.
24:32Aslında senin dediğin gibi sağ gösterip sol vurmuş oldu.
24:35Çünkü biz normal şartlarda neyin hazırlığını bekliyorduk?
24:39Kara sınırlarının üçüncü ülke vatandaşlarına ve iki ülkenin diplomatik pasaport taşıyan yetkililerine açılmasını bekliyorduk.
24:49Yani altını çiziyorum kara sınırlarının doğrudan iki ülke halkına açılmasını bile öngörmüyordu bu hazırlık.
24:58Fakat böyle bir karar çok yani benim en azından kulağıma gelmemişti.
25:03Ermenistan'a bu sene yani bir sene içinde üç kere gidip gelmeme rağmen sen daha yeni geldin oradan.
25:08Sanıyorum böyle bir şey söylemediler.
25:10Öyle bir şey uçurmadılardı.
25:13Ben bunu neye bağlıyorum peki?
25:16Yani neden böyle bir karar alındı?
25:18Bir kere tekrar altını çizelim.
25:20Tam yani şu anda net değil kara sınırı kapalı.
25:23Dolayısıyla Türkiye'den birisi sınırı kullanıp da oraya doğrudan Ermenistan'a mal götüremeyecek.
25:29Yani gene ne satılıyorsa onlar Gürcistan üzerinden gitmeye devam edecek.
25:35Gürcistan bundan para kazanmaya devam edecek.
25:38Yani aslında mevcut durumda sadece etiket değişecek gibi gözüküyor.
25:43Sanki hani bu aşamada baktığımızda muazzam bir hani ticareti arttırıcı bir etkisi nasıl olacak onu zaman içinde anlayacağız.
25:53Mesela bu Kars gümrü demir yolu meselesi var değil mi?
25:58Eğer hani sınırlar o anlamda açılırsa belki kargo taşımacılığı artarsa etkisini görebiliriz.
26:04Sen galiba siz bir grup gittiniz değil mi sınıra?
26:08Evet biz geçen hafta bir grup Türk gazeteciyle birlikte sınırdaydık.
26:12Aslında hani Kars gümrü demir yolunun Kars'a en yakın noktasındaki akurik istasyonunu ziyaret ettik.
26:20Oradaki yani bizim gördüğümüz ve oradaki konuştuğumuz yerel şeylerinde aktardığı.
26:25Yani burada bu demir yolunun işte harap olmuş bir vaziyette değil eskimiş bir vaziyette değil.
26:30Bir takım yenileme çalışmaları çok hızlıca yapılabilir ve hani bu konuda zaten Nisan ayının sonu Türkiye ve Ermenistan bir anlaşma
26:37imzalı bir ortak çalışma grubu kurulması konusunda bir anlaşmaya vardılar.
26:42Kars gümrü demir yolu konusunda.
26:45Yani aslında benim geçen hafta boyunca Ermenistan'da edindiğim izlenim seçime giderken Türkiye ile olan bu normalleşme sürecinin somut çıktılarını alabileceğimiz.
26:54Yani biz tabii ki sınırların açılmasını isteriz ama en azından Ali Can Margara konusunda alınan işte 3. ülke vatandaşlarının ve
27:01diplomatik pasaport sahiplerinin geçişini sağlayabilecek o kararı hayata geçirebilelim beklentisi vardı.
27:07İşte demir yolları hala Rusların kontrolünde diye biliyorum değil mi?
27:11O da önemli bir detay aslında.
27:14Bunu sordum ben orada hani ne olacak Türkiye ve Ermenistan demir yolunu açma kararı aldığında Rusya ile de mı masaya
27:21oturmak zorunda kalacak diye.
27:23Yani bir operatör olarak Rusya'nın orada bulunduğunu ve işte 2035'te de bunun aslında sona ereceğini bu anlaşmanın ve aslında
27:32hani o konudaki egemenlik etkisinin Ermenistan'da olduğunun ve hani Rusların şu aşamada masada olmayacağını söyledi.
27:39Peki o zaman şöyle bence bu kararın gündeme gelmesinin arkasında aslında Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki normalleşmenin giderek hız kazanması var.
27:51Çünkü aslında geçmişte Türkiye'nin yaklaşımı Ermenistan ile Azerbaycan normalleşmesi ilerlediği oranda Türk-Ermeni normalleşmesinin aynı hızda ilerlemesi gerekiyordu.
28:06Fakat Azerbaycan'ın Türkiye üzerinde kurduğu büyük bir baskı nedeniyle Türkiye Ermenistan ile normalleşme konusunda adım atamıyor idi.
28:17Fakat ben de Ermenistan'dayken öğrendiğim kadarıyla Ermenistan ile Azerbaycan arasında son dönemlerde birbirinden ne alınabileceğine dair listeler hazırlanmaya başlamış.
28:32Çünkü mesela son dönemlerde bir takım jestler yapıldı bunları biliyoruz işte Azerbaycan üzerinden Ermenistan'a Kazakistan petrolü işte Kazakistan'ın
28:42buğdayı vesaire derken
28:43İki taraf ben senden ne alabilirim sen benden ne alabilirsin bu listeleri hazırlamaya başlamışlar.
28:50Yani iki taraf yakınlarda belki de ticarete başlayacakken benim anladığım Ankara biraz da Bakü'ye de bir mesaj gönderiyor.
29:00Yoksa şu mevcut durum ikili ticarete doğrudan ne kadar yansıyacak henüz bir soru işareti seçim meselesine de gelirsek orada da
29:12benim anlamakta biraz zorlandığım şöyle bir ince çizgi ince bir hat var.
29:16Bir takım kararlar seçime çok yakın alınmasa daha anlamlı olur.
29:22Yani hani bu karar atıyorum iki ay önce alınsaydı belki daha manalıydı.
29:26Çünkü seçim yaklaştığı süre yani çok yaklaşırken Türkiye'nin alacağı bir takım kararlar da muhalefetin eline Paşinyan'ı kötüleyecek bir
29:39takım veriler verebilir.
29:40Çünkü Paşinyan Ermenistan'da Türklere ve Azerbaycan'a çok fazla taviz veren bir kişi olarak hatta kendisine sen yani hakaret hamiz
29:51bir şekilde zaten sen Türksün, Türklerin adamısın gibi eleştiriler olduğu için seçime çok yakınken bir jest yapılmasının da geri tepme
30:02gibi bir aslında riski var.
30:04Hani gönül isterdi ki bir takım adımlar seçimlere bir ay kala değil de hani üç ay evvelden yapılsaydı diye öyle
30:14de bir ince çizgi ve ince bir hat var açıkçası.
30:17Evet Ermenistan'da bir yandan Türkiye-Ermenistan normalleşmesinin ilerlemesinin önündeki engel olarak bakı görülürken
30:24diğer yandan da Ermenistan-Azerbaycan barış süreci Türkiye-Ermenistan sürecine göre daha ileride biz bu konuda daha ilerideyiz daha somut
30:33adımlar atabiliyoruz ama hani Türkiye ile bunları atamıyoruz gibi bir şey var bir bakış vardı.
30:41Benim açımdan Azerbaycan'la barış sürecinin daha olumlu gittiğini düşünmeleri biraz şaşırtıcıydı.
30:47Muhalefet konusunda da mesela biz burada Cevdet Yılmaz'ın Avrupa Siyasi Topluluğu zirvesine gitmesini hani 18 yıl sonra ilk kez
30:57bu düzeyde bir ziyaret diye değerlendirdik.
31:00Ama orada mesela aslında Cumhurbaşkanı Erdoğan bekleniyormuş.
31:03Aslında hani o Cevdet Yılmaz ziyareti bizim burada algıladığımız gibi orada algılanmamış.
31:09Biraz hani bunlar da böyle hani özellikle muhalefet tarafından hani siz normalleşiyorsunuz ama bakın liderlerin geldiği bir zirveye lider gelmiyor
31:19diye.
31:19Fakat orada da ince bir ayrıntı o da şimdiye kadar ilk kez Avrupa Siyasi Topluluğu'na bir devletin devlet başkanı,
31:28hükümet başkanı değil de Cumhurbaşkanı yardımcısı düzeyinde katılmasına izin verilmiş.
31:33Yani ilk kez Türkiye için bir istisna yapılmış. O da herhalde Ermenistan'ın ricası üzerine yapılmıştır diye düşünüyorum.
31:42Evet bu haftanın gözden kaçmasınlarına geçecek olursak biliyorsunuz Suudi Arabistan ve Pakistan geçtiğimiz Eylül ayında herhangi bir ülkeye yönelik saldırı,
31:55her ülkeye yönelik saldırı anlamına gelir ifadesinde içeren bir savunma anlaşması imzalamıştı.
32:01Hatta o dönem Türkiye'nin de bu anlaşmaya dair olabileceğine dair haberler çıkmıştı.
32:05Fakat sonra bu iddialar yalanlanmıştı.
32:08Fakat Pakistan Savunma Bakanı'nın bugün yaptığı bir açıklamada Katar ve Türkiye'nin de mevcut anlaşmaya katılmasının gündemde olabileceğini söyledi.
32:21Ve işte bu eğer bu iki ülke mevcut anlaşmaya katılırsa bu memnuniyetle karşılanacak bir gelişme olur dedi.
32:29Yani Türkiye acaba Pakistan Suudi Arabistan anlaşması da katılmayı yeniden değerlendiriyor mu diye sormak lazım.
32:37Diğer yandan bir Eurovizyon meselesi var.
32:41Eurovizyon şarkı yarışması bu yıl 70. yılında ve aslında tarihinde görünmemiş bir boykot dalgasıyla karşı karşıya.
32:48Sebebi İsrail. Şu ana kadar İrlanda ve İspanya'nın da dahil olduğu 5 ülke Eurovizyonu İsrail'in katılımı nedeniyle boykot
32:57ediyor.
32:58Ve bu boykotun aslında Eurovizyonu düzenleyen Avrupa Yayıncılar Birliği'nin bütçesinde milyarlarca dolarlık bir kaybede neden olduğu haberleri var.
33:09Şimdi İsrail ve Finlandiya dünkü ilk yarı finalde bir üst aşamaya geçtiler.
33:16Bu aşamadan geçerek finale kaldılar.
33:18Ama dün New York Times'e çok önemli bir haber vardı.
33:21O da İsrail'in normalde aslında Eurovizyon şarkı yarışmalarının hükümetlerden bağımsız olarak yürütülmesi gerekirken
33:28İsrail'in bu örtülü ve yurt dışındaki propaganda fonu olarak ifade ettiği fon üzerinden bu halk oylamalarını özellikle manipüle ettiğine
33:38dair bir haber çıktı.
33:40Türkiye biliyorsunuz çok uzun zamandır İsrail nedeniyle Eurovizyonu herhalde ilk boykot eden ülkelerden bir tanesi.
33:48Bu yıl 70. yıl İsrail'e yönelik boykot nedeniyle Eurovizyonun gölgede kalma riskiyle devam ediyor diyelim ve radar.
34:06Cumhurbaşkanı Erdoğan bugün Kazakistan'da bir ziyaret gerçekleştiriyor.
34:1115 Mayıs'ta da Türkistan'da Türk Devletleri Teşkilatı gayri resmi zirvesi yapılacak.
34:17Erdoğan Kazakistan'dan oraya geçecek.
34:1914-15 Mayıs'ta da ABD Başkanı Donald Trump Çin'de programın başında değerlendirdiğimiz üzere dünya bu zirveden çıkacak sonuçları bekliyor.
34:31Rejide Yaprak Akbaba var.
34:34Teşekkürler Yaprak.
34:36Bu haftalık bizden bu kadar.
34:38İyi haftalar. Hoşçakalın.
34:40İyi haftalar.
34:42İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar