- 3 weeks ago
Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 σηματοδότησε το τέλος της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και μια βαθιά αλλαγή στην παγκόσμια ιστορία. Μετά τη διάρρηξη των τειχών, οι οθωμανικές δυνάμεις προχώρησαν σε εκτεταμένη λεηλασία, αιχμαλωσίες και πράξεις βίας που καταγράφονται σε πολλές σύγχρονες μαρτυρίες. Οι κάτοικοι της Πόλης βρέθηκαν αντιμέτωποι με χάος και καταστροφή, ενώ οι εκκλησίες και τα σπίτια παραδόθηκαν στη λεηλασία. Η πτώση της Πόλης δεν ήταν μόνο στρατιωτική ήττα· ήταν μια ιστορική καμπή που άλλαξε για πάντα την πορεία της Ανατολής και της Δύσης.
Category
📚
LearningTranscript
00:02Με την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης το 1204 με την 4η Σταυροφορία,
00:08αρχίζει η κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας,
00:12που μετά το 1430 περιλαμβάνει μόνο την Κωνσταντινούπολη με τα περίχωρά της και το δεσποτάτο του Μωρέως.
00:22Οι προσπάθειες του Ιωάννη Παλαιολόγου για βοήθεια από τη Δύση μέσω της Ένωσης των Εκκλησιών
00:28δημιουργεί τρομερές αντιθέσεις στην Κωνσταντινούπολη μεταξύ ενωτικών και ανθενωτικών.
00:35Την ίδια εποχή η αναρρίχηση στον Οθωμανικό Θρόνο,
00:39ο αδιάλακτου Μωάμεθ, στη θέση του διαλλακτικού πατέρα του Μουράτ,
00:43σημαίνει εφαρμογή της έμονης ιδέας του πρώτου, που είναι η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης,
00:49κάτι που καταφέρνει μετά από πολιορκία 55 ημερών.
00:53Η άλωση της πόλης γίνεται την 3η, 29 Μαΐου 1453.
01:06Τον 10ο και τον 11ο αιώνα, οι συγκρούσεις με τους εκχριστιανισμένους ήδη από το 864 Βουλγάρους,
01:14έδειξαν στην ηγεσία της αυτοκρατορίας,
01:16πως η κοινή θρησκεία δεν αποτελεί αποτρεπτικό παράγοντα συγκρούσεων.
01:23Το οριστικό σχίσμα, μάλιστα, ανάμεσα στην εκκλησία της Ρώμης
01:27και σε αυτή της Κωνσταντινούπολης το 1054,
01:30διέριξε ακόμη περισσότερο τους δεσμούς ανάμεσα στα χριστιανικά κράτη.
01:39Από εδώ και πέρα, η Δύση άρχισε να αντιμετωπίσει το Βυζάντιο ως κράτος μη φιλικό,
01:46ενώ και η αυτοκρατορία ήταν ιδιαίτερα καχύποπτη απέναντι στη Ρώμη.
01:56Το 1204, οι Δυτικοί, με τις ευλογίες του Πάπα Ινοκέντιου του Τρίτου
02:02και υπό την αρχηγία του Ιταλού Βονιφάτιου Μονφερατικού,
02:06οργάνωσαν την 4η σταυροφορία.
02:20Ο δόγης της Βενετίας, Δάνδολος, μετέφερε με τα πλοία της Γαλλινοτάτης
02:2640.000 πολεμιστές πλιατσικολόγους μπροστά από τα τείχη της Κωνσταντινούπολης,
02:32οι οποίοι πραγματοποίησαν την τελική τους επίθεση στις 12 Απριλίου 1204.
02:39Η κατάληψη της πρωτεύουσας από τους Φράγκους
02:42συνοδεύτηκε από ένα απίστευτο κύμα λαιλασιών και σφαγών τέτοιας έκτασης,
02:48ώστε να αναγκαστεί ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β' 800 και πλέον χρόνια αργότερα,
02:53στη διάρκεια της επίσημης επίσκεψής του στην Ελλάδα,
02:56να ζητήσει δημοσίως συγνώμη από τους Ορθόδοξους.
03:06Το πλιάτσικο που έγινε ήταν άνευ προηγουμένο
03:09και ό,τι αξιόλογο μπορούσε να μεταφευθεί
03:12από τα τέσσερα άλογα που τοποθετήθηκαν στην πρόσωψη της Εκκλησίας του Αγίου Μάρκου
03:16και πολύτιμα Ιερά Σκεύη που επίσης υπάρχουν στην ίδια Εκκλησία
03:21μέχρι το τεραστή ουβάρους Μαρμάρινο Λιοντάρι που υπάρχει στην είσοβα του Αρσενάλε
03:26έχουν μεταφερθεί από την Κωνσταντινούπολη.
03:31Η ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τις δυνάμεις του Μιχαήλ του Άγδου του Παλαιολόγου
03:36σήμαινε ανάμεσα στα άλλα και την εγκατάληψη της Μικράς Ασίας
03:40οριστικά πλέον στα χέρια των τουρκικών φυλών.
03:47Γύρω στο 1340 λίγες μονοπαραλιακές πόλεις κοντά στην πρωτεύουσα
03:53παρέμεναν υπό Βυζαντινό έλεγχο.
03:56Οι Οθωμανοί έβαλαν πόδι στην Ευρώπη με τον επικισμό της Καλύπολης
04:01που έγινε το 1354 και αποκάλυψε τις αληθινές τους προθέσεις.
04:10Έτσι όταν το 1368 καταλαμβάνουν την Ανδριανούπολη
04:14ο Σουλτάνος Μουράτο I την κάνει πρωτεύουσά του στη θέση της Προύσας.
04:25Ο Ιωάννης VIII ο παλαιολόγος ανέβηκε στο θρόνο το 1425
04:30όταν το κράτος του Βυζαντίου είχε φτάσει στον έσχατο βαθμό κατάπτωσης.
04:37Το 1430 η Θεσσαλονίκη μετά από σκληρή πολιορκία καταλαμβάνεται
04:43και ο πληθυσμός της φωνεύεται ή εξανδραποδίζεται.
04:49Την ίδια χρονιά τα Ιωάννηνα παραδίδονται από τους κατοίκους τους
04:54για να αποφύγουν τα δεινά που υπέστησαν οι κάτοικοι της Θεσσαλονίκης.
05:00Και ενώ αυτά συμβαίνουν στο βορρά, στο νότο το δεσποτάτο του Μορέως
05:04έχει επαναφέρει στα χέρια των Βυζαντινών σχεδόν το σύνολο της Πελοποννήσου.
05:12Πρωταγωνιστής ήταν ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος,
05:16ένας από τους δεσπότες του Μηστρά και αδερφός του αυτοκράτορα Ιωάννη.
05:21Ο αυτοκράτορας Ιωάννης ο Ωγδος ο Παλαιολόγος
05:24ήταν βέβαιος ότι η επιβίωση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας
05:28έστω και σε αυτό το ισχνό της μέγεθος
05:30θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο με βοήθεια από τη Δύση.
05:35Γι' αυτό και αποφάσισε να πιέσει για την ένωση των εκκλησιών,
05:39η οποία όπως ύλπιζε θα οδηγούσε στη δημιουργία
05:42μιας νέας ταυροφορίας εναντίον των Οθωμανών.
05:49Μετά από μακρές διαπραγματεύσεις,
05:51ο Πάπας Ευγένιος IV κάλεσε τον αυτοκράτορα
05:55να φέρει από την Κωνσταντινούπολη στην Ιταλία
05:58μια αντιπροσωπία για τη σύνοδο των δύο εκκλησιών.
06:02Ο Ιωάννης, μόνον ότι θα προτιμούσε η σύνοδος
06:05να γίνει στην Κωνσταντινούπολη,
06:07δέχθηκε να πάνε στην Ιταλία.
06:09Έτσι, με χρηματοδότηση του Κοζίμου των Μεδίκων,
06:13άρχισαν στις 9 Απριλίου 1438 στη Φεράρα
06:17οι συζητήσεις ανάμεσα στις αντιπροσωπίες
06:20του Πάπα Ευγένιου IV και της Ανατολικής Εκκλησίας.
06:25Ο αυτοκράτορας, προκειμένου να βελτιώσει
06:27το επίπεδο της αντιπροσωπίας των Ιζαντινών,
06:30προώθησε σε θέσεις Μητροπολιτών
06:32τρεις μορφωμένους μοναχούς.
06:34Τον Βυσαρίωνα από την Τραπεζούντα
06:37ονόμασα Μητροπολίτη Νικέας,
06:39τον Ισίδωρο Μητροπολίτη Κιέβου και Πάσης Ρωσίας
06:42και τον Μάρκο Ευγενικό Μητροπολίτη Εφέσου.
06:46Σε αυτούς προσέθεσε τέσσερις κοσμικούς φιλόσοφους,
06:50τον Γιώργιο Σχολάριο,
06:52τον Γιώργιο Αμιρούτζη
06:53και τον Πλήθωνα Γεμιστό.
06:57Στις αρχές του 1439
07:00οι εργασίες της Συνόδου
07:02μεταφέρθηκαν στη Φλωρεντία,
07:04όπου μετά από μακρές και δύσκολες συζητήσεις
07:07υπογράφτηκε η Ένωση των Εκκλησιών
07:10και διαβάστηκαν τα σχετικά έγγραφα
07:12στον Καθεδρικό Ναό της Φλωρεντίας.
07:17Λατινικά από τον Καρδινάλιο Τσεζαρίνη
07:19και Ελληνικά από τον Αρχιεπίσκοπο Νικέας Βυσαρίωνα.
07:29Το 1448 πέθανε ο Ιωάννης Ωγδος
07:32και στο βυζαντινό θρόνο τον διαδέχτηκε
07:35ο αδελφός του Κωνσταντίνος Παλαιολόγος
07:3845 ετών, ο οποίος εκείνη την εποχή
07:41ήταν στο Μιστρά.
07:43Έτσι, δύο υψηλοί αξιωματούχοι
07:45πήγαν με το αυτοκρατορικό στέμα στο Μιστρά.
07:50Εκεί, στις 6 Ιανουαρίου του 1449
07:54έγινε η στέψη στη Μητρόπολη
07:56από τον τοπικό Μητροπολίτη.
07:59Κάτι που είχε να γίνει εκτός Κωνσταντινούπολης
08:02και χωρίς τον Πατριάρχη
08:04για μία περίοδο χιλίων ετών.
08:08Όταν έφτασε με τις γαλέρες του
08:09στην Κωνσταντινούπολη
08:10ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος
08:12ήταν 12 Μαρτίου.
08:14Ο Κωνσταντίνος παράτησαν αμφισβήτητες ικανότητες του
08:18ήταν αδύνατον να κατορθώσει τη σωτηρία της πόλης.
08:21Απέναντι από την οποία
08:23στο Πέραν υπήρχε μία απικία της Γένοβας
08:26η οποία είχε παραμείνει ουδέτερη.
08:31Οι όποιες προσπάθειες του Κωνσταντίνου
08:33να επιτύχει βοήθεια εκ μέρους του Πάπα
08:35σε εφαρμογή των αποφάσεων
08:37της Συνόβου της Φλωρενδίας
08:38συνάντησαν την πιο σκληρή άρνηση
08:41εκ μέρους των Ανθενωτικών
08:43οι οποίοι οι απροκάλυπτα δήλωναν
08:45πως ήταν προτιμότερο να δουν
08:47στο μέσο της οδού
08:48Τούρκικο Βακιόλη παρά λατινική καλύπτρα.
09:02Ο θάνατος του Σουλτάνου Μουράτ του Δεύτερου
09:06στην Αδριανούπολη
09:07το Φεβρουάριο του 1451
09:10βρήκε τον ικανό και φιλόδοξο διάδοχο
09:13του θρόνου Μωάμεθ τον Δεύτερο
09:15στη Μαγνησία.
09:17Μόλις διέσχισε τα δαρδανέλια
09:19σταμάτησε για δύο μέρες στην Καλήπολη
09:21προκειμένου να του οργανωθεί
09:23η αρμόζωσα υποδοχή.
09:26Ο νέος Σουλτάνος
09:27έδειξε αμέσως τις προθέσεις του.
09:30Πρώτος και μεγαλύτερος στόχος
09:32ήταν η κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης.
09:38Το χειμώνα του 1451
09:41έστειλε διαταγές σε όλες τις κτίσεις του
09:44να συγκεντρώσουν
09:45χίλιους έμπειρους οικοδόμους
09:47και αντίστοιχο αριθμό εργατών
09:49οι οποίοι θα έπρεπε να βρίσκονται
09:51στο στενότερο σημείο του Βοσπόρου
09:53από την Ευρωπαϊκή πλευρά.
09:58Εκεί άρχισε να γκρεμίζει
10:00εκκλησίες και μοναστήρια
10:02προκειμένου να χρησιμοποιήσει
10:03τα οικοδομικά υλικά
10:04για την κατασκευή ενός κάστρου.
10:08Οι εργασίες ανέγερσης
10:10άρχισαν την άνοιξη
10:11του 1452
10:12και ολοκληρώθηκαν
10:14τέλη Αυγούστου του 1452.
10:19Κτίζοντας το Ρουμελί Χισάρ
10:21πέτυχε και τον πραγματικό αποκλεισμό
10:23της πόλης από τον έξω κόσμο.
10:29Ο Μωάμεθ
10:30μελέτησε στη συνέχεια αυτοπροσώπως
10:32την οχύρωση της Κωνσταντινούπολης.
10:37Στο μεταξύ
10:38διέταξε κάθε πλοίο που θα διέσχιζε
10:41το Βόσπορο να σταματά στο κάστορ
10:43για επιθεώρηση.
10:43Όποιο δεν θα σταματούσε
10:46θα το βύθιζαν.
10:47Μάλιστα προκειμένου να είναι
10:49ευκολότερη η υλοποίηση της απειλής του
10:51τοποθέτησε και τρία μεγάλα κανόνια.
10:59Στις αρχές Νοεμβρίου
11:01δύο βενετικά πλοία που ερχόντουσαν
11:03από τη Μαύρη Θάλασσα
11:04αρνήθηκαν να σταματήσουν.
11:07Παρόλο που προσπάθησαν να τα βυθίσουν
11:09αυτά διέφυγαν.
11:10Κάτι που δεν κατάφερε
11:12μετά από 15 μέρες
11:13ένα άλλο βενετικό πλοίο
11:15το οποίο βυθίστηκε
11:17και όλο το πλοίο Ρωμάτου
11:18μεταφέρθηκε στο Δηδημότυχο
11:20όπου έμενε εκείνη την εποχή
11:23ο Σουλτάνος που διέταξε
11:24να αποκεφαλιστούν όλοι
11:26εκτός από τον πλοίαρχο
11:27που καταδικάστηκε σε ανασκολοπισμό.
11:32Οι προσπάθειες των Βυζαντινών
11:34να επιτύχουν κάποια δέσμευση των δυτικών
11:37για την αποστολή επικουρικών σωμάτων
11:39για την άμυνα της πόλης
11:40οι οποίες μάλιστα είχαν την υποστήριξη
11:43του Πάπα Νικολάου V
11:44που διαδέχθηκε το 1447
11:47τον Ευγένιο IV
11:49συνεχίστηκαν αμύωτες
11:51σε όλη τη διάρκεια του 1452
11:54με πενιχρά όμως αποτελέσματα.
11:58Τελικώς μόνο ο ελληνικής καταγωγής
12:00τέος Μητροπολίτης Κιέβου
12:02και νυν Καρδινάλιος της Καθολικής Εκκλησίας
12:05η Σίδωρος
12:06με εντολή του Πάπα
12:07επισκέφτηκε τα νησιά του Αιγαίου
12:09καλώντας τους κατοίκους τους
12:10να συμμετάσχουν στα εθελοντικά σώματα.
12:14Το σώμα που κατάφερε με πολλούς σκόπους
12:16να σχηματίσει
12:17200 όλοι και όλοι άνδρες
12:19έφτασε στο τέλος του Οκτωβρίου 1452
12:23στην Κωνσταντινούπολη.
12:27Ο Αυτοκράτορας
12:29με τη συνένεση του Πατριάρχη Γρηγορίου
12:31στις 12 Δεκεμβρίου
12:33οργάνωσε μία λειτουργία στην Αγία Σοφία
12:35στη διάρκεια της οποίας
12:37ακούστηκε Νικολάου Πάπα
12:39και Πατριάρχου Ρώμης
12:40πολλά τα έτη.
12:46Το γεγονός αυτό
12:47εξόργησε τους ανθενωτικούς
12:49οι οποίοι υπό την ηγεσία του Λουκάνο Ταρά
12:52και του Γεωργίου Σχολαρίου
12:54που είχε γίνει πλέον μοναχός
12:56με το όνομα Γενάδιος
12:57και κλείστηκε σε ένα κελίστο μοναστήρι
12:59του Παντοκράτορα
13:00έφτασαν σε ακρότητες.
13:03Αρνούνταν ακόμη και την τέλεση
13:06μυστηρίων στους ιερείς που πήραν μέρος
13:08στη λειτουργία της το 10 Δεκεμβρίου.
13:11Το κλίμα που επικρατούσε
13:13στη Βασιλεύουσα
13:14στην Αυγή του 1453
13:16ήταν ένα κλίμα βαθιάς διαίρεσης
13:19και έλλειψης πατριωτισμού
13:21και πολιτικής σοφίας
13:22ανάμεσα στα μέλη των τάξεων
13:24των ευγενών και των πλουσίων.
13:27Ο Αυτοκράτορας άρχισε
13:29να προετοιμάζει την πόλη για την πολιορκία.
13:31Στις κρατικές αποθήκες
13:33συγκεντρώθηκαν προμήθειες
13:35όλων των ειδών
13:36και οι εκκλήσεις προς χριστιανούς
13:38συγκεμόνες για βοήθεια συνεχίστηκαν.
13:42Σε ό,τι αφορά τα αποθέματα νερού
13:44δεν υπήρχε σωρό πρόβλημα
13:46γιατί η Κωνσταντινούπολη
13:48είχε πολλές υπόγειες
13:49κιστέρνες, δεξαμενές
13:51όπως αυτή που είναι δίπλα στην Αγία Σοφία
13:54και η οποία αναφέρεται
13:56ως βυθισμένο ανάκτορο
13:57επειδή στηρίζεται
13:59σε εκατοντάδες σκίονες
14:01που έχουν μεταφερθεί
14:02από αρχαίους ναούς.
14:09Η πόλη της Κωνσταντινούπολης
14:11καταλαμβάνει μια χερσόνησο
14:13με τριγωνικό σχήμα.
14:16Τα χερσαία τείχη
14:18που εκτείνονται
14:18από τη συνοικεία των Βλαχερνών
14:20στον Κεράτιο
14:22μέχρι τη συνοικεία τους
14:24του Δίου στην Προποντίδα
14:25και το μήκος τους
14:26είναι περίπου 7 χιλιόμετρα
14:28περιβάλλονταν
14:29από εξωτερική τάφρο
14:33και διακρίνονται
14:35σε εξωτερικό
14:36και εσωτερικό τείχος.
14:42Τα τείχη
14:44κατά μήκος του Κεράτιου
14:45ήταν μονά.
14:46Είχαν μήκος 5,5 χιλιόμετρα
14:48και έφταναν
14:49μέχρι το ακροτήριο
14:50της Ακρόπολης
14:51κάτω από το σημερινό
14:52τοπ Καπή.
14:54Από το σημείο αυτό
14:56στην εισόδο του Κερατίου
14:57και κατά μήκος της Προποντίδας
14:59μήκους περίπου 9 χιλιόμετρων
15:01ήταν και πάλι μονά.
15:03Έφταναν κατακόρυφα
15:05σχεδόν μέχρι τη θάλασσα
15:06και είχαν δύο χειρωμένα λιμάνια
15:08και ένδεκα πύλες.
15:13Στη συνέχεια
15:14στρατολογήθηκαν
15:16όλοι οι άντρες που θα μπορούσαν
15:17να λάβουν μέρος την άμυνα.
15:23Συγχρόνως,
15:24επειδή το κρατικό θησαυροφυλάκιο
15:26ήταν άδειο,
15:27ο Κωνσταντίνος
15:27προχώρησε σε αναγκαστικό δάνειο
15:29από τις εκκλησίες και τα μοναστήρια.
15:36Τέλος,
15:37το Μάρτιο του 1453,
15:40έκλεισε με αλυσίδα
15:41τον Κεράτιο κόλπο
15:42για να αποτρέψει
15:44την είσοδο οθωμανικών πλοίων σε αυτόν.
15:48Στο διάστημα μέχρι τον Απρίλιο
15:50έφτασαν στη Βασιλεύουσα
15:52αρκετοί εθελοντές υπερασπιστές.
15:55Ήδη από τις 26 Ιανουαρίου
15:57είχε φτάσει κατευθείαν από τη Χίο
15:59ο περίφημος θαλασσινός ήρωας
16:01και μέτωφος της Γενουατικής Μαώνας
16:03που διοικούσε τη Χίο
16:05Ιωάννης Ιουστινιάννης
16:07με δύο πλοία
16:08και 700 μαχητές
16:10εφοδιασμένους και εξοπλισμένους
16:12με δικά του έξοδα.
16:15Αρκετοί Λατίνοι εθελοντές
16:16από την Αγκώνα,
16:18Βενετοί και Έλληνες από την Κρήτη,
16:20πέντε Βενετικά πλοία
16:21εξοπλισμένα με χρήματα
16:22της Βενετικής κοινότητας της πόλης,
16:25μέλη της Γενουατικής
16:26και της Καταλαμικής κοινότητας
16:28βρέθηκαν εκείνες τις φοβερές ημέρες
16:31στα χερσαία και τα θαλάσσια τείχη
16:33της Κωνσταντινούπολης.
16:36Οι υπερασπιστές της πόλης
16:37ποτέ δεν ξεπέρασαν
16:39τις 8.000.
16:52Από την πλευρά των πολιορκητών
16:55οι πληροφορίες των πηγών
16:56είναι αλληλοσυγκρουόμενες.
16:58Το πιο πιθανό
16:59είναι πως ο συνολικός τους αριθμός
17:01έφτανε τους 160.000 άνδρες.
17:06Ακόμη, τα πλοία τους
17:08ήταν περίπου 150,
17:09ενώ ως τόλος των πολιορκουμένων
17:12έφθανε τα 25,
17:14επανδρομένα όμως
17:15με ιδιαίτερα έμπειρα πληρώματα.
17:19Εκεί όμως που οι Τούρκοι
17:20υπερήχαν απολύτως
17:21ήταν στο πυροβολικό.
17:25Στα μέσα του Φεβρουαρίου 1453
17:28ο Μωάμεθο Β' διέταξε σώμα
17:3110.000 ανδρών, κυρίως υπέων,
17:33να συνοδεύσει μέχρι την Κωνσταντινούπολη
17:36το τεράστιο πυροβόλο
17:37που είχε κατασκευάσει
17:38ο Ουρβανός μετά από διαταγή του.
17:41Το τεράστιο σε μέγεθος όπλο
17:44ξεπερνούσε σε μήκος τα 8 μέτρα
17:46και το βάρος του
17:47πλησίαζε τους 20 τόνους.
17:50Για τη μεταφορά του
17:51χρησιμοποιήθηκαν
17:5260 ζεύγι βοδιών
17:54και 400 άνδρες.
17:56200 σε κάθε πλευρά του κάρου
17:58για να το υποβαστάσουν.
18:00Το πυροβόλο έφτασε μπροστά από την πόλη
18:03στις αρχές του Απριλίου.
18:05Λίγες μέρες πριν, στις 23 Μαρτίου,
18:08είχε ξεκινήσει και ο Σουλτάνος
18:10με 12.000 γεννήτσαρους
18:12και πολυάριθμους υπείς
18:13με κατεύθυνση προς την Κωνσταντινούπολη.
18:19Το Μάρτιο του 1453
18:23πλοία κάθε είδους
18:24άρχισαν να συγκεντρώνονται
18:26στην Καλήπολη.
18:27Τα περισσότερα ήταν νέα
18:29που είχαν ναυπηγηθεί διαστικά
18:30σε ναυπηγεία του Αιγαίου.
18:32Υπήρχαν και παλιά που είχαν επισκευαστεί.
18:35Επί κεφαλής του στόλου
18:36ορίστηκε ο βουλγαρικής καταγωγής
18:39εξωμότης κυβερνήτης της Καλήπολης
18:41Σουλεϊμάν Μπαλτόγλου.
18:47Στις μονάδες που έφθαιναν
18:49περιλαμβάνονταν και μονάδες Σέρβων,
18:51Ούγγρων, ακόμη και Ελλήνων
18:53και παρατάσσονταν με βάση
18:55το λεπτομερές σχέδιο
18:56που είχε συντάξει ο ίδιος ο Σουλτάνος.
19:00Στη δεξιά πτέρια της τουρκικής παράταξης
19:02βρίσκονταν στρατιώτες από τη Μικρά Ασία
19:05υπό τη διοίκηση του Μουσταφά Πασά.
19:09Την αριστερή πτέρια σχημάτιζαν
19:11στρατιώτες από τα Βαλκάνια
19:12υπό τις διαταγές του Τουραχάν Μπέιλέρ Μπέι
19:16της Ρούμελης.
19:17Πίσω από το κέντρο της παράταξης
19:19υπήρχε ισχυρότατη εφεδρία
19:21ενώ στην περιοχή γύρω από το Γαλατά
19:24τοποθετήθηκαν μονάδες
19:25πεζικού και πυροβολικού
19:27υπό τους Ζαγανό Πασά και Καρατζά Μπέι.
19:30Στις 5 Απριλίου 1453
19:34άρχισε η πολιορκία.
19:38Η σκηνή του Σουλτάνου
19:39τοποθετήθηκε στα δεξιά της σπήλης του Αγίου Ρωμανού
19:42απέναντι από την οποία τοποθετήθηκε
19:45το τεράστιο πυροβόλο του Ρουβανού.
19:48Τα υπόλοιπα πυροβόλα του
19:49περίπου 70
19:50τοποθετήθηκαν σε 14 άλλα σημεία
19:53και άρχισαν αμέσως
19:55το έργο της κατεδάφησης των τυχών.
19:59Απέναντι από το Σουλτάνο
20:01παρατάχθηκε ο Ιουστινιάννης
20:03με 3.000 άνδρες
20:05και εκεί κοντά εγκατέστησε
20:07το στρατηγείο του και ο αυτοκράτορας.
20:10Τις πρώτες μέρες
20:11της πολιορκίας
20:12οι Οθωμανοί λεϊλάτισαν
20:14και σε ορισμένες περιπτώσεις
20:15κατέστρεψαν τα χωριά που βρίσκονταν
20:18κοντά στην πόλη
20:19όπως τα θεραπιά και τη Σιλιβρία.
20:24Στο μεταξύ
20:25ο στόλος του Μπαλτόγλου
20:26στάλθηκε να καταλάβει τα πριγκιπώνησα.
20:30Τα τρία πρώτα
20:31η πρώτη
20:32η αντιγόνη
20:36και οι χάλκοι
20:37παραδόθηκαν χωρίς αντίσταση.
20:42Στην Πρίγκιπο
20:43μετά από πολιορκία
20:45κατέλαβαν το φρούριό της
20:46του οποίου οι μόλις 30 ιεροϊκοί υπερασπιστές
20:49κατεσφάγησαν.
20:52Στις 12 Απριλίου
20:53ο τουρκικός στόλος
20:54εισήλθε στο Βόσπορο
20:56και στάθμευσε στο Διπλοκοιόνιο
20:58εκεί που σήμερα υπάρχει το ανάκτορο
21:01του Ντολμά Μπαχτσέ.
21:05Την ίδια μέρα αρχίζει η δράση
21:07του Οθωμανικού Πυροβολικού.
21:08Οι τεράστιες λίθινες σφαίρες
21:10εξφενδονίζονταν από μικρή απόσταση
21:13και μέσα σε πυκνό καπνό
21:15διέσχιζαν τον αέρα
21:16πριν καταπέσουν στα τείχη
21:18όπου και διαλύονταν
21:19σε χιλιάδες κομμάτια.
21:23Από την άλλη πλευρά των τυχών
21:25συνεργεία των υπερασπιστών
21:27συνεπικουρούμενα από τον άμαχο πληθυσμό
21:29εργάζονταν αδιάκοπα για την επισκευή τους.
21:33Παρά την ηρωική προσπάθεια των υπερασπιστών
21:36ήταν αδύνατο να αποτραπεί η καταστροφή των τυχών
21:39και έτσι στις 18 Απριλίου
21:42μέρος του εξωτερικού τείχους
21:43και δύο πύργοι του εσωτερικού
21:45στο μέρος της παιδιάδας του Λίκου Ποταμού
21:48κατέρευσαν.
21:49Η κατακρίνηση αυτή έδωσε στο Μωάμεφ την εντύπωση
21:54πως θα μπορούσε να κυριεύσει την πόλη με έφοδο.
21:57Δύο ώρες μετά τη δύση του Ιλίου
22:00της 18 Απριλίου
22:01έδωσε διαταγή για γενική επίθεση.
22:05Απέτυχαν και τελικά υποχώρησαν
22:08με αρκετές απώλειες.
22:14Οι υπερασπιστές αναθάρισαν
22:17και επιδόθηκαν με μεγαλύτερο ζήλο
22:19στην επισκευή των τυχών.
22:35Στις αρχές Απριλίου
22:37ο άνεμος ήταν βόρειος.
22:39Οι τρεις γενοβέζικες γαλέρες
22:41που είχε μισθώσει ο Πάπας
22:43και τις είχε γεμίσει με όπλα
22:44και άλλα εφόδια
22:45ήταν αποκλεισμένες στοιχείο.
22:48Όταν στα μέσα Απριλίου
22:50ο άνεμος άλλαξε σε νότιο
22:51απέπλευσαν για την Κωνσταντινούπολη.
22:54Στον δρόμο συνάντησαν
22:56ένα αυτοκρατορικό πλοίο
22:58φορτωμένο με στάρι από τη Σικηλία
23:00με κυβερνήτη τον Φλαντανελά.
23:03Μια και τα Δαρδανέλια ήταν αφύλακτα
23:06όλος ο τουρκικός στόλος ήταν στην Κωνσταντινούπολη
23:09έπλευσαν γρήγορα στην Προπονδίδα
23:11και το πρωί της 20ης Απριλίου
23:13έφτασαν κοντά στην πόλη.
23:18Αμέσως το σύνολο σχεδόν του τουρκικού στόλου
23:21απέπλευσε από το διπλοκοιόνιο
23:23με στόχο να καταστρέψει
23:24ή να συλλάβει τα τέσσερα πλοία.
23:27Ο άνεμος ήταν αντίθετος για τους Τούρκους.
23:30Η συντριπτική τους όμως
23:32αριθμητική υπεροχή
23:33έκανε σχεδόν βέβαιη την επιτυχία τους.
23:36Η Νότια Άβρα έφερνε
23:38όλο ένα και πιο κοντά τα τέσσερα πλοία
23:40στην πόλη και στον τουρκικό στόλο.
23:42Οι υπερασπιστές της βασιλεύουσας
23:45και οι πολίτες αναρριχήθηκαν
23:47στα τείχη για να παρακολουθήσουν
23:49τον άνησο αγώνα.
23:52Το ίδιο έκανε και ο Σουλτάνος.
23:55Την ίδια στιγμή
23:56σταμάτησε ξαφνικά ο άνεμος
23:58και τα τουρκικά τα περικύκλωσαν
24:00ζητώντας να κατεβάσουν τα ιστεία
24:02και να παραδοθούν.
24:04Ο Φλαντανελάς
24:06απάντησε με κατάρες
24:07και αμέσως άρχισε μια φωνικότατη
24:10πεζομαχία μια και τα πλοία
24:11είχαν κολλήσει το ένα πάνω στο άλλο.
24:14Ο ιστορικός κριτόβουλος
24:16γράφει
24:17«Και πρώτα μεν με μεγάλους αμφορείς
24:20γεμάτους με νερό
24:21κρεμασμένους με σχοινιά
24:23έσβηναν τις πυρκαγιές
24:24αλλά και σκότωναν πολλούς που βρίσκονταν στο διάβα τους.
24:28Την ίδια στιγμή
24:29κάποιοι άλλοι έριχναν ακόντια
24:31δόρατα και ξιστά σε αυτούς
24:34που έκαναν επίθεση και τους φόνευαν
24:36ενώ άλλοι εκτόξευδαν λήθους
24:38άλλοι έκοβαν με μπαλτάδες τα χέρια αυτών
24:41που προσπαθούσαν να μπουν στα πλοία
24:43ή με ρόπαλα συνέθλιβαν τα κεφάλια των Τούρκων.
24:48Για πολλές ώρες συνεχίστηκε η μάχη
24:50με μεγάλες απώλειες για τους Τούρκους
24:53και σχετικά μικρές για τους Έλληνες και Γενουάτες.
24:58Ο Σουλτάνος ήταν τόσο εξοργισμένος
25:01με τα πληρώματά του
25:02ώστε έφθεσε μέχρι το σημείο να μπει μέσα στη θάλασσα
25:05έφυπος για να τους εμφυσίσει επιθετικό πνεύμα.
25:09Μάται όμως γιατί τα τέσσερα πλοία
25:12εκμεταλλευόμενα τον ούριο άνεμο
25:14που στο μεταξύ άρχισε να πνέει και πάλι
25:16και τον αντιπερισπασμό που δημιούργησαν τρία πλοία
25:19που βγήκαν από το κεράτιο
25:21κατόρθωσαν να εισέλθουν στον λιμένα της πόλης.
25:26Την επομένη στις 21 Απριλίου
25:28ο εξοργισμένος Σουλτάνος
25:30καθαίρεσε τον άδαρχο
25:32και το τιμώρησε με εκατό ραβδισμούς.
25:35Ο Σουλτάνος αναζητούσε τρόπους
25:38να περιορίσει τη δράση των ναυτικού των πολιορκουμένων
25:41και συγχρόνως να κάνει πιο στενή την πολιορκία.
25:45Αποφάσισε να σύρει από το βόσπορο
25:47στον κεράτιο κόλπο αρκετά πλοία
25:49ώστε να αχρηστεύσει την αλυσίδα που έφρασε τον κόλπο
25:53και να κάνει πιο στενή την πολιορκία
25:55προσβάλλοντας πλέον την Κωνσταντινούπολη
25:57από όλες τις πλευρές.
26:01Η μεταφορά πλοίων από το βόσπορο στον κεράτιο
26:04ήταν δύσκολο εγχείρημα.
26:07Αλλά ο Μωάμεθ δεν είχε πρόβλημα
26:10ούτε ανθρώπινου δυναμικού, ούτε υλικών.
26:14Έτσι έφτιαξε μια δύο λυκοαποσανίδες
26:17αλλημένες με λίπος
26:19και τη νύχτα της 22ης Απριλίου
26:21τράβηξαν τα πλοία στη ξηρά με τροχαλίες.
26:24Στη συνέχεια μπροστά από κάθε πλοίο
26:27ζεύτηκαν ομάδες από βόδια
26:29ενώ ομάδες άνδρων
26:30βοηθούσαν στα δυσκολότερα σημεία της διαδρομής.
26:42Με αυτόν τον τρόπο
26:44μετέφερε περίπου 70 πλοία
26:46από το διπλοκοιόνιο στον κεράτιο.
26:50Στην Κωνσταντινούπολη
26:52ο κυβερνήτης μιας γαλέρας από την Τραπεζούντα
26:55ο Τζιάκομο Κόκο
26:57πρότεινε να γίνει αμέσως
26:58απόπειρα πυρπόλησης των πλοίων
27:00τη νύχτα
27:01και αναλάμβανε ο ίδιος την επιχείρηση.
27:05Δυστυχώς
27:06η αναβλητικότητα που υπήρξε
27:08και η ενημέρωση που έκαναν στους Γενοβέζους του Πέραν
27:11αποκάλυψαν το σχέδιο στους Τουρκούς
27:13οι οποίοι περίμεναν την επίθεση
27:16το βράδυ της 28ης Απριλίου.
27:19Και έτσι
27:20το πλοίο του Κόκο βυθίστηκε
27:22και οι περισσότεροι
27:23συμπεριλαμβανωμένου και του Κόκο
27:25χάθηκαν.
27:31Τώρα
27:32ο Σουλτάνος με τα πλοία του στον Κεράτιο
27:34να τον προστατεύουν
27:36αποφάσισε και κατασκεύασε
27:38μια γέφυρα πάνω από το λιμάνι
27:40που έφτανε ακριβώς στα τείχη.
27:45Ήταν πλωτή
27:47και είχε γίνει από 100 κρασοβάρελα
27:49δεμένα σφιχτά μεταξύ τους.
27:51Τα κανόνια του πλέον
27:54μπορούσαν να βάλουν
27:55εναντίον της συνοικίας των βλαχερνών
27:57από άλλη γωνία.
28:07Στις 7 Μαΐου
28:08γύρω στις 11 το βράδυ
28:10οι Τούρκοι εξαπέλυσαν σφοδρή
28:12επίθεση κατά των τείχων
28:13προσπαθώντας με τη χρήση κλιμάκων
28:16να φτάσουν στο εσωτερικό τείχος.
28:19Η επίθεση κράτησε τρεις περίπου ώρες
28:22και τελικά αποκρούστηκε
28:24με μεγάλες απώλειες
28:25για τους επιτιθέμενους.
28:29Στις 12 του μήνα
28:30τα μεσάνυχτα
28:31νέα έφοδος των πολιορκητών
28:33κοντά στα ανάκτορα
28:34του Πορφυρογενήτου
28:36παρά την ορμή των επιτιθεμένων
28:38κατέληξε σε άτακτη υποχωρήση τους.
28:41Τέσσερις ημέρες αργότερα
28:43προσπάθεια του τουρκικού στόλου
28:45να επιτεθεί στην αλυσίδα
28:47που έφρασε το κεράτιο κόλπου
28:48απέτυχε.
28:51Ο Μωάμεθ στη συνέχεια
28:53προχώρησε στις 17 του μήνα
28:55να υπονομεύσει τα τείχη της πόλης
28:57με υπονόμους που κατασκεύαζαν
28:59Αλβανοί και Σέρβοι
29:01κυρίως αργυρορίχοι.
29:04Ο Γερμανός όμως υπονομευτής
29:06Ιωάννης Γκραντ
29:08με ανθυπονόμους
29:09και με τη χρήση υγρού πυρός
29:11γέμισε τους επτά υπονόμους
29:13που είχαν προλάβει να κατασκευάσουν
29:15οι Τούρκοι με δύο χιλιάδες
29:17σύμφωνα με τις πηγές νεκρούς
29:18αναγκάζοντας το Σουλτάνο
29:20να εγκαταλείψει την προσπάθεια.
29:23Συγχρόνως
29:24ο Σουλτάνος ήδη έκανε χρήση
29:27άλλης μίας επινόησης.
29:29Το πρωί της 18ης Μαΐου
29:31οι αμυνόμενοι έφριξαν
29:33βλέποντας ένα μεγάλο ξύλινο πύργο
29:36με τροχούς να στέκεται
29:37έξω από τα τείχη.
29:40Μόνο που το ίδιο βράδυ
29:41μερικοί αμυνόμενοι κατάφεραν
29:43και το ανατείναξαν αχρηστεύοντάς το.
29:48Από τα μέσα του παρελθόντος Απριλίου
29:51κυκλοφορούσε ανάμεσα
29:52στον πληθυσμό της πόλης
29:54η φήμη πως μεγάλη αρμάδα
29:56με πλοία της γαλινοτά της
29:57πλησίαζε στα στενά του Ελισπόντου
30:00με σκοπό να λύσει την πολιορκία.
30:03Ο Κωνσταντίνος
30:04έστειλε στις αρχές Μαΐου
30:06ένα ταχύπλο αυτοκρατορικό πλοίο
30:08για να συναντηθεί με τον Βενετικό Στόλο
30:11και να μεταφέρει στον επικεφαλής του
30:13χρήσιμες πληροφορίες.
30:16Η επιστροφή του πλοίου
30:18στις 23 του μήνα
30:19γέμισε με απογοήτευση
30:21τους πολιορκούμενους
30:22αφού πουθενά στο Αιγαίο
30:24δεν υπήρχε πλοίο της Βενετίας.
30:28Η Κωνσταντινούπολη
30:29η βασιλεύουσα της χιλιόχρονης αυτοκρατορίας
30:32είχε πλέον
30:33απομείνει μονάχη.
30:47Εκείνη τη χρονική στιγμή
30:50ο Μωάμεθ
30:51απέστειλε προτάσεις
30:52ειρήνη στο Βυσαντινό αυτοκράτορα
30:54με τις οποίες τον καλούσε
30:55να παραδώσει
30:56ειρηνικά την πόλη
30:57απερχόμενος
30:59όπου βούλεσε
31:00μετά των σωναρχόντων
31:02και των υπαρχόντων αυτής.
31:04Στην περίπτωση όμως
31:06που ο Κωνσταντίνος
31:06αποφάσισε να αγωνιστεί
31:08μέχρι σε σχάρτον
31:09τότε
31:10σημείωνε εμφατικά
31:11ο Σουτάνος
31:25Ο Αυτοκράτορας
31:27με τη σύμφωνη γνώμη
31:28της Συγκλήτου
31:29διεμείνησε στο Σουλτάνο
31:31ανάμεσα στα άλλα
31:32και τα εξής
31:34«Ως προς το να σου παραδώσω
31:36την πόλη
31:36ούτε δική μου είναι
31:38ούτε κανενός άλλου
31:39που κατοικεί σε αυτήν».
31:41Αποφασίσαμε από κοινού
31:43να πεθάνουμε
31:44με τη θέλησή μας.
31:49Η αδυναμία των Τούρκων
31:51παρά τις εκτεταμένες καταστροφές
31:53που είχαν επιφέρει
31:54στα τείχη της πόλης
31:56να επιτύχουν
31:56το αποφασιστικό κτύπημα
31:58εναντίον των πολιορκουμένων
32:00η γενναία απάντηση
32:02του Αυτοκράτορα
32:03αλλά και φήμες
32:04για την επικείμενη
32:05δίθεν άφηξη
32:06ισχυρής επικορίας
32:07από τη Δύση
32:08είχαν αρνητικές επιπτώσεις
32:10στο ηθικό των πολιορκητών.
32:13Η δύσκολη κατάσταση
32:16στην οποία
32:16είχε περιέλθει
32:17ο Σουλτάνος
32:18φαίνεται από το κλίμα
32:19που επικράτησε
32:20στο Συμβούλιο Στρατηγών
32:21και Συμβούλων
32:22που συγκάλεσε
32:23στις 27 Μαΐου
32:241453.
32:28Ο γηρεός
32:29Μέγας Βεζίρης
32:30Χαλίλ Πασάς
32:31συμβούλευσε
32:32το Μωάμεθ
32:33να λύσει την πολιορκία
32:34και να επιστρέψει
32:35στην Αδριανούπολη.
32:41Αντίθετα
32:42ο Ζαγανός Πασάς
32:43και οι περισσότεροι στρατηγοί
32:45πρότειναν τη συνέχιση
32:46της πολιορκίας
32:47μέχρι να επιτύχουν
32:49την άλωση της πόλης.
32:51Μετά από δισταγμούς
32:52ο Μωάμεθο Β'
32:54συντάχτηκε
32:55με την άποψη
32:56της φιλοπόλεμης μερίδας.
32:58Καθόρισε
32:58την 29η Μαΐου
33:00ως ημέρα γενικής επιθέσεως
33:02και διέταξε
33:03να μεταδοθεί στο στράτευμα
33:04το διάγγελμα
33:06με υπόσχεση
33:07τριήνερης λαϊλασίας.
33:10Στις 28
33:11ο Σουλτάνος
33:12επιθεώρησε
33:13τις δυνάμεις του
33:14για την επίθεση
33:15της επομένης
33:16ενώ
33:17ο ήχος χιλιάδων τυμπάνων
33:18και η αλλαλαγμή
33:19των Δερβίσιδων
33:20δεν άφηναν αμφιβολίες
33:22για το τι θα συμβεί
33:23μέσα στις ώρες
33:25που θα ακολουθούσαν.
33:28Και ενώ αυτά
33:28συνέβαιναν
33:29στο στρατόπεδο των Τούρκων
33:30ο Αυτοκράτορας
33:32και οι συμπολεμιστές του
33:33προσπαθούσαν
33:34να επιδιορθώσουν
33:34τα τείχη
33:35κυρίως στην περιοχή
33:36του Αγίου Ρωμανού
33:37χρησιμοποιώντας
33:38λίθους,
33:39ξύλα
33:40ακόμη και χόρτα
33:41αναμεμειγμένα
33:42με πυλό.
33:43Στη συνέχεια
33:44ο Κωνσταντίνος
33:46συμμετείχε
33:46σε πάνδημη λιτανία
33:48για την ενίσχυση
33:49του φρονήματος
33:50του λαού
33:50και των πολεμιστών
33:51επικεφαλής
33:52της οποίας
33:53ήταν η εικόνα
33:54της Παναγίας
33:55της Οδηγήτριας
33:57μετά το τέλος
33:58της οποίας
33:59απευθύνθηκε
34:00στους υπερασπιστές του
34:01που απάντησαν
34:02με ένα στόμα
34:04αποθανόμεν
34:05υπέρ της Χριστού πίστεως
34:07και της πατρίδος ημών.
34:11Από εκεί
34:13κατευθύνθηκε
34:14στην Αγία Σοφία
34:15όπου μετέλευε
34:16των αχράντων μυστήριων.
34:18Επόμενη στάση
34:19υπήρξε το Ανάκτορο των Βλαχερνών
34:22όπου ο Αυτοκράτορας
34:23ζήτησε συγχώρηση
34:25από τους οικίους του
34:26για να καταλήξει
34:27στη συνέχεια
34:28στα τείχη
34:28κοντά στους συμπολεμιστές του.
34:32Η επίθεση
34:34άρχισε
34:35τρεις-τέσσερις ώρες
34:36πριν ξημερώσει
34:37η Τρίτη
34:3829η Μαΐου
34:401453.
34:42Οπότε η πόλη
34:43δέχθηκε επίθεση
34:45και από τις τρεις πλευρές.
34:47Η έφοδος
34:48άρχισε με τα σώματα
34:50των ατάκτων
34:51των Βασιβουζούκων.
34:53Αρκετοί από αυτούς
34:54ήταν Γερμανοί
34:55και Ούγγροι χριστιανοί
34:57τυχοδιώκτες
34:58και πλιατσικολόγοι
34:59οι οποίοι προσδοκούσαν
35:00κέρδη
35:01από τη λαφυραγώγηση.
35:04Ο Μωάμεθ
35:06επιδίωκε
35:06να καταπονήσει
35:07τους ολιγάριθμους αμυνόμενους
35:09με τη χρήση
35:10αναλώσιμων χριστιανών
35:12κρατώντας
35:13για την τελική επίθεση
35:14τα εμπειρότερα και γενναιότερα
35:16ασιατικά τους στρατεύματα.
35:21Οι άτακτοι
35:22στερέωσαν χιλιάδες κλίμακες
35:24στα εξωτερικά τείχη
35:25και οι περισσότερο τολμηροί
35:27άρχισαν να ανεβαίνουν.
35:29Οι υπερασπιστές όμως
35:31έριχναν τις σκάλες,
35:33εκτόξευαν τα βέλη τους,
35:34πυροδοτούσαν τα μουσκέτα τους,
35:36ενώ δεν παρέλειπαν να αδειάζουν
35:38πάνω στα κεφάλια των επιτιθέμενων
35:40μεγάλες ποσότητες λίθων.
35:42Οι μεγάλες απώλειες που είχαν οι άτακτοι
35:45και σκληρή αντίσταση που συνάντησαν
35:48τους έκαναν να σκέπτονται
35:50την υποχώρηση.
35:52Όσοι όμως αποπειράθηκαν
35:53να αποσυρθούν, συνάντησαν
35:55μπροστά τους τσαούσιδες, που τους
35:57περίμεναν μερόπαλα, έτοιμοι να τους
35:59συνετήσουν και να τους επαναφέρουν
36:01στη μάχη.
36:04Έτσι, η μάχη παρατάθηκε
36:06για μια-δυο ώρες ακόμη,
36:08πριν οι άτακτοι εξαναγκαστούν
36:09να υποχωρήσουν, μετά από διαταγή
36:12του ίδιου του Σουλτάνου, αυτή τη φορά.
36:15Οι αμεινόμενοι προστιγμή,
36:17νόμισαν πως η επίθεση απέτυχε
36:19και έτσι θα μπορούσαν να ξεκουραστούν,
36:21έστω για λίγο.
36:23Ήταν εξαντλημένοι από την πολυήμερη
36:25πολιορκία και τη συνεχή
36:27και σκληρή εργασία.
36:29Γρήγορα όμως, και ενώ δεν έχει
36:31ακόμη ξημερώσει, αντιλήφθηκαν
36:33να εφορμούν προς το λόφο της σπήλης
36:35του Αγίου Ρωμανού, μονάδες Τούρκων
36:37του Τακτικού Στρατού,
36:39οι οποίοι και πάλι προσπάθησαν
36:41να τοποθετήσουν κλίμακες στο εξωτερικό
36:43τείχος, τις οποίες όμως οι υπερασπιστές
36:46έσπρωξαν προς τα κάτω.
36:49Όσοι από τους Τούρκους βρίσκονταν στη βάση
36:51του τείχους, δέχονταν βροχή
36:53λίθων, ποικίλων σχημάτων και μεγεθών,
36:56ώστε, όπως αναφέρει
36:57ο Μπάρμπαρο, στο ημερολόγιό του,
36:59σκοτώθηκαν περισσότεροι
37:01Τούρκοι από όσους θα μπορούσε κανείς
37:03να πιστέψει.
37:07Την ίδια περίπου στιγμή,
37:09μία βολή πυροβόλου κατέστρεψε
37:11μέρους του πρόχειρου προτυχίσματος
37:13και του εξωτερικού τείχους.
37:16Υπό την κάλυψη της σκόνης
37:18και του μαύρου καπνού,
37:19από την ανάφλεξη της πυρίτιδας,
37:21τριακόσια περίπου Τούρκοι,
37:23αποφασισμένοι ή να νικήσουν
37:25ή να πεθάνουν για τον προφήτη,
37:27κατόρθωσαν να εισέλθουν στο παρατύχιο
37:29αλλά αποκρούστηκαν.
37:32Βλέποντας και αυτή την έφοδα
37:34των στρατευμάτων του να αποτυγχάνει,
37:36ο Μωάμεθ αποφάσισε
37:38να χρησιμοποιήσει όλες τις δυνάμεις του,
37:41ακόμη και τη σωματοφυλακή
37:42και τις εφετρίες του,
37:44σε μία αποφασιστική επίθεση
37:46στην περιοχή που αμείνονταν
37:47ο Αυτοκράτορας και ο Ιουστινιάννης.
37:53Η νέα επίθεση άρχισε
37:55με την αυγή.
37:56Ο ίδιος ο Σουλτάνος
37:58τέθηκε επικεφαλής των 12.000 γενιτσάρων του,
38:02τους οποίους οδήγησε
38:03μέχρι την Ταφρό.
38:07Τα βλήματα έπεφταν σαν βροχή,
38:09επισημαίνει ο Κριτόβουλος
38:11στην ιστορία του, προκαλώντας
38:13σύγχυση στους αμυνόμενους.
38:15Αυτή τη σύγχυση
38:17προσπάθησε να εκμεταλλευτούν οι γενίτσαροι
38:19για να καταλάβουν το εξωτερικό
38:21τείχος εξαπίνης.
38:23Ο Ιουστινιάννης
38:25και το μικρό σώμα των υπερασπιστών
38:27που τον περιβάλλει υποδέχτηκαν
38:29τους επιτιθέμενους με λόγχες,
38:31πελέκεις, ακόντια, ξύφι.
38:34Η μάχη
38:35σε σύντομο διάστημα
38:37μετατράβηκε σε σύγκρουση
38:38σώμα με σώμα.
38:40Την ίδια στιγμή, βορειότερα της πύλης
38:43της Αδριανούπολης, κοντά στο
38:45ανάκτορα του Πουρφυρογέννητου,
38:47όπου το τείχος γίνονταν ουσιαστικά μονό
38:49και χωρίς τάφρο,
38:50μια μικρή πύλη, σχεδόν υπόγεια,
38:53η οποία συνέδεε την πόλη
38:55με τον περίβολο του τείχους,
38:57είχε μείνει στη διάρκεια της επίθεσης
38:59αφύλακτη.
39:00Ήταν η Κερκόπορτα.
39:03Από αυτή μπήκε ένας μικρός αριθμός
39:05γενετσάρων, στο χώρο
39:07ανάμεσα στα δύο τείχη, που επιτέθηκαν
39:09από τα νότα στους υπερασπιστές
39:11του εξωτερικού τείχους και τους εφνιδίασαν.
39:15Σύντομα, ο αριθμός τους αυξήθηκε
39:18και οι συγκρούσεις επεκτάθηκαν
39:20και προς την πύλη της Αδριανούπολης.
39:23Τα αυτοκρατορικά και βενετικά λάβαρα,
39:26που βρίσκονταν στους προμαχώνες,
39:29αντικαταστάθηκαν από τουρκικά.
39:32Οι λίγοι Τούρκοι όμως,
39:34που είχαν εισαιάλθει από εκείνο το σημείο
39:35στην πόλη και κατευθύνονταν
39:37προς το παλάτι των Βλαχερνών,
39:39αντιμετωπίστηκαν με επιτυχία
39:41από το στρατιωτικό σώμα των αδελφών
39:44Μποκιάρτη,
39:45οι οποίοι κατάφεραν να ανακτήσουν
39:47τον έλεγχο της Περιβόλου.
39:57Ο αυτοκράτορας,
39:59μόλις πληροφορήθηκε το παραπάνω γεγονός,
40:02ήταν έτοιμος να σπεύσει προς τα εκεί
40:03για να αντιμετωπίσει την κατάσταση
40:06όταν τραυματίστηκε ο Ιουστινιάννης.
40:09Το γεγονός αυτό
40:10και στη συνέχεια η αποχώρησή του
40:12από το πεδίο της μάχης,
40:14παρά τις εκκλήσεις του Κωνσταντίνου να παραμείνει,
40:17δημιούργησε σύμφωνα με τις περισσότερες πηγές
40:19αναστάτωση στους αμυνόμενους
40:22στην πύλη του Αγίου Ρωμανού,
40:24ενώ δεν ήταν λίγοι οι γενουάτες συμπολεμιστές του Ιουστιάννη,
40:28οι οποίοι βρήκαν την ευκαιρία,
40:29μόλις άνοιξε η μικρή πύλη,
40:31που συνέδεε την περίβολο με την πόλη,
40:33να διαφύγουν μαζί του προς το λιμάνι.
40:38Η άμυνα χαλάρωσε,
40:40πράγμα που το αντιλήφθηκε ο Μωάμεθ,
40:42ο οποίος αμέσως διέταξε μαζική επίθεση
40:45στα κατεστραμμένα τείχη.
40:47Η κατάσταση χειροτέρευσε,
40:49όταν κάποιοι, βλέποντας τα τουρκικά λάβαρα να ανεμίζουν
40:52στην πύλη της Αδριανούπολης,
40:54άρχισαν να φωνάζουν
40:56«Η πόλης ε άλλο»,
40:58ενώ στην πραγματικότητα δεν είχε συμβεί κάτι τέτοιο.
41:02Οι κραυγοί, όμως,
41:03αποθάρρυνε τους πιο πολλούς υπερασπιστές,
41:06οι οποίοι πλέον κατά δεκάδες
41:08προσπαθούσαν να διαφύγουν προς την πόλη
41:10από την πύλη που είχε αφήσει ανοιχτή,
41:12κατά την αποχώρησή του,
41:14ο Ιουστινιάννης.
41:15Ο περίβολος κατακλείστηκε
41:18από χιλιάδες Τούρκους.
41:20Στις 8 το πρωί
41:22της 29ης Μαΐου,
41:23η περιοχή της πύλης του Αγίου Ρωμανού,
41:26όπου μαχόταν ο Αυτοκράτορας,
41:27δέχτηκε επίθεση από τα νότα.
41:30Όταν αντιλήφθηκε
41:32πως ήταν περικυκλωμένος
41:33από τους Τούρκους,
41:34ακούστηκε να λέγει,
41:36«Οου και αισθητής των Χριστιανών,
41:39λαβήν την κεφαλή νεμού».
41:42Λίγο μετά
41:43έπεφτε νεκρός,
41:45άγνωστος ανάμεσα στις εκατοντάδες
41:47των πεσόντων,
41:48ο Κωνσταντίνος Δραγάτσης,
41:50ο έβδομος των παλαιολόγων,
41:52ο έσχατος των Ελλήνων αυτοκρατώρων,
41:54ο υπερασπιστής της πόλης
41:56του Μεγάλου Κωνσταντίνου.
42:06Η κραυγή ότι η πόλη είχε χαθεί
42:08αντίχησε στους δρόμους.
42:25Κατά μήκος του τμήματος των χερσαίων τυχών,
42:28νότια του Λύκου,
42:29οι Χριστιανοί είχαν αποκρούσει
42:31όλες τις τουρκικές επιθέσεις.
42:33Αλλά τώρα το ένα σύνταγμα
42:35μετά το άλλο,
42:36έμπαιναν μέσα από τα ανοίγματα του φράχτη
42:39και απλώνονταν και προς τις δύο πλευρές
42:41για να ανοίξουν όλες τις πύλες.
42:44Οι στρατιώτες επάνω στα τείχη
42:47βρέθηκαν περικυκλωμένοι
42:49και πολλοί σκοτώθηκαν
42:51ή συνελήφθησαν εχμάλωτοι.
42:54Ο Σουλτάνος διατήρησε τον έλεγχο
42:58μερικών συνταγμάτων
42:59για να του χρησιμεύσουν ως συνοδεία.
43:01Αλλά τα περισσότερα στρατεύματά του
43:04ήδη διψούσαν να αρχίσουν τη λαϊλασία.
43:08Ιδιαίτερα οι ναύτες
43:09καθώς φοβούνταν ότι οι στρατιώτες
43:12θα τους προλάβαιναν.
43:14Ελπίζοντας ότι το φράγμα
43:16θα εμπόδιζε τα χριστιανικά πλοία
43:18να ξεφύγουν από τον κεράτιο
43:20εγκατέλειψαν τα πλοία τους
43:21για να βγουν στη στεριά.
43:23Η απληστία τους
43:25έσωσε πολλές χριστιανικές ζωές.
43:30Όταν διαπίστωσε ότι η πόλη
43:32είχε πέσει, ο Βενετός
43:33Αλβίζο Ντιέντο
43:35ως διοικητής του στόλου
43:37έπλευσε με μια μικρή βάρκα στο πέραν.
43:41Τα βενετικά του πλοία υποσχέθηκε
43:44θα συμμορφώνονταν
43:45με οποιαδήποτε απόφαση έπαιρνε
43:47ο Ποντεστά που είχε κλειδώσει τις πύλες του πέραν.
43:51Ο Ντιέντο
43:53μαζί με τον οποίο
43:54ήταν ο χρονογράφος Μπάρμπαρο
43:56δεν μπορούσε να επιστρέψει στα πλοία του
43:58αλλά οι γενοβέζοι ναύτες
44:00των πλοίων που είχαν αγκυροβολήσει
44:02κάτω από τα τείχη του πέραν
44:04έκαναν γνωστή την πρόθεσή τους
44:06να αποπλεύσουν και επιθυμούσαν
44:08να έχουν την υποστήριξη των Βενετών.
44:12Μετά από επιμονή τους
44:14επιτράπηκε στο Ντιέντο να φύγει
44:16με το πλοιαριό του.
44:18Εκείνος πήγε κατευθείαν στο φράγμα
44:20που ήταν ακόμη κλειστό
44:21και δύο ναύτες του έκοψαν με τσεκούρια
44:24τα λουριά που του συγκρατούσαν.
44:26Εκείνο παρασύρθηκε
44:28από τους πλωτήρες του.
44:29Έτσι ότι εν το απέπλευσε
44:32και επτά γενοβέζικα πλοία
44:34έπλευσαν πίσω του.
44:35Λίγο αργότερα συνενώθηκαν
44:38μαζί τους τα περισσότερα
44:39βενετικά πολεμικά πλοία
44:41τέσσερις ή πέντε από τις γαλέρες
44:43του αυτοκράτορα και ένα ή δύο
44:46γενοβέζικα πολεμικά πλοία.
44:50Αφού πέρασε το φράγμα
44:52ολόκληρος ο στολίσκος
44:54παρέμεινε για περίπου μία ώρα
44:56στην είσοδο του Βοσπόρου
44:57για να δει εάν θα ξέφευγαν
44:59άλλα πλοία.
45:01Έπειτα εκμεταλλεύθηκαν τον ισχυρό
45:03βοριά που φυσούσε για να διαπλεύσουν
45:05την προποντίδα και μέσω των
45:07δαρδανελίων προς την ελευθερία.
45:11Ο Ντιέντο κατάφερε
45:13να φτάσει στη Βενετία όπου
45:15υπήρχε και το παλάτι της οικογένειάς του.
45:21Ο τάφος του βρίσκεται
45:23στην εκκλησία των Αγίων Ιωάννη
45:25και Παύλου.
45:30Η γενοβέζικη γαλέρα
45:32στην οποία είχε μεταφερθεί
45:34ο τραυματισμένος Ιουστινιάννης
45:36ήταν μία από εκείνες που κατόρθωσαν
45:38να διαφύγουν από τον κεράτιο.
45:40Ο Ιουστινιάννης αποβιβάστηκε
45:43στοιχείο και πέθανε εκεί
45:44μία ή δύο ημέρες αργότερα.
45:48Στη διασύνη τους για λαφυραγωγία
45:50οι Οθωμανοί ναύτες είχαν εγκαταλείψει
45:53τόσα πολλά από τα πλοία τους
45:54ώστε ο Τούρκος Νάβαρχος
45:56ήταν ανίσχυρος να σταματήσει
45:58τη φυγή του στόλου του Διεντο.
46:00Με όσα πλοία του ήταν
46:02ακόμα επανδρομένα έπλευσε
46:04μέσα από το σπασμένο φράγμα
46:06στον κεράτιο.
46:07Εκεί στο λιμάνι παγίδευσε τα πλοία
46:10που είχαν παραμείνει.
46:11Άλλες τέσσερις ή πέντε αυτοκρατορικές γαλέρες,
46:15δύο ή τρεις γενοβέζικες γαλέρες
46:17και άοπλα βενετικά εμπορικά πλοία.
46:19Οι κρητικοί με αυτές τους τρεις πύργους
46:22κοντά στην είσοβο του κερατίου
46:25εξακολουθούσαν να αντιστέκονται.
46:28Νωρίς το απόγευμα όμως παραδόθηκαν
46:30υπό τον όρο ότι η ζωή και η περιουσία
46:33θα παρέμεναν άθικτες.
46:36Τα δύο πλοία τους
46:37ήταν αραγμένα κάτω από τους πύργους.
46:40Ανενόχλητοι από τους Τούρκους
46:42των οποίων είχαν κερδίσει
46:43το θαυμασμό, τα καθέλκησαν
46:45και απέπλευσαν για την Κρήτη.
46:52Ο Σουλτάνος Μωάμεθ
46:54είχε υποσχεθεί στους στρατιώτες του
46:56τις τρεις ημέρες της λαφυραγωγίας
46:58στις οποίες είχαν δικαίωμα.
47:00Εκείνοι ξεχύθηκαν μέσα στην πόλη.
47:10Στην αρχή δεν μπορούσαν να πιστέψουν
47:13ότι η άμυνα είχε τελειώσει.
47:15Έσφαζαν όποιον συναντούσαν στους δρόμους.
47:18Άνδρες, γυναίκες και παιδιά
47:20αδιάκριτα.
47:21Το αίμα έτρεχε σε ποτάμια
47:23αλλά σύντομα η δίψα για αίμα
47:25κατευνάστηκε.
47:27Αντιλήφθηκαν ότι οι ηχμάλωτοι
47:29και τα πολύτιμα αντικείμενα
47:30θα τους προσπόριζαν μεγαλύτερο κέρδος.
47:38Από τους στρατιώτες που πέρασαν
47:40μέσα από το φράχτη
47:41ή από την Κερκόπορτα
47:42πολλοί στράφηκαν να λαϊλατίσουν
47:44το αυτοκρατορικό παλάτι
47:46στις Βλαχέρνες.
47:49Άλλοι κατευθύνθηκαν
47:50στις μικρές αλλά υπέροχες
47:52εκκλησίες κοντά στα τείχη.
47:54Τον Άγιο Γιώργιο κοντά
47:56στη Χαρίσια Πύλη,
47:57τον Άγιο Ιωάννη στη Πέτρα
47:59και τη χαριτωμένη εκκλησία της Μονής του Σωτήρα
48:02στη χώρα.
48:03Για να τις απογυμνώσουν
48:05από τα άφθονα καλύματά τους,
48:07τα άμφια και ό,τι άλλο ήταν δυνατό
48:09να φαιρεθεί από αυτές.
48:13Στη χώρα,
48:15άφησαν απείραχτα τα ψηφιδοτάκια
48:17της στοιχογραφίες,
48:18αλλά κατέστρεψαν την εικόνα της Θεομήτωρος
48:21της Οδηγήτριας,
48:22της ιερότερης εικόνας σε όλο το Βυζάντιο,
48:26την οποία, όπως έλεγαν οι άνθρωποι,
48:28είχε ζωγραφίσει
48:29ο ίδιος ο Άγιος Λουκάς.
48:35Οι ναύτες από τα πλοία στο κεράτιο
48:38είχαν ήδη εισέλθει από την πλατεία πύλη
48:40και άδειαζαν τις αποθήκες
48:42κατά μήκος των τυχών.
48:44Άλλοι ανέβηκαν στο λόφο
48:46για να συνενωθούν με τους στρατιώτες
48:48από τα χερσαία τείχη
48:50στην απογύμνωση της τριπλής εκκλησίας
48:52του Παντοκράτορα
48:53και των μοναστικών κτισμάτων
48:55που ήταν προσαρτημένα σε αυτό.
48:58Έπειτα οι ναύτες
49:00και από τους δύο στόλους
49:01και τα πρώτα αστήφη στρατιωτών
49:03από τα χερσαία τείχη
49:04συνέκλειναν στη μεγαλύτερη εκκλησία
49:07του Βυζαντίου,
49:08τη Μητρόπολη της Αγίας Σοφίας.
49:13Η εκκλησία εξακολουθούσε
49:15να είναι γεμάτη με κόσμο.
49:16Με τους τορύβους της Φεσαρίας απ' έξω
49:20οι τεράστιες μπρούντζινες πόρτες του κτηρίου
49:22έκλεισαν.
49:24Μέσα το εκκλησίασμα προσευχόταν
49:27για το θαύμα που μόνο αυτό
49:29μπορούσε να τους σώσει.
49:31Όμως το θαύμα δεν έγινε
49:33και οι πόρτες παραβιάστηκαν.
49:37Μερικοί από τους γέρους
49:38και τους ανήμπορους σκοτώθηκαν
49:40επί τόπου, αλλά οι περισσότεροι
49:43αλυσοδέθηκαν μαζί.
49:44Πολλές από τις ωραιότερες
49:47κοπέλες και νέους
49:48σχεδόν κατασπαράχθηκαν
49:50καθώς οι δεσμότες τους τσακώνονταν
49:53για αυτούς.
49:54Σύντομα, μια μακριά
49:56πομπή σειρώταν προς τους
49:58καταβλισμούς των στρατιωτών.
50:02Όποιος κατέρεε από αδυναμία
50:04σφαζόταν μαζί με έναν αριθμό
50:06παιδιών που θεωρήθηκε ότι
50:08δεν είχαν αξία.
50:12Ο ίδιος
50:13ο Σουλτάνος μπήκε στην πόλη
50:15αργά το απόγευμα.
50:17Συνοδευόμενος από τους γεννίτσαρους
50:19της φρουράς του, προχώρησε
50:21αργά μέσα από τους δρόμους
50:22προς την εκκλησία της Αγίας Σοφίας.
50:26Μπροστά από τις πόρτες της
50:27αφήπευσε
50:29και έσκυψε να πάρει μια χώφτα χώμα
50:31το οποίο έχησε επάνω
50:33από το σαρίκι του.
50:35Με την περιοδία του Σουλτάνου
50:38μέσα από την πόλη
50:39η τάξη αποκαταστάθηκε.
50:41Ο στρατός του
50:42είχε κορεστεί από λάθυρα
50:44και η στρατονομία του
50:46μερήμνησε ώστε οι άνδρες να επιστρέψουν
50:49στους καταβλισμούς τους.
50:51Μεταξύ των Ελλήνων εχμαλώτων
50:53ανακάλυψε το Λουκάνο Ταρά,
50:55το Μέγα Δούκα
50:56καθώς και περίπου εννέα άλλους υπουργούς
50:58του Αυτοκράτορα.
51:00Τους απελευθέρωσε ο ίδιος.
51:02Πολλοί όμως
51:03από τους άλλους αξιωματούχους του Κωνσταντίνου
51:06μεταξύ των οποίων και ο Φραντζής
51:08δεν αναγνωρίστηκαν
51:09και παρέμειναν στην εχμαλωσία.
51:12Η καλοσύνη
51:14που είχε δείξει ο Μωάμεθ
51:15στους επιζώντες υπουργούς του Αυτοκράτορα
51:18είχε μικρή διάρκεια.
51:20Η γενναιοδορία του
51:22πάντοτε ελαττωνόταν
51:24από καχυποψία
51:25και κάποιοι σύμβουλοι τον προειδοποίησαν
51:27να μην εμπιστεύεται το Μέγα Δούκα.
51:30Κάποιες μέρες αργότερα
51:32τον αποκεφάλισε
51:34μαζί με το γιο του
51:35και το ίδιο έκανε με άλλους
51:37εννέα Έλληνες ευγενείς
51:39που στάθηκαν στο Ικρίωμα.
51:42Οι γυναίκες τους
51:44περιέπεσαν στην εχμαλωσία
51:45και αποτέλεσαν τμήμα
51:47της μακράς πομπής των εχμαλώτων
51:49που συνόδευσε την αυλή
51:51κατά την επιστροφή της
51:52στις 21 Ιουνίου
51:54στην Αδριανούπολη.
51:55Η χείρα του νοταρά
51:57πέθανε καθοδόν
51:59στο χωριό Μεσίνη.
52:01Ο Φραντζής
52:03ήταν σκλάβος επί 18 μήνες
52:05των επικεφαλής των αλόγων
52:07του Σουλτάνου, προτού κατορθώσει
52:09να απελευθερώσει τον εαυτό του και τη γυναίκα του.
52:11Ο Μάμεθ
52:14γνώρισε καλά
52:15τις δυσκολίες της εκκλησίας
52:16και τώρα μπορούσε να ενημερωθεί πλήρως
52:19για τις λεπτομέρειες.
52:21Έμαθε ότι ο ενωτικός πατριάρχης
52:24ο Γρηγόριος Μάμας
52:25είχε φύγει από την πόλη
52:26το 1451
52:28και έπρεπε να εκλεγεί
52:30ένας νέος πατριάρχης.
52:33Όταν έπεσε η πόλη
52:35ο Γιώργιος Σχολάριος
52:37βρισκόταν στο κελί του
52:38το μοναστήρι του Παντοκράτορα.
52:40Όταν ο Σουλτάνος
52:42έστειλε να φέρουν ενώπιόν του
52:44το Γιώργιο, δεν μπορούσαν
52:46να τον βρουν. Τελικά
52:48ανακάλυψαν ότι τον είχε αγοράσει
52:50ένας πλούσιος Τούρκος της Αδριανούπολης.
52:54Μετά από κάποιες συζητήσεις
52:55ο Γιώργιος Σχολάριος
52:57πίστηκε να αποδεχθεί το πατριαρχικό αξίωμα.
53:00Όσοι επίσκοποι
53:02μπόρεσαν να βρεθούν συγκεντρώθηκαν
53:04για να αποτελέσουν την Ιερά Σύνοδο
53:07και κατά πέτυση
53:08του Σουλτάνου εξέλεξαν
53:10επίσημα το Γιώργιο στον
53:12πατριαρχικό θρόνο υπό το μοναστικό
53:14του όνομα Γενάδιος.
53:16Μετά από διαμονή κάποιων
53:18μηνών στο ναό των Αγίων Αποστόλων
53:21που στη συνέχεια μετατράπηκε
53:22σε τζαμί, ο Γενάδιος
53:24ζήτησε την άδεια να μεταφέρει την έδρα του.
53:27Αφού συγκέντρωσε
53:28όλους τους θησαυρούς και τα λείψανα
53:31που είχαν διασωθεί στην εκκλησία
53:32τα μετέφερε στη συνοικία του Βαναριού
53:35στην εκκλησία της γυναικείας
53:37μονής της Παμακαρίστου.
53:40Η Παμακάριστος παρέμεινε
53:43η έδρα του Πατριαρχείου
53:44για περισσότερο από έναν αιώνα.
53:49Όπως και να έχει το πράγμα
53:51δεν πρέπει να μας διαφεύγει
53:53αυτό που περιγράφει
53:54ο Στίβεν Ράντσιμαν για τον Μουάμεθ
53:57ο οποίος καθώς περνούσε
53:59μέσα από τους δρόμους
54:00είχε συγκινηθεί
54:01μέχρι δακρύων.
54:03«Τι πόλη παραδώσαμε
54:05στη λαϊλασία και στην καταστροφή»
54:08μουρμούρησε
54:11«Έναν καιρό
54:13έναν καιρό
54:15επίγαινα
54:17έναν καιρό
54:19έναν καιρό
54:20επίγαινα
54:23στα ταραπιά
54:26πετώτα
54:27τώρα
54:29στα ταραπιά
54:32πετώτα
54:34τώρα
54:36τώρα με κόψαν
54:38τα πτερά
54:39και πάγο
54:44περπατώτα
54:58έναν καιρό
55:00έναν καιρό
55:01ήμουν άγγερό
55:02έναν καιρό
55:05έναν καιρό
55:07ήμουν άγγερό
55:08τώρα
55:11αγγελίζουν άδει
55:15τώρα αγγελίζουν άδει
55:21στη βρύση που πίνα νερό
55:27τώρα το πίνουν άδει
55:32στη βρύση που πίνα νερό
55:39τώρα το πίνουν άδει
55:52την βρύση του
55:55Εναι
55:56Έτσι
55:57Έτσι
55:57Έτσι
56:10Υπότιτλοι AUTHORWAVE
56:40Υπότιτλοι AUTHORWAVE
Comments