00:11İzlediğiniz için teşekkür ederim.
00:30Biliyorum uzun sürede uzak kalmak iyi değil. Benim açımdan da sürekli seyirciler açısından da biz bu programa Eylül ayında başladık.
00:39T24'ün diğer bütün programlarından daha erken start aldık. Daha sonra da yaklaşık 6 aydır da 59 saniye formatında yayın
00:49yapıyoruz.
00:50Onu bu zor şartlarda da her gün sürdürüyoruz ama bu Kuzey raporunu bakalım böyle deneyelim.
00:55Evet çok fazla da uzatmam o zaman konuya gireyim. Pek çok konu var ama bugün tek bir şey üzerinde yoğunlaşalım.
01:03O da hem Ukrayna hem de Kafkasya ile ilgili dolayısıyla tabi ki Rusya'yı da bizi de yakından ilgilendiriyor.
01:10Ukrayna lideri Zelenski Azerbaycan'ı ziyaret etti.
01:13Gebelo'ya gitti, Aliyev ile görüştü ve bir tür aralarında ittifak, yakın ilişkiler kuruldu.
01:20Aslında daha önce de kötü değildi.
01:22Savaş sırasında diğer eski Sovyet Cumhuriyetlerine göre Azerbaycan daha çok ilgi gösteriyordu.
01:27İnsani yardım yapıyordu, enerji alanında yardım yapıyordu.
01:30Azerbaycan şirketi, Sokar'ın orada aktif çalışması devam ediyordu.
01:35Böyle bir şeyleri var ama şu anda bir tık daha ileriye götürdüler iş birliklerini.
01:41Şimdi azıcık daha geriye gitmekte yarar var.
01:45Guam diye bir birlik vardı.
01:47Sovyetler Birliği'nin yıkılmasından sonra bağımsız devletler topluluğu BDT kurulmuştu.
01:51Onun içinden de çeşitli yapılar çıkmıştı.
01:53Yani BDT'ye bağlı kalmakla birlikte kendi aralarında güvenlik, ekonomi, başka alanlarda.
01:59Ama Guam biraz farklıydı.
02:02Guam derken Gürcistan, Ukrayna, bir dönem bir U daha vardı.
02:07Özbekistan yani Uzbekistan'ın U'su vardı.
02:10Özbekistan bir süre orada kaldı daha sonra ayrıldı.
02:14Ardından A Azerbaycan ve M Moldova.
02:17Yani bunların hepsinin 3 aşağı 5 kuru Moskova ile sorunları vardı ama bugünkü kadar değildi.
02:23Hele hele Ukrayna'nın ve Azerbaycan'ın da bugünkü kadar değildi.
02:26Moldova'yı da bunları ekleyebiliriz.
02:28Bunlar kendi aralarında bir iş birliği hem ekonomik hem diğer alanlarda bir iş birliği denemesi yaptılar.
02:35Ve Guam'ı 97'de kurdular.
02:38İşte 99'da Özbekistan'da katıldı 2005'e kadar.
02:42Ve çalışmalar 2010'dan sonra da sürdü ama 2010 civarında Ukrayna'nın o zamanki Moskova'ya yakın duran lideri Yanukov için
02:50de bir takım tırnak içinde katkılarıyla biraz daha sönümlendi.
02:54Guam'ın adı daha sonraki yıllarda pek geçmez oldu.
02:57Şu anda fiiliyette yok.
02:59Ama eski Sovyet Cumhuriyeti olup da Moskova'ya mesafeli duranların ya biz kendi aramızda da iş birliği yapalım çabası geçmişe
03:08de dayanıyor.
03:09Ama bugün özellikle 4 yılı aşkındır süren Ukrayna savaşı önemli bir faktör oldu.
03:15Diğer cumhuriyetler Rusya'dan korktular ama çok da fazla tepki gösteremediler.
03:20Kafkasya'daki pek çok gelişme, uluslararası gelişmeler Türkiye ile de ABD ile de ilgili boyutları var.
03:25Onlara bağlı olarak Ali'ye biraz daha net tavırlar koyabildi.
03:29Ve tabii ki bu net tavırlar koymasında bizim bu programda defalarca anlattığımız gibi artık yaklaşık 1,5 ile yaklaşıyor.
03:371 yıl 4 ay kadar önce olan o uçak hadisesi yani Rusya'da bir Azerbaycan uçağının vurulması, pek çok insanın ölmesi
03:46ve onunla ilgili hemen Rusya'nın özür dilememesi, tazminat ödeme konusunun gecikmesi bu ciddi bir soğukluk yaşattı iki ülkenin ilişkileri
03:56arasında.
03:57Ve aslında geçen hafta bir tazminat konusunda anlaşma yaptılar.
04:01Ondan önceki ay genderalarında görüştüler ama yine de bu şey soğukluk gitmedi.
04:06Yani Azerbaycan Rusya'ya karşı artık mesafeli ve Rusya'nın da zaten eski Sovyet Cumhuriyetleri arasında eskisi gibi bir patron
04:15olamayacağını çok açık vurgulayan sözler de etmişti.
04:18Bu çizgide devam ediyor ve o eski Sovyet coğrafları içinde ben ayrıyım, ben güçlüyüm, batıyla da ilişkim var ama kendi
04:26ekonomim de iyi, askeri gücüm de iyi,
04:29Türkiye'den İsrail'e kadar pek çok ülkeyle ilişkilerim de iyi ki biliyorsunuz bir de Kafkasya'daki barış görüşmeleri Karabağ sıracından sonra
04:38Boskova'nın bir dönem önde olduğu ara buluculuk daha sonradan başka ülkelerin etkisiyle kaymıştı.
04:44Ve bizim de defalarca buradan verdiğimiz gibi geçen yıl Ağustos ayında Trump'ın yanına gittiler.
04:51Trump'a altın tepsi içinde Kafkasya barışını ve Kafkasya perspektifini sundular aslında.
04:57Trump da tabii ki bunu aldı ve Trump yolu falan diye ondan sonra pek çok konuda artık Amerika'nın o
05:04bölgede ciddi etki yapacağı,
05:06Rusya'nın etkisinin kalkmayacağı ama sınırlanacağı bir dönem başladı.
05:10Ve bu arada tabii ki sonlanmayan bir türlü bitirilmeyen Ukrayna savaşı, Rusya ve Ukrayna arasında barışın sağlanamaması ve ABD'nin
05:20de artık Trump'ın bu konuya ilgisini kaybetmesi.
05:22Hem başaramadığı barış yaptırmayı, becerikli bir diplomasi yürütemedi hem de daha sonra diğer sorunları çıktı biliyorsunuz şu anda İran konusu.
05:29Dolayısıyla bu alanda ortada ve sizin de gördüğünüz gibi son zamanlarda birden fazla kez Ukrayna kaynakları özellikle de Başkan Zelenski
05:40Amerika'yla bu süreç fiilen yürümüyor anlamına gelen sözler ettikten sonra Türkiye ara bulucu olsun.
05:47Yani görüşmeleri İstanbul'da yapabiliriz, Türkiye'de yapabiliriz.
05:51Türkiye ABD'nin yerine Rusya'yla bizi, Ukrayna'yı bir araya getirsin.
05:55Hatta Putin'le benim görüşmem İstanbul'da olsun diyor.
05:59Putin tabii ki barış olmadan güvenli bir görüşme olmaz diyor.
06:03Genel olarak da o görüşmeye çok sıcak bakmıyor ama Zelenski'nin Türkiye'yi ileri çıkartması önemli.
06:08Onun altını çizelim.
06:09Tabii Zelenski mavi boncuk dağıtmakta da usta artık diplomasiyi de öğrendi.
06:15Azerbaycan'a da gittiğinde ya bizim Putin'le görüşmemiz, Rus tarafıyla görüşmemiz burada da olabilir dedi.
06:20Azerbaycan'da da olabilir dedi.
06:21Tabii böyle bir şey Rusya'nın isteyeceğini hiç tahmin etmiyorum.
06:25Şimdi tekrar bu ziyarete gelelim.
06:27Zelenski'nin Rusya'dan uzak bir Sovyet Cumhuriyeti olan Azerbaycan'ı seçmesi ilk eski Sovyet coğrafyasında,
06:38Baltıkları saymayalım, Baltıklar 3, Baltık Cumhuriyeti, Letonya, Litvanya, Estonya.
06:43Onlar Sovyetler birine geç girip erken çıkan bir anlamda batılı unsurlardı tırnak içinde.
06:48Ama diğer 12 Cumhuriyeti eski Sovyet Cumhuriyeti'ni alırsak, Zelenski ilk kez bir başka eski Sovyet Cumhuriyeti'ne gitmiş oluyor.
06:58Bu önemli bir şey.
06:59Bu Moskova'ya da bir mesaj, sert bir mesaj aslında.
07:02Yani Moldova'yla da iyi ilişkileri vardı.
07:04Kazakistan'la da iyi kötü ilişkileri götürüyordu vesaire ama Azerbaycan'a gitti ve Azerbaycan'la ilişkilerini geliştirmeleri için bir dizi
07:14anlaşma yaptılar.
07:15Ama öne çıkanın altını biz de çizelim.
07:18Öne çıkan askeri işbirliği, askeri ticari işbirliği, ekonomik ilişkilerin geliştirmesi ve güvenlik boyutu.
07:24Yani Ukrayna'nın kendini askeri üretim alanında, drone'lar ve başka savunma sistemleri alanında geliştirdiğini biliyoruz.
07:34Batı'dan gelen yardım azalınca daha fazla kendileri geliştirdiler ve İran Savaşı, Körfez bunlara da sunuyorlar.
07:40Bir taraftan savaşıp bir taraftan maddi kaynak bulmaya, füze bulmaya çalışıyorlar.
07:45Öbür taraftan da Körfez ülkelerine bir şekilde askeri teçhizat satmaya, askeri şeyler, drone'lar satmaya çalışıyorlar.
07:55Bu veya başka konularda Azerbaycan'la ortak üretim de dahil pek çok şey yapılabilir fikrini orada da dillendirdiler karşılıklı olarak.
08:03Aliyev de konuşmasında böyle bir işbirliğine hazır olduklarının altını çizdi.
08:08Bu anlamda Rusya'ya karşı bir ittifak mı diyelim yoğun bir işbirliğinin ciddi bir adıma atıldı.
08:17Bu tabii ki Kafkasya'da da genel olarak eski Sovyet coğrafyasında da dengeleri etkileyecek, değiştirecek bir adım gibi görünüyor.
08:27Şimdi gerçekten Sovyetler Birliği'nin artık yıkılmasından sonra, 91'den sonra o kadar çok zaman geçti ki 35 yıl artık her
08:34şey değişiyor.
08:35Yani tabii ki Rusya'nın gücü var, farklı bir konumu var ama artık Azerbaycan'ın liderinin de Aliyev'in de
08:43vurguladığı gibi artık dönem değişti.
08:45Yani bir ağ bir ülke istemiyor.
08:47Bazı ülkeler çok net, bazıları da çok fazla özellikle Orta Asya ülkeleri çok fazla sert dillendirmeden böyle bir arayışa giriyorlar.
08:55Çin'le ilişkileri geliştiriyorlar, Batı'yla ilişkileri geliştiriyorlar, Türkiye'yle ilişkileri geliştiriyorlar.
09:00Rusya özellikle de Ukrayna Savaşı'nda çok ısrarcı olduğu için Kafkasya'dan Orta Doğu'ya ve eski komşuları, eski Sovyet Cumhuriyetleri
09:12arasında epeyce bir konum kaybetti denilebilir.
09:16Ben bu Kafkasya konusuna bir şey daha eklemek istiyorum.
09:19Biliyorsunuz bu programda da ayrıntılı bir şekilde verdik.
09:231 Nisan'da Moskova'da bir görüşme olmuştu.
09:26Putin'le Paşinyan bir araya geldiler.
09:28Üstelik kameralar önünde yani kontrollü bir tartışma olmuştu.
09:32Putin biraz yüklendi.
09:34Yani bizim Ermenistan'la ilişkilerimiz yoğun falan.
09:36Yani siz de Batı'ya doğru gidiyorsunuz.
09:39Tercih yapmanız lazım.
09:40Bir de yakında seçimleriniz var.
09:41Hatırlatayım 7 Haziran'da çok yaklaştı.
09:43Orada Rusya yanlısı adayların da yarışmasına onay vermeniz lazım diye.
09:48Bunu çok bir şey bir şekilde gülerek karşılamıştı.
09:52Sakin bir şekilde Paşinyan.
09:54Bizde yasalara uygun bir şekilde girmesine izin verilmeyecek olanlar, başka ülkelerin de yurttaşlığı olanlar giremez vesaire diye.
10:01Ve bizde demokrasi var, bizde internet çalışıyor.
10:04Böyle mesajlarla Moskova'da hiç altta kalmamıştı açıkçası.
10:07Şimdi ilginç bir şey oldu.
10:10Birdenbire bu 1915 soykırım meselesi 24 Nisan'da Putin 111. yıl dönümü diyerek bir mesaj gönderdi.
10:22Yani Paşinyan'a da diyemem.
10:24Ermenistan'a, Ermenilere aslında.
10:26Çünkü Rusya içinde de milyonlarca Ermeni var.
10:29Öyle bir mesaj gönderdi.
10:30Seçimleri de düşünerek bu mesajında soykırım dedi, soykırım kurbanlarının önünde eğiliyoruz dedi.
10:39Onların çektiği acılar vesaire bunlardan da bahsetti.
10:42Yani Türkiye'yi rahatsız etmekten de çok fazla çekinmeden ya da bir şekilde onlar da beni anlarlar herhalde diyerek.
10:49Çünkü artık Kafkasya'da Gürcistan'la ilişkileri seyrek yani o kadar eskisi gibi kadar güçlü değil.
10:55Her ne kadar tersini savunanlar da varsa diplomatik şeyler bile yok, misyonlar bile yok.
11:00Azerbaycan büyük ölçüde gitti, ayrıldı.
11:03Ermenistan'da Rusya'ya epeyce bağlı bir cumhuriyet olarak hem ekonomi hem de askeri olarak şu anda artık yavaş yavaş başka
11:11bağlantılarla Rusya'nın elinden kaçıyor.
11:13Bu anlamda bu seçimleri değerlendirip Rusya orada bir rövanşe alma çabası içinde ve orada da Koçaryan gibi,
11:22Robert Koçaryan gibi eski lider ve Putin'in yakın arkadaşı ya da daha yeni bir tarihte ortaya çıkan iş insanı
11:28Sanbel Karabetyan gibi.
11:30Bunlarla birlikte seçimlerde asılmak istiyor.
11:33İktidarı Paşinyan'ın elinden Rusya yanlısı güçlerin almasına yardımcı olmak istiyor.
11:39Herhalde bu mesaj 1915 soykırım mesajı Türkiye'yi de kızdırma pahasına böyle bir şey yapması Putin'in herhalde bu dengeleri
11:48ve seçimlere yönelik bir ata simgeliyor.
11:51Tabii ki kimin kazanacağı belli değil Ermenistan'da ama şu anda Paşinyan önde gidiyor.
11:57Öyle görünüyor uluslararası destek ve Ermeniler de savaştan ve gerginlikten yorulmuş durumdalar.
12:03Son gelişmelerle Türkiye ile sınırların açılması, ABD ile ilişkiler, ticaret hatlarının açılması bunlara daha çok önem veriyorlar ve artık savaş
12:12ve savaş yanlısı tavırları pek desteklemiyorlar.
12:15Zaten bugünlerde muhtemelen bir kısmınız da görmüş olabilir.
12:20Provokatif eylemler oldu Yerevan'da.
12:22Türk bayrağı yakıldı vs.
12:24Ama Paşinyan buna da son zamanlarda pek çok konuda olduğu gibi gayet net bir yaklaşım gösterdi.
12:31Bu tür provokatif yaklaşımlar olmaz dedi.
12:33Zaten Putin ile görüşmesinde de başka ortamlarda da söylediği gibi tekrarladı.
12:37Biz Karabağ konusunu kapattık.
12:39Biz Azerbaycan ile artık barışı sağladık.
12:41Ticaret yapacağız.
12:42Başka ülkeler artık savaş ve Karabağ konusunu konuşmuyoruz dedi.
12:46Bu ne demektir?
12:47Karabağ zaten Azerbaycan'ındı ve ona döndü.
12:49Ve bu savaş dönemi artık geride kalması gereken bir şey.
12:54Bakalım seçimler de önemli bir şey yansıtacak.
12:57Eğer Paşinyan tahminlerin çoğunun hepsinin değil çoğunun dediği gibi kazanırsa Moskova'nın oradaki gücü daha da azalacak.
13:06Ama en azından yakın günlerin gelişmesini bir kez daha aktaralım.
13:12Zelenski'nin ziyaretiyle birlikte bir tür Ukrayna-Azerbaycan ittifakının güçlü bir şekilde ticareti ve özellikle de askeri iş birliğinde olacak
13:23şekilde bir rota tutturması Rusya açısından can sıkıcı bir gelişme oldu.
13:29Sadece Rusya açısından mı?
13:31Belki ondan daha fazla ülkelerde bundan olumsuz etkilenebilir.
13:35Gelişmelere bakalım yine bunları konuşacağız.
13:39Dediğim gibi olağan dışı şartlarda stüdyo dışından yaptığımız sıkıntılı belki biraz yayın ama bunu sürekli izleyicilerin hoş göreceğini düşünüyorum.
13:48Önümüzdeki hafta herhangi bir aksaklık olmazsa salı günü normal eskisi gibi rahat yayınlarımıza döneriz diye de umuyorum.
13:56Tekrar görüşmek üzere. Hoşçakalın.
Yorumlar