- 9 saat önce
Sanal medyada yaş sınırı düzenlemesi gençleri olumsuz etkilerden korur mu? Dijital platformlar gençlerin psikolojisini nasıl etkiliyor? Platformlar kullanıcı yaşını nasıl tespit edecek? Yaş sınırı uygulaması teknik olarak ne kadar etkili olur? Ülkeler sanal medya denetimi için hangi sistemlere ihtiyaç duyuyor? Gençleri korumak için başka hangi modeller uygulanabilir? Kısıtlamalar sanal medya kullanım alışkanlıklarını nasıl değiştirir? Dijital oyunlar çocukların gerçeklik algısını nasıl etkiliyor? Çocuklar çevrimiçi gruplara nasıl dahil oluyor? Dijital dünyada gizlilik cesaret mi veriyor? Çocuklar ekrandan uzaklaştırılmadan nasıl kontrol edilebilir? Ebeveynler dijital dünyada doğan çocuklarına nasıl davranmalı? Cüneyt Özdemir 5N1K'da sordu; Yeditepe Üniversitesi Öğretim Üyesi Tolga Seçilmiş ve Uzman Klinik Psikolog Berna Tekler yanıtladı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:04Sevgili seyirciler yeni bir 5N1K programına hoş geldiniz.
00:07San Francisco'dan sizlere bu programı sunuyorum ve Silikon Vadisi'ndeyiz.
00:11Silikon Vadisi'nde en çok konuşulan konuların başında yeni gelişen teknolojiler,
00:16oyun teknolojileri ya da farklı özellikle yapay zeka şu anda bir numaralı konu.
00:21San Francisco'da yer gök yapay zeka reklamlarıyla donatılmış.
00:25Ben buraya 8-10 yıl önce geldiğimde her yerde siber güvenlik reklamları vardı.
00:31Zamanın ruhunun nasıl değiştiğini aslında biraz sokaklarda dolaştığınızda gayet net görüyorsunuz.
00:36Şimdi Türkiye'de bu hafta ilginç bir şey oldu.
00:39Çeşitli regulasyonlar geldi çocuklarla ilgili.
00:41Hem oyunlarda hem de sosyal medyayla ilgili.
00:43Herkes istediği yaşta oyun dünyasına ya da bu sosyal medyaya giriyorlardı.
00:50İlkokulda sosyal medyası olur mu çocuğun?
00:52Vardı. Belirler razıydı, alan razı, veren razı böyle bir düzen vardı.
00:57Ama bu düzen normal değildi.
00:59İşte buna bir düzeltme geldi Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden.
01:02Aslında evrensel bir düzeltme geldi diyebiliriz.
01:05Çünkü bizde belki de hiçbir kontrol mekanizması yoktu ama dünyada vardı.
01:10Mesela Avrupa'da hak temelli ama daha sıkı bir denetime gidiş olduğunu görüyoruz.
01:14Bütün farklı farklı tedbirler, regulasyonlar getiriliyor ülkeler arasında.
01:18Ya da ABD'de parçalı ve platform odaklı bir model uygulanıyor.
01:23Tamamen bırakılmış değil.
01:25Avustralya'da radikal yasak var.
01:2716 yaşın altındaki çocuklara doğrudan erişim yasağı var.
01:31Çin'de ise artık neredeyse tam kontrol var.
01:34Rusya zaten bütün internet kontrolü altına aldığı için orada da bir sıkıntı yok.
01:39Şimdi isterseniz bu konuyu bir bilenle konuşalım.
01:4215 yaş altı yasaklar ne anlama geliyor?
01:45Türkiye'yi nasıl etkileyecek?
01:46Çocuklar bunu nasıl uygulayacak?
01:48Platformlar nasıl uygulayacak?
01:49Tolga seçilmiş Yeditepe Üniversitesi'nde akademisyen, bizim de yakından tanıdığımız ve Beşnevil Kağan'ın bir anlamda sosyal medya ve yapay
01:59zeka danışmanı diyebileceğimiz bir arkadaşımız.
02:02Tolga Bey hoş geldiniz.
02:03Bu gelecek regülasyonlar tartışmalarının odağında gelişiyor.
02:07Bu yaş yasağı gençleri gerçekten korumaya yeterli mi?
02:10Yani 15 yaşın altında gençlerin artık girememesi sosyal medyaya ne tür sonuçlar getirir?
02:17Olumlu olumsuz.
02:18Ben bu yasakların gençleri koruyabileceğini inanıyorum.
02:21Çünkü eğer ki doğru altyapıyla tabii ki uygulanabilirsek koruyabileceğini inanıyorum.
02:26Türkiye'nin de bu konuda ciddi bir avantajı var.
02:28Çünkü biz ülke olarak şu anda e-devlet gibi bir altyapıya sahibiz.
02:342025 yılının ortasında ilk Avustralya'nın aslında parlamentosunda bu kabul edildi.
02:40Ve 2025'nin sonlarında uygulanmaya başladı.
02:43Benim için orada önemli olan aslında çok önemli olan iki tane veri vardı.
02:46Bunlardan bir tanesi Avustralya burada bu yasağı aslında çok somut iki tane gerekçeyle aslında parlamentoyu sundu.
02:55Bu gerekçelerden bir tanesi psikolojik olan gerekçeydi ki 0-16 yaş arasında gençlerin sosyal medya kullanımının ciddi bir şekilde siber
03:05zorbalığı, depresyonu ve bunun yanında da anksiyeti arttırdığını üniversitelerde yaptırdıkları çalışmalarla ortaya koydular.
03:13Bunun yanında bir de aynı zamanda aslında ikinci gerekçi olarak da şunu gördük ki sosyal medya platformları daha fazla etkileşim
03:23sağlayabilmek için 0-16 yaş arasındaki çocukları da aslında hedefleyen algoritmalar çalıştırıyorlar.
03:29Bunları aslında şikayet etmek ve bununla ilgili şikayetlerini platformlara bildirmek yerine yasaklamayı tercih ettiler ki bence doğru olan yöntem buydu.
03:41Çünkü 0-16 yaş arasındaki gençlerin psikolojisi ve akıl sağlığı aslında platformlara bırakılmayacak kadar önemli.
03:49Peki bu yasak uygulanabilecek mi?
03:51Yani nasıl uygulanacak ya da biraz işin teknik boyutunu anlatır mısınız?
03:55Eğer doğru platformlar kullanılırsa ve doğru yöntemler kullanılırsa teknik olarak da başarıya ulaştırmak mümkün.
04:02Şu anda elimizde aslında 3 tane yöntem var.
04:05Hani bu kimliklerin doğrulanması ile ilgili bir tanesi de kimliklerin doğrulanması, bir diğeri biyometrik olarak bir doğrulama yapılması,
04:13bir üçüncü yöntem de aslında araya bir katman olarak başka bir platformla yaptığınız, örneğin bir bankayla yaptığınız kimlik doğrulamayı bu
04:21gene burada kullanıyor olmanız.
04:22Bunların hepsinin kullanılması mümkün.
04:26Fakat burada da hani önemli olan şeylerden bir tanesi şu.
04:29Bu verilerin bu şekilde kullanılması eğer bir sızıntıya neden olursa ki biyometrik verilerimizin aslında bizim tekrardan değiştiremeyeceğimiz veriler olduğu için
04:41bu ciddi bir sızıntıya ve ileriki mağduriyetlere neden olabileceği için burada ciddi bir aslında önlemler alınması bizim için aslında hani
04:53ne diyeyim aşikar bir durum oluyor.
04:56Aslında burada ilk kez karşılaştığımız bir durum da söz konusu.
04:59Çünkü bugüne kadar hep şöyle bir senaryoyla karşılaştık.
05:04Teknolojik bir gelişme oluyor.
05:05Ve arkasından biz kanunları bu teknolojik gelişmeyi anladıktan sonra kanunları oluşturuyoruz.
05:10İlk kez bir kanun oluşuyor bir teknolojik gelişmeyle ilgili ve biz bu kanunu uygulayabilmek için şu anda yeterli teknolojik donanıma
05:19sahip değiliz.
05:21Bu dünya olarak sahip değiliz aslında sadece Türkiye olarak değil.
05:24Bu yüzden bunun altyapısının sağlanabilmesi için aslında diğer ülkeler de çalışmalara başladı.
05:30Avustralya evet öncü bir ülke oldu ve Türkiye de gene öncü ülkelerden bir tanesi oldu.
05:36Gördüğümüz kadarıyla Avrupa'da bunu takdir eden ve bunu uygulayacağını söyleyen ve bununla ilgili adımlar atan ülkelerin olduğunu görüyoruz.
05:43Buradaki sorunlardan en büyüğü aslında burada bunu uygulayabilecek teknolojik altyapının henüz ülkelerde oluşmamış olması.
05:51Türkiye'nin hızlı hareket etmesi nedenlerinden bir tanesi de gene bizim e-devlet altyapımız.
05:55Bu yüzden ben bunu çok önemsiyorum. Eğer doğru bir şekilde kullanabilirsek aslında hem öncü bir ülke olabiliriz hem de bunu
06:02ilk gerçekleştiren ülke olmamız hem bizim için iyi hem örnek olmamız açısından iyi hem kendi gençlerimiz için çok iyi bir
06:08çalışma olacak.
06:10Tolga Bey sizin bir alternatif yaklaşımınız var mı? Yani buna başka nasıl ele alınabilir bu konu?
06:15Mevcut aslında dediğim gibi kimlik doğrulamalarla ilerlenebilir ancak şu anda teorik olarak en aslında kabul gören ki benim de aslında
06:24en fazla üstte durduğum yaklaşımlardan bir tanesi biyometrik token oluşturulması.
06:30Yani block chain dediğimiz teknolojiyle bir alternatif bir yöntem oluşturulması ve tek kullanımlık biyometrik token dediğimiz bir yöntemle aslında burada
06:42bunun kullanılması aslında en doğru ve en güvenli yöntem olacaktır.
06:47Son olarak bu tür kısıtlamalar ya da regulasyonlar uzun vadede sosyal medyayı nasıl etkiler sizce? Dünyada nasıl etkilemiş?
06:55Şöyle etkileyecektir bizler aslında hani sosyal medyanın ilk kullanıcıları ve bizden sonraki kuşaklar da aslında sosyal medyayı biz en vahşi
07:05olduğu zamanlarda kullandık.
07:07Hiçbir şekilde kuralın olmadığı zamanlarda biz kullandık.
07:09Ancak 0-16 yaş yani yeni neslin dijital olarak doğru bir şekilde kendilerini konumlandırdıkları doğru dijital alışkanlıklar kazanarak tekrardan sosyal
07:21medyaya gelmeleri sosyal medyayı da doğru bir şekilde aslında yönlendirecektir.
07:26Bizlerin şu anki alışkanlıkları doğru alışkanlıklar olmadığı aşikar çok doğru şekilde yönlendiremiyoruz belki de.
07:33Ancak bir nesil, iki nesil, üç nesil sonra belki de çok daha doğru bir tarafa doğru yönlendirecek gençler sosyal medyayı
07:42doğru bir tarafa doğru yönlendireceğine inanıyorum.
07:44Bu yüzden ben olumlu bakıyorum.
07:46Bunun bu tip yasakların veya bu tip kısıtlamaların aslında ben ileriye doğru olumlu sonuçlara neden olabileceğine inanıyorum.
07:54Tolga Bey çok çok teşekkür ederim.
07:56Sevgili seyirciler gelelim bir de işin oyun bölümüne.
07:59Artık oyunlar, dijital oyunlar hayatın merkezinde.
08:02Eskiden çocuklar, bizim çocukluğumuzda biz çıkardık sokakta oynardık.
08:06Mahalle kavgası yapardık.
08:08Mahalleler arası maç yapardık.
08:09Artık yok sokaklar sessiz.
08:11Git çıkıyorsunuz en cıvıl cıvıl semtlerde bile sokaklarda çocuk göremiyorsunuz.
08:15Çocuklar telefonlar ya da bilgisayarlarla birbirlerine online olarak bağlanıyorlar.
08:20Saklambaç oynayanını gördüm.
08:21Aralarında sohbet ediyorlar.
08:23Olumlu yönleri de var, olumsuz yönleri de var.
08:25Kimileri de şiddet oyunlarına meylediyor.
08:27Şimdi bununla da ilgili yepyeni bir düzenleme geldi.
08:31Ve de bu düzenlemeyle de video oyunlarındaki şiddet meselesinin psikolojik yansıması da yani ne kadar etkisi olduğu da konuşulmaya başlandı.
08:40Uzman klinik psikolog Berna Tekler şu anda yayınımızda.
08:44Berna Hanım bu video oyunlarındaki şiddet karakterin bir gücü olarak sunuluyor.
08:48Bu durum çocukların gerçek hayatta şiddeti algılamasını nasıl etkiliyor?
08:51Çünkü bakıyorum bazı oyunlarda öldür öldür bitiremiyorlar yani.
08:55Herkesi öldüre öldüre öldüre gidiyorlar.
08:57Şimdi normal hayatta böyle bir dünya yok.
08:58Bunun bir şey var mı?
09:00Bir çelişkisi, bir benzerliği var mı hayata adapte osyanda?
09:05Şöyle video oyunları çok değişik bir mekanizmadır.
09:08Çok farklı bir perspektiftir.
09:10Bunun nedeni de aslında çocukların burada şiddeti izleyen değil, uygulayan karakterler olmasıdır.
09:18Bu nasıl mümkün oluyor?
09:21Şöyle çocuklar bu oyunlarda aktif olarak şiddeti uyguluyor ve deneyimliyor.
09:27Yani pasif konumda değil.
09:28Ayrıca bu tarz oyunları oynarken de beyinlerine sürekli bir ödül sistemi gidiyor.
09:35Nasıl?
09:35Yani bir level atlıyorlar, puan kazanıyorlar.
09:38Ve ayrıca bu video oyunlarının bir negatif etkisi de şu.
09:44Kurguyla gerçek ayrımını çocuklarda bir zaman sonra ortadan kaldırılıyorlar.
09:49Bunun nedeni de çocuklarda aslında prefrontal korteks dediğimiz bölge henüz daha gelişmemiş.
09:56Bu bölgede bakıldığında muhakemeden, dünyayı anlamlandırmadan karar verme bölgesinden sorumludur.
10:05Çocuk bu kez video oyunlarına bakıyor, gerçek ve kurguyu ayırt edememeye başlıyor bir zaman sonra.
10:12Çünkü aslında gerçekte bir suç işlenildiğinde, bir şiddet gösterildiğinde bunun bir yaptırımı ve karşılığı vardır.
10:20Çocuk aslında ödüllendirilmez.
10:23Bakıldığında bunun bir negatif etkisini almış olur.
10:26Ancak oyunlara bakıldığında çocuk dediğimiz gibi ödüllendirildiğinde bu davranışları pekiştirmiş oluyor.
10:33Yani bakıldığında her şiddet içerikli oyun oynayan çocuklar şiddete eğilim gösteriyor mu?
10:39Tabii ki de böyle diyemeyiz.
10:41Ancak bu büyük bir belirleyici faktör.
10:43Diğer faktörler de tabii ki de çocuğun evde şiddet görüp görmediği, akran zorbalığına maruz kalıp kalmadığı,
10:51okulda hangi davranışlar içerisinde olduğu bu tarz gibi konularda belirleyici başka faktörlerdir.
10:57Eğer çocuğun duygusal regulasyonu düşük seviyede ise bu tarz oyunları gerçekle bağdaştırma,
11:05gerçeğe taşıma kapasitesi tabii ki de artabilir.
11:08Bu çocukların gerçek hayatta göremedikleri insanlarla sanal karakterler üzerinden kurulan arkadaşlıklarını nasıl değerlendiriyorsunuz onu merak ediyorum.
11:17Şöyle aslında bu bir anda gelişen bir süreç değil kesinlikle.
11:21Çocuklar ilk olarak kendilerine bir ihtiyaç belirliyorlar.
11:24Bu ihtiyaçlar nedir?
11:25Sosyal medyada birlikte var olma ihtiyacı.
11:29Aslında eskiden çocuklar dışarıda aktif olarak birbirliğine etkileşim halindeydi.
11:33Şimdi süreçler bakıldığında dijital çağdan sonra evlere taşınmış oldu.
11:39Çocuklar sosyal medya aracılığıyla birbiriyle sürekli kontak haline geliyorlar.
11:45Bakıldığında bu çocukların bu yaşlarda en çok ihtiyaç duyduğu şeylerden biri bir gruba ait olma, bir gruba ait hissetme.
11:54Ve bundan dolayı da bu adını yeni yeni duymaya başladığımız bazı platformlarda normalde yapmayacağı şeyleri, normalde söylemeyeceği sözleri ve normalde
12:04göstermeyeceği davranışları gösterebiliyorlar.
12:07Bunun nedeni de sosyal psikolojide aslında bir adı var.
12:10Sosyal uyum yanlılığı.
12:12Kişinin normalde yapmayacağı davranışları o gruba ait hissetmek adına ve o gruptan dışlanamak için göstermesi.
12:20Normalde çocuklar aslında bu tarz davranışları gerçek hayatta belki de yapmayacaklar, göstermeyecekler.
12:28Ama burada bir de çok önemli bir risk faktörü ortaya giriyor ki o da anonim hesaplar.
12:34Yani anonim hesaplar çocukların kimliklerini gizledikleri hesaplardan birbirlerine yapmış olduğu yorumlar, birbirlerine göstermiş olduğu davranışlar ve bir takım saldırı içerikli
12:46de olabiliyor tabi bunlar.
12:48Çünkü çocuk karşısında gerçek bir insan varmış gibi bunu yapmıyor.
12:52En nihayetinde kendisinin de kimliği gizlenmiş oluyor.
12:55Ve nasıl olsa bu ben değilim algısı gerçeklikle onu uzaklaştırıyor.
13:01Bir noktadan sonra bakıldığında bu çocukların empati yeteneği de azalmış oluyor.
13:06Çünkü dediğim gibi karşılarında gerçek bir insan yok gibi görüyorlar.
13:11Karşılarındaki hesaplar da anonim.
13:13Bundan dolayı da bu tarz davranışlar gerçeğe zamanla taşınmaya başlıyor.
13:18Neden?
13:19Çünkü bakıldığında empati yeteneği körelmiş oluyor.
13:22Gelecek düzenlemelerde ebeveynlere de baya bir sorumluluk düşüyor.
13:25Bu çocuğun dijital dünyadan koparmadan sağlıklı bir iletişimi nasıl kurabilirler?
13:31Ne tavsiye edersiniz ebeveynlere?
13:33Evet aslında sorunuz da bir noktada cevabı da yer alıyor.
13:37Çocuğu dijital dünyadan koparmak pek mümkün değil.
13:40Çünkü bir noktada bu dijital dünyanın içerisine doğdular.
13:45Aslında çocuklarla güzel bir şekilde sağlıklı sınır çizildiğinde ve çocuklara bu dijital dünya ebeveynler tarafından öğretildiğinde çok daha sağlıklı bir
13:55şekilde bu dünyaya entegre adapte olabilirler.
13:59Peki bu ne demek?
14:00Şimdi ilk olarak sağlıklı sınır çizmek şu yoldan geçiyor.
14:04Çocukla sağlıklı bir iletişim kurmak.
14:06Bu nasıl mümkün?
14:08Çocuğa ilgi duyduğunuz bir yerden, merak duyduğunuz bir yerden soruları sormak.
14:13Onun dünyasına girmek bir noktada.
14:15Çünkü çocuk denetlendiğini hissederse daha çok kaçınmacı tavırlar sergileyecektir.
14:21Ama sizin ona ilgi duyduğunuzu hissederse bir noktada size kendi perspektifini açabilecektir.
14:29Onun haricinde çocuğa bir takım beceriler öğretmek gerekiyor.
14:33Yani ben bunu bir noktada şuna benzetiyorum.
14:35Bizim dönemlerimizde yani daha eski dönemlerde çocuklar sokaklara çıktığında, işte mahalleye çıktığında ebeveynler bir noktada onlara bazı öğretiler aktarırdı.
14:48Hani şunu yapabilirsin, bunu yapmalısın, bunu yapmamalısın gibi.
14:51Yani o çocuğa asla şunu demezlerdi.
14:54Sakın sokağa çıkma.
14:56Çünkü bilirlerdi ki o sokaktan çocuk illaki bir gün geçecek.
15:00Ama şimdi çocuklar dijital çağa doğdu.
15:04Ebeveynler bekliyorlar ki çocuk o dijital çağdan, dijital yoldan hiç geçmesin.
15:09Bu mümkün değil.
15:11Aksine eskiden ebeveynler nasıl sokaklar için farklı öğretiler çocuklara aktardıysa,
15:19şimdi de dijital çağ için yine çocuklara bazı öğretileri aktarmaları gerekiyor.
15:25Mesela akranlar tarafından zorbalandığında nasıl bir yol izlemesi gerek,
15:30kendini korumak için neler yapması gerek,
15:33kendini nasıl gözetebilir bu tarz becerileri kesinlikle ebeveynlerin çocuklara bir noktada aktarması lazım.
15:41Ve son olarak kesinlikle çocuklar rol model alarak öğrenirler.
15:46Ebeveynler de bir noktada dijital kullanımı sınırlandırmalı çocukların yanında.
15:52Ve hatta ebeveynler çocukların aslında bir noktada dillerinden anlayabilmeli.
15:57Hatta onların konuştukları jargonlara hakim olabilmeli.
16:00Bu sosyal medya olabilir, oynadıkları dijital oyunlar olabilir.
16:04Mesela çocuk bir dijital oyun oynuyor.
16:06Ebeveyn oradan dışarıdan çocuğu bir noktada yargılamak yerine veya kısıtlamak yerine,
16:12ona kurallar koymak yerine çocukla birlikte bir iki defa o oyunu oynayabilir.
16:17Ve hatta sonrasında o oyuna yönelik eleştirilerini geliştirebilir.
16:22Bu sefer çocuk diyecek ki,
16:24aa evet ebeveyn bana değil oyuna eleştiri yönlendiriyor.
16:28Böyle olduğunda da kesinlikle çok daha sağlıklı ve bir arada bulunan sınırlar çizilmiş olacak.
16:35Sayın Berna Tekler çok çok teşekkür ederim yayına katıldığınız için.
16:39Az gittik uz gittik bir 5N1K'nın daha sonuna geldik.
16:42Önümüzdeki hafta yeni bir 5N1K'da buluşuncaya kadar.
16:45Ben Cüneyt Özdemir.
16:46Hepinize iyi günler, iyi akşamlar.
Yorumlar