- 8 saat önce
Trump'ın İran söylemleri piyasaları nasıl etkiledi? Trump'ın onay oranı neden tarihi düşüş yaşıyor? Yükselen akaryakıt fiyatları Trump'ı zorladı mı? Yaşanan kriziler Trump'ın destek oranını düşürdü mü? ABD enerji üzerinden AB'ye dolaylı bir baskı mı kuruyor? Avrupa ABD'den uzaklaşırsa stratejik dengesi nasıl değişir? Kriz Avrupa'yı yeni enerji arayışına mı zorluyor? AB'nin iç dinamikleri değişiyor mu? Gerilim Avrupa'da siyasi yönü aşırı sağa mı kaydırır? İran savaşının ekonomik yansımaları neler? Ekonomik dalga Türkiye'yi teğet geçer mi? Savaş uzarsa petrol fiyatları nasıl etkilenir? Vergi ayarlaması fiyat artışını ne kadar süre sınırlar? Enflasyon ve kur baskına karşı hangi önlemler alınabilir? Sıkılaştırma adımları piyasaları rahatlatır mı? Cüneyt Özdemir 5N1K'da sordu; Uluslararası Güvenlik Uzmanı Abdullah Yasir Atalan ve Ekonomist Prof. Dr. Emre Alkin yanıtladı.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:29İzlediğiniz için teşekkürler.
00:30Avrupa Birliği'ne sopa gösterdi. Gazınızı ya da petrolünüzü, enerji kaynaklarınızı bizden alın. Niye oradan alıyorsunuz dedi.
00:36Çin'in bu işten zararlı çıkacağını iddia etti. Ve de İran'ın nükleer gücünü neredeyse bitirdiklerini söyledi.
00:44Söyledi söylemesini ama şu anda piyasalar ne yazık ki buna çok ikna olmadı.
00:49Petrol fiyatı almış başını gidiyor. 110 dolara doğru, 120'lere doğru hatta 200'lere doğru çıkacağı çeşitli senaryolar konuşuluyor.
00:58Böyle olunca da doğal olarak Trump'ın şu andaki güven oylamasına baktığınız zaman yapılan araştırmalardaki güvenilirliği düşüyor.
01:08Bu iyi bir şey değil. Amerikan başkanları buna çok bakıyorlar. Bizde pek uygulanan bir yöntem değil ama İran da şu
01:14anda direnmeye devam ediyor.
01:16Hülmüz Boğazı'ndaki kontrolü birebir ele geçirmiş durumda.
01:19Aslında biz hep bu savaşın neden çıktığını, hep İsrail nedeniyle çıktığını söylüyoruz ama jeopolitik olarak şu anda kimin kime enerji
01:27sattığına ve kimin kimden aldığına baktığınız zaman bu işin kazananların başında yine Amerika'nın geldiğini görüyorsunuz.
01:35Çünkü şu anda Amerika kendi kendine yeten bir enerji rezervine sahip. Üstelik bunun bir kısmını da Avrupa Birliği ülkelerine satıyor.
01:43Zaten Trump'ın sürekli hani yukarı perdeden enerjinizi bizden alın işte gazınızı bizden alın demesinin nedenlerinden bir tanesi de bu.
01:51Şu anda belki de Çin bir sıkıntı çekiyor, Güney Asya ülkelere sıkıntı çekiyor ama Amerika Birleşik Devletleri'nin herhangi bir
01:58enerji sıkıntısı çektiğini söyleyemeyiz.
02:00Ne oluyor? Enflasyon artıyor ama. Çünkü enerji fiyatları dünyada arttığı zaman ha bana bir şey olmaz diyemiyorsunuz.
02:05Bu enflasyonun artışı da önümüzdeki günlerde Amerika piyasaları da faiz artışını getirebilir ve bunun çeşitli yankıları da olabilir.
02:15Şimdi bütün bunlar konuşulurken isterseniz Abdullah Yasir Atalan'a bağlanalım.
02:19Kendisi uluslararası güvenlik uzmanı ve Amerikan Üniversitesi'de öğretim üyesi Washington'dan yerimize bağlanıyor.
02:26Sayın Atalan şunu merak ediyorum daha önce de sizi programlarımızda konuk ettik.
02:30Trump'ın anketlerde bu denli düşmesini nasıl yorumlamak lazım?
02:34Trump'ın İran hamlesinde Avrupa'ya açılmış gizli bir savaş var ve bu savaş okunduğu için mi bu anketlerde düşüyor?
02:41Yoksa tamamen içerideki enflasyon ya da ekonomik nedenlerden dolayı mı?
02:45Teşekkür ediyorum.
02:48Yani bu soruya kısmen şekline cevap verebilirim.
02:51Trump'ın aslında anketlerine baktığımızda bu anketleri nasıl yapıldığını önce anlasak daha iyi olabilir.
02:58Bu anketler şu şekilde yapılıyor Amerika'da.
03:00Her ay Trump'ın bir performansı ölçülüyor.
03:03Yani Trump'ın özellikle belli başlıklarda bu ayki performansını onaylıyor musunuz şeklinde.
03:09Şimdi bu anketlerin düşük çıkması dediğimiz konu aslında bunun en alt seviyelere gelmesi.
03:14Yani %33 seviyelerine bandına düştü.
03:16Bu da aslında Biden'a kıyaslandığında bile hatta kendisinin ilk dönemine göre kıyaslandığında bile çok çok alt seviyelerdi.
03:24Kendisi ve Biden yaklaşık %40'lara kadar düşmüştü.
03:29Fakat Trump bu sefer %33'leri gördü.
03:32Tabi bu aslında bir normal şartlarda bir başkalar için epey düşük bir seviye.
03:38Burada güzel olan şey şu bu anketlerde şeyi de görebiliyoruz.
03:43Yani hangi başlıklarda hangi performansı var Trump'ın onları nasıl değerlendiriliyor ayrı ayrı görebiliyoruz.
03:49Burada öne çıkan başlıklar çok net bir şekilde enflasyon ve enerji fiyatları.
03:53Bunu ben bizatihi kendim de görebiliyorum.
03:57Trump gelirken işte enerji ve enflasyonla mücadele edeceğini Biden'ın bunu başaramadığını söyledi.
04:03İlk zamanlarda da işte biliyorsunuz drill baby drill şeklinde işte kazacağız ve yerden o petrolü çıkartacağız.
04:10Amerika'nın bir sürü kaynağı var.
04:11Bunu işte piyasaya süreceğiz fiyatlar düşecek şeklinde yaklaştı.
04:15İlk geldiğinde hatta kısmi olarak düştü de diyebiliriz.
04:18Çünkü fiyatlar epey bir süre düşük kaldı.
04:21Fakat bu savaşla beraber bir anda biz işte benim burada gördüğüm 2.7 seviyelerinden 4 seviyelerine galonun fiyatı 4 dolar
04:29seviyelerine çıktı.
04:31Yani %50'den fazla daha da fazla hatta bir artış söz konusu.
04:36Kaliforniya'daki arkadaşlardan duyduğum kadarıyla işte yaklaşık 6 dolar civarlarına çıkmış.
04:42Bunlar çok ciddi bir artışı temsil ediyor.
04:44O yüzden bu ayki anketlerde bunun etkisini insanlar görecektir.
04:48Hatta bu eğer diğer fiyatlanmalara binerse de diğer enflasyonlar üzerinden işte bir sonraki ayda önümüzdeki aylardaki performansını da etkiler.
04:57Şimdi bu yaşandı ekonomik olarak bir de ikinci başlık ekonomik işsizlik oranları.
05:03İşsizlik oranlarında da ciddi artış oldu bu son ay.
05:06Yani Trump ekonomiyi canlandıracağını, işsizliği düşüreceğini söyleyerek geldi.
05:11Ama işte işsizlik Biden seviyesinin gerisine düşmeye başladı.
05:15Bütün bunlar aslında Trump'ın yani sen geldin dünyada küresel olarak sarsıcı bir sürü yaklaşım var dış politikada.
05:23Ama günün sonunda ekonomide de yani iddia ettiklerini veremedin gibi bir yaklaşımla sonuçlanıyor.
05:30Ki bence tam da bu sebepten dolayı Trump bu hafta işte ulusal sesleniş yaparak İran Savaşı'nı izahat kalkıştı.
05:37Yani Amerikan halkına bu savaşın mantığını anlatmaya çalıştı.
05:42Neden enerji fiyatlarının geçici olduğunu anlatmaya çalıştı.
05:45İşte bir hürmüzde yaşanacak gelişmelerle bunun düşebileceğini açıkladı.
05:51Şimdi bu bakımdan baktığımızda enerji ve ekonominin ciddi bir etkisi var.
05:57Bir de bunun yanında Trump siyaseten de ciddi krizler yaşadı.
06:01İşte biliyorsunuz hükümetin kapanmasını konuşmuştuk daha öncesinde.
06:05Yaklaşık yani Amerikan tarihi boyunca en uzun süre hükümet kapalı kaldı.
06:10Yani birçok bakanlık çalışmadı, birçok personel maaş alamadı.
06:14Bütün bunlar insanların hayatlarına da etki etti.
06:17Yani bunu hala şu anda bile hatta etki ediyor havalimanlarında, kuyruklarda vesaire.
06:21Bunlar performans düşümünde bence ana etkili unsurlar.
06:25Anketlerde baktığımızda işte dış politikada da bir düşüş var.
06:29Bu zaten çok yüksek seviyelerde değildi Trump göreve gelirken.
06:33Ama düşüşü orada da gözlemleyebiliyoruz.
06:35Bunun içinde de kısmi olarak Avrupa Birliği ile ilişkilerin bozulması olabilir.
06:40Ama ben bunun yalnızca kısmi olduğunu düşünüyorum.
06:43Yani Trump'ın ana etkenlerinin diğer temel faktörler olduğu, yani iddia ettiğini verememesi.
06:49Ve bunun yanında bir de işte uluslararası ilişkiler yaklaşımı.
06:52Bunun içerisinde Avrupa Birliği ile bozulmaların kısmi olarak etki ettiğini söyleyebiliriz.
06:58Dolayısıyla hani genel çerçeveye baktığımızda ana belirleyicilerin ekonomi olduğunu söyleyebiliriz şu aşamada.
07:05Bu Avrupa Birliği ile Amerika gerilimi Amerika Birleşik Devletleri'ndeki iç dengeleri etkiler mi?
07:11Yoksa genel olarak geçici bir dönem.
07:13İki yıl sonra zaten Trump gidecek.
07:15Peki biz eski kaldığımız yerden devam ederiz mi derler?
07:19Şöyle yani Avrupa'ya baktığımızda günün sonunda bir anlamlandıramama sorunu var yani Trump'ı.
07:28Şimdi geçtiğimiz hafta Avrupa'daydım.
07:30Şunu çok net bir şekilde görebiliyoruz.
07:33Yani Avrupa hızlı bir şekilde reaksiyon veremiyor yaşananlara.
07:36Ne İran Savaşı'na ne Trump'ın açıklamalarına.
07:40Birçok krizin ucuna gelindi, geri dönüldü vesaire.
07:44Daha uzun vadeli bakıyor Avrupa ve Trump'ı sizin de bahsettiğiniz üzere kesinlikle bir anomali olarak görüyor.
07:50Yani Trump aslında normal akış içerisinde, transatlantik ilişkiler içerisinde normal bir figür değil.
07:56Geçici bir dönem bu işte tekrar bir ilk döneminde olduğu gibi Biden'ın gelmesiyle gördüğümüz gibi
08:02işte yeni gelecek başkanlar rayına oturacaktır gibi bir yaklaşım var.
08:07Bundan dolayı bu dönemi geçici olarak işte bu dönemi atlatılması gereken bir dönem olarak görüyor muhtemelen ciddi bir kesim.
08:14Bu ciddi olarak etkili.
08:16İkincisi bununla beraber işte Avrupa'nın, Avrupa Birliği'nin daha doğrusu bir enstrüman problemi var.
08:24Yani bu özellikle dış politika konularında ve Amerika'ya yaklaşım konusunda işte ellerindeki imkanları bir araya getirip
08:31Amerika'ya karşı sert bir duruş verme ihtimalleri biraz daha az.
08:35Biraz daha o bölünmüşlüğün etkisi görülüyor.
08:38Genel olarak hani Trump da buradan istifade ediyor diyebiliriz.
08:42Şimdi Avrupa'nın bu anlamlandıramama sorusu biraz işte buna biraz adaptasyon sağlamaya çalışıyorlar.
08:49Bir dönem işte Trump'ı ellerinden geldiğince çok rahatsız etmemeye çalışıyorlar.
08:55Fakat kriz her seferinde çıkıyor işte.
08:57En son bu İran Savaşı'nda İran'ın Hürmüz'deki denklemi değiştirmesiyle beraber, küresel fiyatların artmasıyla beraber
09:07Trump Avrupa'daki ülkelere seslendi ve burada sorumluluk almaları gerektiğini söyledi.
09:13Avrupa'da buna yanaşmıyor.
09:15Bu savaşın kendi savaşlarının olmadığını düşünüyor.
09:18Ve bu da yeni bir kriz başlı olarak karşımıza çıkıyor.
09:21Çok muhtemel ki işte daha iyi bunun devamı olacak.
09:24İşte Trump'ın NATO gibi alanlar üzerinden Avrupa'yı tehdit etmesi karşımıza çıkacak.
09:30Ve bundan dolayı da krizin büyüme ihtimali de var.
09:33Şimdi buradan aşırı sağda aslında istifade ediyor.
09:37Çünkü Trump'ın yönetimi daha önce işte Münih Security Forum gibi forumlarda da aktardıkları üzere
09:42Avrupa'yı oluşturan şu anki en son dönemlerdeki işte temel değerleri, liberal sol değerlerin altına oymaya çalışıyor.
09:51Yani bunun Avrupa fikriyle ters düştüğünü asıl Avrupa'nın çok daha işte beyaz adam,
09:58işte daha böyle kültürel olarak Avrupa, işte Hristiyan duyguları barındıran bir Avrupa olması gerektiğini ifade ediyor.
10:07Bundan dolayı söylemsel olarak bir kere aşırı sağ bir destek veriliyor.
10:11Buna ek olarak şöyle raporlar da çıktı.
10:14Trump'ın özellikle bu sol liberal göç, eğitim gibi konularda ya da işte LGBT gibi konularda aktarılan fonları kestiğini biliyoruz.
10:24Bu fonların aşırı sağ vakıflara akabileceği ihtimali konuşuldu.
10:29Aşırı sağın böyle bir alanda işte kendisine yeni fon kaynakları yaratabilme ihtimali de var dolayısıyla.
10:35Yani günün sonunda aslında baktığımızda biz Avrupa'daki aşırı sağında buna adaptasyon sağladığını görüyoruz.
10:43Şimdi bunu geçici olarak gören bir Avrupa var fakat aslında olayın geniş resmine baktığımızda bu sadece Trump'la alakalı değil.
10:51Hani Amerika'daki duyguyu iyi anlamak lazım.
10:54Amerika'da Trump'ın temsil ettiği duyguyu destekleyen ciddi bir taban var.
11:01Avrupa'nın yarattığı işte ortaya çıkardığı liberal ideolojinin Amerika'da ters teptiğini görüyoruz.
11:07Buna ek olarak Trump'ın elindeki enstrümanlar bitmiş değil ciddi anlamda zarar verebilir.
11:12Yani NATO'dan çıkmaya çalışacaktır yeri geldiğinde eğer bunu ilerletmek isterse.
11:18Fakat diyelim ki işte mevcut yasal çerçebe buna müsaade etmiyor.
11:22En azından NATO'yu anlamsızlaştırmaya çalışabilir.
11:25Yani bunların hepsi Avrupa'da ciddi güven sorunlarına sebep olur.
11:29Haddi zatında da oluyor.
11:30Buna ek olarak Trump'ın yapmaya çalıştığı şey küresel sistemin, mevcut sistemin dayandığı zeminin altına oymak.
11:38Bununla alakalı ellerindeki imkanları kullanabilir.
11:41Yani bu kriz alanı geçici gibi gözükse de aslında Trump'ın sonrasına kalacak sari sebepler var ortada.
11:50O yüzden Avrupa'nın bu anlamda ciddi bir krizle karşı karşıya olduğunu düşünüyorum.
11:55Ve bunu içeride çözmesi gerekiyor şu dönemde.
11:58Ancak bunu çözerse anlamlandırabilirse sağlam bir tepki verebilir.
12:03Sayın Atalan çok çok teşekkür ederim.
12:05Sevgili seyirciler bu savaşın ister ABD olun, isterseniz iki tarafa da bulaşmayan Türkiye Cumhuriyeti olun.
12:13Herkese bir şekilde maliyeti oluyor.
12:15Nitekim Merkez Bankası'nda da ilginç gelişmeler var.
12:19Özellikle Merkez Bankası Başkanı Karahan altın işlemleri ve enflasyonla mücadeleyle ilgili bu hafta bir açıklama yaptı.
12:25Rezervlere baktığınız zaman hem altın hem de dolarda satışlar olduğunu, rezervlerin bir anlamda eridiğini görüyorsunuz.
12:33Enflasyonla sıkı kemer politikasındaysa artan petrol fiyatları tehlike çanları çaldırıyor.
12:39Peki bütün bunlar Türkiye'yi nasıl etkileyecek?
12:42İsterseniz bunu Prof. Dr. Emre Arkin ile konuşalım.
12:45Emre Bey hoş geldiniz.
12:47Sizce İran-Amerika Birleşik Devletleri Savaşı Türkiye'yi tehdit geçer mi?
12:51Bir kere savaşın uzun ve kısa senaryosuna bakmak lazım.
12:56Yani bana karar ise o şekilde değerlendirmek lazım.
12:58Çoğu analist 3 aylık bir savaşın ve nihayetinde 3 ayın sonunda tamamlanmasının Türkiye ekonomisine çok büyük bir darbe vurmayacağını söylüyor.
13:09Ben de katılıyorum açıkça söylemek gerekirse.
13:11Tabii enflasyon hedeflerinde bir kısım şaşma olacak.
13:15Mesela yıl sonu 16 hedefi vardı sonra düzeltildi ama uluslararası kuruluşların Türkiye için beklendisi artık 25'te 30 arasına çıkmış durumda.
13:24Yani 3 aylık savaşın neticesinde bence 25-30 civarında bir enflasyon, %3 civarında bir büyüme yani öngörülen büyümenin neredeyse bir
13:33puanı aşağısında bir büyüme ile tamamlarız gibi gözüküyor.
13:36Tabii cari açık artacak çünkü petrol fiyatları ve emtia fiyatları sert dalgalanıyor.
13:42Dolayısıyla bunun yan etkilerini göreceğiz.
13:44Peki uzarsa ne olur?
13:46Bakın şimdi önemli olan bu.
13:47Uzarsa demek yani kara savaşının başlaması, işlerin biraz sehalleşmesi o zaman da petrol fiyatlarının 125 doların üzerine çıkmasına hatta 150
13:56dolara gelmesine sebep olur ki o zaman resmi enflasyon beklentisi ya da öngörüsü işte 35'lere kadar çıkar.
14:03Biz de hepimiz bunu 45 ile 50 arasında hissederiz.
14:06Büyüme oranı da %2-2.5'a kadar düşebilir.
14:10O yüzden yani kısa senaryo uzun senaryo diye adlandırmakta fayda var.
14:14Emre Bey bir başka konuda bu Eşel mobil sistemi.
14:16Yani şu anda devlet hala subhansa ediyor.
14:19Petrol artışlarını pek vatandaşa yansıtmıyor ama nereye kadar edebilir sizce?
14:23Şimdi Eşel mobil önemli.
14:25Fakat Türkiye'de bilinmesi gereken bir gerçek var.
14:28Tabii ki bunlar çalışıyor.
14:29Tabii ki vatandaşa en azından vergi üzerinden, ÖTV üzerinden daha fazla fiyat artışlarının yansımaması için bence olumlu bir hamle.
14:36Yani Eşel mobil sistemiyle bir kısım idare ederiz ama ben şunu söylemek istiyorum.
14:43Akaryakıttan kullandığımız cep telefonlarına kadar çok ciddi bir vergi rasyonalizasyonuna ihtiyacımız var.
14:48Yani vergiler şu an rasyonel değil.
14:50Bunların mutlaka optimize edilmesi lazım diye düşünüyorum.
14:54Şimdi petrol fiyatlarının 200 dolara çıkmasın gibi bir felaket senaryosu var.
14:58Böyle olduğu zaman da enflasyonun en az üzerine %16-17 konuca tahmin ediliyor ya da korkuluyor bundan.
15:05Sizce Merkez Bankası buna karşı nasıl önlemler alır?
15:09Gelecek ay bir faiz arttırımı bekliyor musunuz mesela?
15:12Burada bizim kademeli olarak döviz kurlarına bir serbestlik tanımamız lazım.
15:16Çok uzun bir zamandır yurt dışından gelen yatırımcılara, Türkiye'ye bile gelmeden hatta ciddi miktarda dolar kazancı vaat eden tuhaf
15:27bir reçete var.
15:28Şimdi bu reçeteden bence tedici olarak uzaklaşılması gerekiyor.
15:32Hemen uzaklaşılamaz çünkü ekonomi yönetimi işi bir kördüğüm haline getirdi.
15:38Yani şu anda itibaren bir radikal davranışla tamam biz bu reçeteyi elimizin tersiyle ettik yeni bir reçeteye başlıyoruz denilemez.
15:45Benim özellikle YouTube hesabımda ve mütakip seferler yazılarında belirttiğim bir 15 maddelik uygulama var.
15:53Bu 15 maddelik uygulamanın bir tanesi sadece para politikasıyla alakalı.
15:57Bununla alakalı olarak enflasyonla gerçekten mücadele edebiliyorsa ilave gümrük vergilerinden kullandığımız mal ve hizmetlerin üzerindeki vergilere kadar mutlaka bir optimizasyona
16:08gidilmesi gerektiğini
16:09ve devletin bu optimizasyon neticesinde satıcıların gerçekten fiyatlarını düşürüp düşürmediğini ya da olduğu yerde sayıp saymadığını kontrol edecek sert bir
16:19uygulama yapması gerektiğini defalarca söyledik.
16:23Bunun haricinde özellikle kamu harcamalarında ve mutlaka bu garanti ödemeler dediğimiz kısımda bu ödemeleri yaptığımız insanlarla uzlaşarak bunları ötelemek lazım.
16:34Sonuçta insanlar talep enflasyonu yaratmıyor.
16:383 ay ya da 6 ay sonra satın alması gereken malı bugünden satın almak istiyorlar çünkü gelecekte daha pahalı bulacaklarını
16:46düşündükleri için bu talebi yaratıyorlar.
16:48Şimdi ekonomi yönetimine karşı olan bu güvensizlik sebebiyle enflasyonun arttığını kabul edersek o zaman güven yaratacak adımlarla bunu başarabiliriz.
16:57Şimdi bu 2 dakika içerisinde anlatılacak bir iş değil ama dediğin gibi 15 maddelik bir önlem paketi var.
17:03Bir başka programda ben size bunu açıklarım.
17:05Evet az gittik uz gittik bir 5N1K'nın daha sonuna geldik önümüzdeki hafta.
17:10Yeni bir 5N1K'da buluşuncaya kadar ben Tüneyt Özdemir.
17:13Hepinize iyi günler, iyi akşamlar.
Yorumlar