00:00The state of the global climate is in a state of emergency.
00:03Planet Earth is being pushed beyond its limits.
00:06Every key climate indicator is flashing red.
00:11Flashing red.
00:12Ganito inilarawan ng United Nations ang mga climate indicator
00:16na sukatan para makita kung gaano nakalala ang climate change sa mundo.
00:21Ayon sa State of the Global Climate 2025,
00:24na inilabas ng World Meteorological Organization o WMO,
00:28out of balance ngayon, more than any time in history, ang klima ng Earth.
00:34Paano kaya nila ito nasabi?
00:36Sa inilabas na State of the Global Climate Report,
00:40inisa-isa ng WMO ang walong climate indicators
00:43na ginagamit para imonitor ang lagay ng klima sa mundo.
00:47Una, ang Earth's Energy Imbalance.
00:50Tumutukoy ito sa balanse ng enerhiyang nakukuha ng Earth mula sa araw
00:54at enerhiyang inilalabas ng Earth papunta sa space.
00:57Sa isang stable climate, balanse dapat ang incoming at outgoing energy.
01:03Pero ang reality sa ngayon,
01:05mas kaunti ang lumalabas na energy mula sa Earth
01:07dahil nakukulong ito ng tinatawag na greenhouse gases.
01:11Ang greenhouse gases ay isa ring climate indicator.
01:15Ilan sa mga halimbawa nito ang carbon dioxide,
01:18methane at nitrous oxide.
01:20Ikinukulong ng mga gas na ito ang init na nanggagaling sa araw
01:24dahilan para patuloy ring uminit sa Earth.
01:28Ayon sa WMO, noong 2024,
01:31naitala ang pinakamataas na konsentrasyon ng carbon dioxide sa mundo
01:35in the last 2 million years.
01:37Pinakamataas din daw noong 2024,
01:39ang label ng methane at nitrous oxide sa nagdaang 800,000 years.
01:44Kapag marami ang greenhouse gases,
01:46tumataas ang temperatura sa Earth.
01:48Ayon sa report,
01:50ang nakalipas na labing isang taon mula 2015 hanggang 2025
01:54ang naitalang pinakamaiinit ng taon sa mundo.
01:57Ang January 2025,
01:59pinakamainit na January daw on record ayon sa WMO.
02:04Sunod na indicator ang ocean heat
02:06o ang label ng init na naiipon sa karagatan.
02:09Ayon sa WMO,
02:11higit sa 91% ng init na natatrap sa Earth
02:14ang naiiwan sa karagatan.
02:16Noong 2025,
02:18naitala ang pinakamataas na label ng ocean heat.
02:22Nakababahala ito dahil posibli itong magdulot
02:24ng pagkamatay ng mga corals
02:26na mahalaga para sa buhay ng mga isda at iba pang marine life.
02:30Patinding ocean heat din ang patuloy na nagpapalakas
02:33sa mga nabubuong bagyo.
02:35Kapag matindi ang init sa karagatan,
02:37natutunaw ang mga yelong nakapalibot dito.
02:40Sa mga polar region,
02:42gaya ng mga dagat ng Arctic at Antarctica,
02:44paunti na ng paunti ang area na nababalot ng yelo
02:48o ang tinatawag na sea ice extent.
02:52Ang mga glacier naman o ang malalaking tipak ng yelo
02:55sa iba't ibang bahagi ng mundo,
02:57patuloy rin ng extreme na pagkabawas.
03:00Ang pag-init ng karagatan at pagkatunaw ng mga yelo
03:03na kaapekto naman sa pagtaas ng sea level,
03:06isa pang indicator ng climate change.
03:09Sa daptos ng WMO simula 2012,
03:12halos dumoble ang rate ng pagtaas ng sea level sa mundo
03:15kumpara sa rate nito mula 1993 hanggang 2011.
03:19Ibig sabihin,
03:20mas mabilis nang tumataas ang sea level ngayon.
03:23Panganib ang dala nito sa coastal communities
03:25dahil maaari nitong magdulot ng mga pagbaha
03:29at pagkasira ng mga infrastructure sa dabing dagat.
03:32Isa rin indicator ng climate change
03:34ang pH levels ng karagatan
03:36na nagsasabi kung gaano nakaasidik ang tubig sa dagat.
03:40Sa datos mula 1985 hanggang 2025,
03:43kita ang patuloy na pagbaba ng pH levels.
03:46Ibig sabihin,
03:47patuloy na nagiging asidik ang tubig sa karagatan
03:50na nagtudulot ng respiratory problems sa mga isda.
03:54Sinasabing flashing red na ang mga indicator na ito
03:57dahil sa patuloy na pagtatala na record high levels
04:00na senyales ng paglala ng climate crisis sa mundo.
04:04Dahil sa mga ito,
04:05masasabing may climate emergency na nga sa Earth.
04:08Paliwanag ng Climate Advocacy Organization na 350 Pilipinas,
04:12malaki ang maaaring maging pagbabago sa kalikasan
04:15kapag patuloy pang lumala ang crisis na ito.
04:18Emergency siya kasi sinasabi nun.
04:20Pag na-breach natin siya,
04:21maglilid siya sa tinatawag nating runaway climate change.
04:24Yung runaway climate change,
04:26yun yung sinasabi na
04:26ito yung punto na kung saan
04:29mahirap na maging compatible yung human civilization
04:33sa altered na conditions ng environment niya
04:36dahil sa daglit na pag-iinit ng daigdig.
04:40Ano naman kaya ang ibig sabihin nito
04:43para sa ating mga Pilipino?
04:44Paliwanag ni Chuck Baklagon,
04:46may epekto ang pagiging archipelago ng bansa
04:49kung bakit vulnerable tayo sa mga epekto
04:51ng tumitinding climate change.
04:53Ang ano kasi ng archipelagic na countries,
04:56ang pinaka-common sa kanya is
04:57mas maraming bahagi ng land mass niya
05:00ang exposed sa tubig.
05:02And yung impacts ng climate change,
05:04mostly nangyayari yan
05:05within close proximity sa tubig.
05:08Kapilang sa impact na ito,
05:09ang mga pagbabago sa weather patterns
05:11gaya ng pagkakaroon ng mas malalakas
05:13na mga bagyo,
05:14nadulot daw ng pagbilis sa water cycle
05:17dahil sa pagtaas ng temperatura
05:18ng tubig sa karagatan.
05:21Sa pinakahuling Global Climate Risk Index
05:24ng German Watch,
05:26pangpito ang Pilipinas sa mga bansang
05:28pinaka-apektado ng extreme weather events
05:31gaya ng mga bagyo noong taong 2024.
05:34At dahil agricultural na economy tayo,
05:36yung pagtatanim,
05:38pag-aanaga ng hayo,
05:39pag-ani,
05:40lahat yan ay dependent
05:41sa predictability ng weather.
05:43Pero nawala na yung predictability niya
05:45dahil nga sa global warming.
05:47Hindi na-fixed
05:49at malalagay natin
05:51on a schedule
05:53bubaga
05:53yung seasons.
05:56So,
05:57yun yung sumunod na impact.
05:58Pero hindi nakukulong
06:00sa usapin ng environment
06:01ang epekto
06:02ng lumalalang lagay ng klima
06:04lalo na sa Pilipinas.
06:05Paliwanag ni Fred De Mesa,
06:07National Coordinator
06:08ng 350 Pilipinas,
06:10apiktado rin ng climate crisis
06:12ang iba't-ibang aspeto
06:13gaya ng supply ng pagkain sa bansa.
06:16Halimbawa,
06:16kung mas kaunti yung produce
06:19ng mga agricultural products
06:21dahil sa malalakas
06:24at matitinding pagulan
06:25bunsod ng climate change
06:27at yung matatindi
06:28at malalakas din
06:29ng pag-init
06:30o mas mahabang pag-init
06:31yung tinatawag
06:31ng long elminyo,
06:33mas kaunti yung produce.
06:36Kapag mababa ang supply,
06:38mas nataas ang presyo
06:40ng pagkain
06:40at mga bilihin.
06:42Apektado rin pati
06:43ang pag-aaral
06:44ng mga kabataan
06:45na madalas naaantala
06:46tuwing matindi
06:47ang init at ulan.
06:48So, paano
06:49makaka-adapt din
06:50halimbawa yung mga
06:51studyante
06:52o yung mga classrooms ba
06:53na yung mga infrastructure
06:55din ba
06:55ng mga classrooms
06:56ay conducive
06:58sa learning adaptability
06:59halimbawa
07:00ng mga studyante.
07:02Sa Pilipinas,
07:03marami ng batas
07:04ang naipasa
07:05patungkol sa klima,
07:06kalikasan
07:07at iba pang natural resources.
07:09Nariyan ang
07:10Philippine Clean Air Act
07:11of 1999,
07:12Renewable Energy Act
07:14of 2008,
07:15Climate Change Act
07:16of 2009,
07:18Disaster Risk Reduction
07:19and Management Act
07:20of 2010,
07:21Energy Efficiency
07:22and Conservation Act
07:23noong 2019
07:24at iba pa.
07:25Pero ayon sa
07:26350 Pilipinas,
07:28least prepared pa rin
07:29ang bansa
07:30sa mga epekto
07:31ng climate change.
07:32It is the absence
07:33of governance structures
07:35that would ensure
07:37yung adaptability
07:39natin
07:39sa impacts
07:40ng climate change.
07:42And most of the time,
07:44ina-approach
07:45lagi yung climate change
07:46at yung mga impacts nito
07:47from the perspective
07:48of disaster response.
07:51Whereas,
07:52dapat tingin namin,
07:53it should be
07:54the development agenda.
07:56Kapag sinabing
07:57development agenda,
07:58ayon kay Baklagon,
08:00kailangang isaisip
08:01ang realidad
08:01ng climate change
08:02habang nagpaplano
08:03ng anumang
08:04development project.
08:05It's also about
08:06a lack of
08:08yung role
08:09na ginagampanan
08:10o papel
08:11na ginagampanan
08:12science
08:13sa nation building
08:16natin.
08:17Yung development
08:18decisions
08:19that we use,
08:21most of the time,
08:22it is looked upon
08:23as a means
08:25to an end
08:26to solve
08:26yung ano ba
08:27yung immediate
08:28na pangailangan
08:30na dapat natin tugunan
08:31without looking at it
08:32from the long term
08:33and without
08:34utilizing data
08:35to inform
08:36how we could
08:36plan ahead.
08:37Yung lahat
08:38ng pagtugun
08:38sa krisis
08:39ng klima,
08:40ang mas
08:40makatotohanan
08:42na measure nyan
08:42is to ensure
08:43na yung tao
08:45mararanasan niya
08:46yung kalidad
08:47ng buhay
08:47na may
08:49may dignidad
08:50dapat
08:50habang
08:52nararanasan
08:52yung impacts
08:53ng climate change.
08:54Sa international
08:55scale naman,
08:56kailangan daw
08:57manguna ng
08:57Pilipinas sa
08:58climate action
08:59bilang isang
09:00vulnerable na
09:01bansa.
09:01Kasi tayo
09:02na nga yung
09:02vulnerable
09:03tapos hindi pa tayo
09:04yung maglilid
09:04ng pagtugun
09:05para solusyonan
09:06yung crisis.
09:07Anong message
09:07na sinasend
09:08sa international
09:09community
09:09na hindi
09:10tumutugun,
09:11lalo na yung
09:12mga historic
09:12emitters,
09:13okay lang pala
09:14na wala rin
09:16silang gawin.
09:17Dagdag ni
09:18Baklagon,
09:19kailangan
09:20imobilize din
09:21ang iba pang
09:21mga bansang
09:22nakararanas
09:22ng matinding
09:23epekto
09:23ng climate change
09:24kahit na
09:25kaunti lang
09:26ang contribution
09:27nila
09:27sa paglala nito
09:28batay sa kanilang
09:29greenhouse gas
09:30emissions.
09:31Sa pinakahuling datos
09:33ng Emissions Database
09:34for Global Atmospheric Research
09:36o EDGAR,
09:370.5%
09:38ang share
09:38ng Pilipinas
09:39sa kabuoang
09:40greenhouse gas emissions
09:42sa buong mundo.
09:43Maliit man
09:44pero significant pa rin
09:45ayon kay Baklagon.
09:47Pag tinignan mo kasi
09:48yung contributions
09:50ng emissions,
09:52cumulative yan eh.
09:54Let's say
09:55lahat ng bansa
09:56na list ang contributions,
09:57sabihin nila
09:58hindi namin
09:58tutugunan yung crisis.
10:00That would still
10:01account to
10:0140%
10:02of the emissions.
10:04So,
10:05mahalaga
10:06na yung leadership
10:07na yun.
10:08Sa kabila
10:09ng patuloy
10:09na paglala
10:10ng lagay
10:10ng klima
10:11sa mundo,
10:11may magagawa pa rin
10:12naman daw
10:13ang individual action.
10:14We tend to
10:15discount
10:16yung individual
10:17actions
10:18that we can take.
10:19Pero mahalaga
10:20yung pag-exercise
10:22natin
10:22ng individual
10:23agency natin
10:24to integrate
10:24yung mga
10:26pinaglalaban natin
10:27into our lifestyles.
10:29Ano nga ba
10:30ang mga
10:30maaari
10:31natin gawin?
10:32Para sa
10:33350 Pilipinas,
10:34mahalaga
10:34ang magagawa
10:35ng mga
10:35simpleng
10:36desisyon
10:36natin
10:36sa araw-araw.
10:37Mula
10:38halimbawa
10:38sa pagpiling
10:39magbisikleta
10:40papunta
10:40sa trabaho,
10:41pagtitipid
10:42sa kuryente
10:42sa loob
10:43ng bahay,
10:43hanggang
10:44sa pagbili
10:44ng mga
10:45local
10:45food sources.
10:46But at the same
10:47time,
10:47we also have
10:48to recognize
10:48that we can
10:49only do so much.
10:50Kaya kailangan
10:51nung bigger
10:52na systemic
10:53change.
11:07Kaya kailangan
Comments