00:00Müzik
00:13Sevgili izleyiciler Cumhuriyet TV ekranlarına hoş geldiniz.
00:17Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti bugün Cenevre'de müzakere masasına oturdular.
00:23Bunu değerlendireceğiz.
00:24Cumhuriyet gazetesi yazarı Ahmet Süha Ümar yayınımızın konu.
00:29Sayın Ahmet Bey hoş geldiniz yayınımıza merhaba.
00:33Hoş bulduk iyi günler iyi yayınlar diliyorum.
00:35Çok teşekkür ediyorum.
00:37Efendim bir süredir ABD ve İran arasındaki gerginlik devam ediyordu.
00:41Daha önce de müzakere masasına oturmuşlardı.
00:43Bugün de oturdular.
00:45Yine Cenevre'de müzakere masasında buluştular.
00:48Önce bu müzakereleri bir değerlendirerek başlayalım isterseniz.
00:53Tabi Erdem Bey şöyle bir durumla karşı karşıyayız.
00:56Belki siz çok gençsiniz bu terimleri hatırlamayabilirsiniz.
01:00Çok geçmişte bir gunboat diplomasi diye bir laf vardı.
01:05Bu namluların gölgesinde diplomasi anlamında.
01:09Bunun çok çok eskilere giden bir uygulaması var.
01:13Osmanlı'da başkalarıydı biliyorsunuz bir ülkeyi dize getirecekler mi giderler işte onun başkentini topa tutarlardı veya işte gemilerin önüne yığarlar topa
01:25tutmakla tehdit ederlerdi.
01:27Bunların en belirgin örneklerinden bir tanesi de Afyon savaşları dediğimiz Çin'i dize getirmek için yapılan işlemlerden işlendi.
01:36Şimdi bugün aynı durumla karşı karşıyayız gibi geliyor bana.
01:42Pek hatırlamıyorum bu terimi kimse kullanmadı şu ana kadar.
01:45Benim de doğrusu bu sabah aklıma geldi.
01:48Bu ne oluyor ne bitiyor diye düşünürken.
01:50Şu anda görüşmeler evet.
01:53Cenevre'de başladı veya başlamak üzere.
01:55Ancak bu görüşmelerin benim görebildiğim kadar iki temel özelliği var.
02:04Bir tanesi çok ender rastlanan bir biçimde görüşmeler görüşen ülkeler temsilcilerinin arasında olmuyor.
02:14Arada bir başka ülke var.
02:16Herkes düşüncesini söyleyeceğini ona söylüyor.
02:19O karşı tarafı iletiyor.
02:21Kim o?
02:22Tabi bu Birleşik Arap Emirlikleri galiba temsilcisi orada.
02:27Geçen sefer de öyleydi.
02:30Yüz yüze görüşüp de bizim tutumumuz şu.
02:35Sizinki bu diye bir görüşme olmuyor benim görebildiğim kadarıyla.
02:38Bugün de aynı şey olacağını söylüyorlar ama tabi oluncaya kadar artık öyle bir dünyada yaşıyoruz ki bir şey oluncaya kadar
02:45neyin ne olacağına inanmak veya onu düşünmek çok zor.
02:50Burada şöyle bir durumla karşı karşıyayız.
02:54Amerika Birleşik Devletleri İran'dan bir şeyler istiyor.
03:00Ancak bunu bugüne kadar kimse hani bizim bizlerin bilmemiz belki çok gerekmiyor veya mümkün de değil ama
03:12görüşen taraflar da yani karşı karşı karşıya gelen taraflar da galiba pek bilmiyorlar.
03:18Böyle bir durumla da karşı karşıyayız.
03:21Amerika Birleşik Devletleri tahminen olayların gelişmesinden işte sözlerden biraz evvel Rubio'nun bir açıklaması vardı.
03:31İran'ı dize getirmek istiyor.
03:34Tamam İran'ı dize getirmek istiyor da niye?
03:39Ne yaparsa İran dize gelmiş olacak.
03:42Şimdi bu konuda çeşitli yorumlar var.
03:45Bir bölüm diyor ki bu tamamen ekonomik bir çıkar peşinde koşuyor.
03:50Yani İran'ın benim petrolüm falan her şeyim senindir gel ne istiyorsan yap demesini bekliyor.
03:58Aynen Venezuela'da olduğu gibi.
04:00Bir grup bunu söylüyor.
04:02Bir grupta hayır öyle değil işte İran'ın nükleer silah yapma çalışmalarını bırakması.
04:11Şimdi bu ikincisi çok inandırıcı değil.
04:14Bu yıllardır söylenir.
04:18Özellikle İsrail'in çok bunu ön plana çıkardığı gayet iyi bilinir.
04:25Yıllardır ben 1990'lı yıllarda özel olarak İsrail'e davet edildiğimde çok özel böyle korunaklı ses geçirmez,
04:35görüntü alınamaz odalarda bana briefing vermişlerdi.
04:39Bakın 1990'lı yıllardan söz ediyoruz.
04:4392-93 yıllarından söz ediyoruz.
04:49İşte İran'ın atom bombası yapması neredeyse birkaç hafta sonra gerçekleşebilir kıvamında briefinglerdi bunlar.
04:59Bunların hiçbirisinin doğru olmadığı anlaşıldı biliyorsunuz sonradan.
05:03Sonra bir artı 5 artı bir anlaşmaları yapıldı.
05:07Trump gelir gelmez oradan çekildi.
05:10Bu tarihçesinde çok fazla girmeyelim.
05:12Bugün yine özetlemek gerekirse müzakerelerde Amerika Birleşik Devletleri İran'dan ne istiyorsa onu almak için İran'a baskı yapıyor.
05:25Bu baskıyı da oraya uçak gemilerini gönderiyor, uçaklarını gönderiyor.
05:31Suriye dahil askerlerini o bölgeden çekiyor ve ben bir şey yaparsam İran karşılık verirse zarara uğramayayım diye ben böyle değerlendiriyorum.
05:42Bunu alıncaya kadar uğraşacak yalnız burada dikkat çeken ikinci husus şu benim görebildiğim kadarıyla bunları yapıyor ama bir taraftan da
05:55bu işi pek gözünün yemediğini gösteren tutumlar içerisinde.
06:02Çekincesi mi var Amerika Birleşik Devletleri'nin?
06:05Yani olması çok doğru yerinde bence çok akıllı, en akıllıca tutum Amerika Birleşik Devletleri için.
06:12Tabii Trump'ın böyle akıllıca bir şey yapacağını ben düşünüyorum ama İran'a herhangi bir salgıda bulunursa
06:20bunun Amerika Birleşik Devletleri'ne hiç tahmin etmeyeceği kadar sürpriz bir maliyeti olabilir.
06:31Bunu Trump görmese bile, son günlerde artık sızmaya da başladı, emrinde olan ve bu işi yapacak olan, bu saldırıyı yapacak
06:44olan genelkurmay başkanı dahil herkes uyarmaya başladı.
06:49Yani burada büyük bir risk var diyorlar ki bu doğrudur.
06:52Ne gibi bir risk var peki Süha Bey?
06:55Şöyle söyleyeyim bakın Amerika Birleşik Devletleri halen her geçen gün ve dakika kaybeden bir ülke konumuna soktu kendisini.
07:07Yani ekonomide kaybediyor, doların hakimiyetinde kaybediyor, askeri gücünü kullanmakta kaybediyor, ülkeleri etkilemekte, peşinden sürüklemekte zorlanıyor.
07:21Şimdi böyle bir ülke, bu konuma gelmiş olan bir ülke ki çok iddialı, dünya hakimi iddiasında, hakimiyeti iddiasında bir tarafta
07:32da karşısında bu hakimiyete daha galiba yakın başka ülkeler de var Çin gibi.
07:40Şimdi böyle bir ülkenin hiç beklemediği bir tokat, hadi öyle diyelim biraz amiyane olacak ama tokat yemesi halinde toparlanması çok
07:53güç olur.
07:53Bu, ben bir ara boks yapmıştım çok gençliğimde, bizim kroke olmak dediğimiz bir durumdur.
08:01Ters bir yumruk alırsanız kendinizi toparlayamazsınız.
08:06Bu ona benziyor, ben bunu düşündüğünü zannediyorum Amerika'da bir takım aklı başında insanların ve Trump'ın da aklı başında olduğu
08:18için değil de
08:19ya böyle olursa diye her ihtimalle karşı tüm bu siyasetçi nihayet sonunda bedel ödeyecek.
08:27Bunu düşünerek böyle biraz hem yine amiyane olacak dayılanıp hem de ağırdan almak.
08:35Mümkünse korkutarak, ürküterek dediğim gibi Gambolk diplomasıyla gözünü korkutarak amacına ulaşmaya çalışıyor gibi geliyor bana.
08:45Peki Süha Bey, yani burada müzakereler olumsuz sonuçlanırsa bölgede neler yaşanır?
08:52ABD'nin İran'a bir operasyonunda bölge nasıl etkilenir?
08:56Türkiye nasıl etkilenir?
08:59Bence kilit soru bu.
09:03Özellikle de Türkiye nasıl etkilenir?
09:06Bununla bağlantı olarak şimdi Türkiye ne yapmalıdır?
09:11Eğer müzakereler sonuçsuz kalırsa ki ABD'nin tutumuna baktığım zaman bu müzakerelerin başarıya ulaşması biraz uzak olasılık.
09:25Çünkü müzakerenin dediğim gibi baştan itibaren amacı belli değil.
09:32Ve iddialar, hele nükleer konudaki iddiaları ABD'nin çok doğru değil.
09:39Bunun geçmişte denemeleri yapıldı, doğrulamaları yapıldı.
09:44Şimdiden durumun farklı olduğunu zannetmiyorum.
09:46Bugün Rubio kalkmış, kıtalar arası ABD ana karasını vuracak füzeler geliştirmek istiyor.
09:53Buna da çok yakın.
09:54Bu da yine bir İsrail masalı.
09:57Bunların doğruluğu çok kuşkulu.
10:00Şimdi diyelim ki bu müzakereler amaçlı olarak, hadi öyle söyleyelim, sonuçsuz bırakılır.
10:08Taraflardan biri tarafından.
10:11Amerika'da olabilir, İran'da olabilir.
10:14Şimdi burada tehlike İsrail'dir.
10:18İsrail bundan yararlanıp, hatta bunun böyle olmasını sağlamaya çalışıp ki onun yaptığını biliyoruz,
10:26ABD'ni İran'a saldırtmaya çalışacaktır.
10:30Bunu da olmayacaktır.
10:31Çünkü İsrail'in amacı, İran'ın tümüyle etkisiz hale getirilmesidir.
10:37Şimdi diyelim ki bu oldu, saldırıldı, İran tümüyle etkisiz hale getirildi.
10:45Yani o savaş uzun sürer, kısa sürer falan onlara girmeyelim ama o sırada bölgede tabii hiç beklenmedik gelişmeler olabilir.
10:54Bu ayrı bir tehdit ve tehlike.
10:57Diyelim ki amacı ulaşıldı, İran etkisiz hale getirildi.
11:02İşte o zaman durum Türkiye için daha da güç olacaktır.
11:06Çünkü muhtemelen hiç kimse şaşırmasın ve bunu artık inkar etmeye falan da kalkışmasın.
11:13Bu bir sıra meselesidir.
11:15Sırayla önce Lübnan, arkadan Irak, sonra Suriye, arkasından İran, arkasından gelecek olan ülke Türkiye.
11:26Neden böyledir?
11:27Çünkü İsrail'in o meşhur rüyası var ya hani Nil nehrinden Fırat nehrine kadar bütün o toprak var.
11:37Geçen gün İsrail'deki Amerikan Büyükelçisi de böyle bir saçmalık yaptı.
11:41İsrail'e vaat edilmiştir.
11:43Bu rüyasını veya buna benzer bir rüyayı gerçekleştirebilmek için.
11:48Veya daha minimalist olalım, Orta Doğu'da dikte eden güç olabilmek için Türkiye'nin mutlaka bunu engelleyecek bir ülke olmak konumundan
12:04çıkarılması lazım.
12:06Yani bu hep söylenen İran düşerse sırada Türkiye var cümlesi doğru.
12:11Doğrudur, evet doğrudur.
12:13Çünkü stratejiye ve beklentiye uygundur.
12:17Kimin stratejisine ve beklentisine?
12:19İsrail'in.
12:21Şimdi İsrail'in böyle bir konuma gelmesini Türkiye'nin bir şekilde önlemesi lazım.
12:29Diyeceksiniz ki peki nasıl?
12:31Savaş girerek falan değil.
12:33Bir defa Amerika Birleşik Devletleri'ni böyle bir saldırıdan her halükarda ne yapıp yapıp caydırmaya çalışması lazım.
12:43İkincisi, her halükarda caydıramazsa ve böyle bir saldırı olursa, böyle bir savaş çıkarsa, İran etkisiz hale getirilirse,
12:52bunun önlemlerini Türkiye etkisini ortadan kaldıracak önlemlerini daha ilk günden çoktan zaten almaya başlamış olması lazım, alması lazım.
13:05Ki o durumla karşılaştığı zaman bunu engelleyebilsin, durdurabilsin, Türkiye'nin zarar görmesini engelleyebilsin.
13:19Buradan tabii bugünlerde Türkiye'de içeride olup bitene bakmak lazım.
13:24Bu işte çözüm süreci, demokrasi şeysi bilen bir türlü başlığı var.
13:31Bu sürecin niye Türkiye'ye zorla kabul ettirilmiş olmasa bile telkin edilerek ve bir takım unsurlardan yararlanılarak kabul ettirildiğini ve
13:45bu sürecin içine sokulduğunu Türkiye'nin çok iyi değerlendirmesi lazım.
13:50Bir şey daha söyleyeyim, çok ufak bir ayrıntı ama, bakın bu barış kurulu, barış komitesi, Trump'ın ömür boyu başında
14:04kalacağı,
14:05herkesten 17 milyar dolar topladığı, işte Gazze'nin kumarhaneler ve plajlar bölgesi haline getirilmesi projesi,
14:15bunun içinde Türkiye var, bir tarafta da İsrail var.
14:18Şimdi bu iki ülkenin bu konudaki beklentileri ve politikaları benim görebildiğim kadarıyla aynı olamaz.
14:28Aynı olamazsa burada yapılmak istenen şeyi doğru değerlendirip,
14:34onun içinde bulunmanın Türkiye'ye ne getirip ne götüreceğini doğru değerlendirip ona göre tedbir almak lazım.
14:40Son olarak Süha ve şunu da merak ediyorum, şimdi Türkiye bazı adımlar attı dış politikada,
14:47örneğin Pakistan'la Mısır'la bir ittifak arayışı için ne oldu, başka ülkelerle de teması sürüyor.
14:53Bütün bu kurulan temaslar aslında Orta Doğu'da oluşan riskleri azaltmak için mi, doğru hamleler mi?
14:59Bir de bunun yorumunu alayım sizden.
15:01Bir yazımda kısaca değindim, şimdi Orta Doğu'da etkili olan ülkelerin ve bu Orta Doğu'ya etki yapamayacak ülkelerin,
15:11Türkiye tarafından bir araya getirilmesi doğru bir politikadır.
15:17Ancak dikkat ederseniz ülke ayrımı yapmadım.
15:21Neden?
15:21Çünkü bakın, Pakistan, Mısır, Türkiye ilk görüşmeler öyleydi biliyorsunuz.
15:31Bunların arasında İran yok.
15:33İran'la sonra ayrı görüşüldü.
15:35Bence bu yanlıştı.
15:36Çünkü İran kendisini yalnızlaştırılmış hissedecek diye düşündü.
15:42Onu da öyle yazmıştım zaten.
15:43Nitekim ne oldu?
15:45İran ilk görüşmelerin İstanbul'da olması beklenirken,
15:50hayır dedi, bunlar İstanbul'da olmayacak dedi.
15:53Başka bir yere gitti.
15:54Nereye gittiler?
15:55Birleşik Arap Emirlikleri'ne gittiler.
15:57Şimdi bu bir göstergedir.
16:01Yani karar, yani düşünce doğrudur.
16:05Orta Doğu'da etkili olabilecek olan ve Orta Doğu'ya etki yapabilecek ülkelerin,
16:12buna Çin'de dahildir,
16:14hepsinin aynı zamanda bir araya getirilmesi ve onlarla temas içinde bulunulması
16:19politika uyarlaması yapılması doğrudur.
16:24Bunu yaparken İran'ın yalnızlaştırılmış, kıskaca alınmış hissini verecek,
16:31İran'a böyle bir his verecek davranış biçimi yanlıştır.
16:35Peki.
16:36Peki Sayın Ahmet Süha Umar, çok teşekkür ediyorum efendim.
16:40Bugün vakit ayırdınız, kırmadınız.
16:42Bize ağzınıza sağlık.
16:43Çok teşekkür ediyorum ben hepinize iyi yayınlar diliyorum.
16:47Kolay gelsin.
16:48İyi günler dilerim.
16:50Evet, sevgili Cumhuriyet TV izleyicileri, gazetemiz yazarı ve emekli Büyükelçi Ahmet Süha Umar,
16:56yayınımızın konuydu efendim.
16:58ABD ve İran'ın Cenevre'de müzakerelere yeniden başlamasını konuştuk.
17:02Müzakerelerin olumsuz sonuçlanması durumunda Türkiye ve bölge bundan nasıl etkilenir?
17:08Türkiye'nin diğer ülkelerle aradığı ittifak arayışları bunları değerlendirdik.
17:13Cumhuriyet'te noktalıyoruz bu programı.
17:16Başka programlarda yeniden görüşmek dileğiyle.
17:18İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar