00:04İNTRO
00:14Sevgili izleyiciler Cumhuriyet TV ekranlarına hoş geldiniz.
00:17Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti arasındaki gerilim bir süredir devam ediyor.
00:23Taraflarda yarın Cenevre'de müzakere masasına oturacaklar.
00:27Bunu değerlendireceğiz.
00:28Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Bilgi Han Alagöz yayınımızın konuğu.
00:33Hocam hoş geldiniz merhaba.
00:35Merhaba hoş bulduk.
00:37Şimdi bir süredir bu gerilim devam ediyordu.
00:39Zaman zaman ABD'den de İran'dan da tansiyonu yükseltebilecek açıklamalar görüyorduk.
00:45Bazı zamanlarda müzakere masasına oturuyorlardı.
00:48Yeni müzakere tarihi de yarın yani perşembe günü Cenevre'de yapılacak müzakereler.
00:54Öncelikle müzakerelere ilişkin beklentileri bir sorayım size.
00:59Tabii bu çok uzun soluklu bir süreç.
01:03Esasen Trump'ın ilk başkanlık dönemine süreci götürmemiz gerekir.
01:09Çünkü Trump'ın ilk başkanlık sürecinde iktidar koltuğuna otururken en çok eleştirdiği konu Obama döneminde yapılmış olan 2015 tarihi nükleer
01:19anlaşmaydı.
01:19Bunun en kötü anlaşma olduğunu, ABD çıkarlarının aleyhine olduğunu iddia ediyordu.
01:27Üstelik 2018'de de nükleer anlaşmadan çekilme kararı almıştı.
01:32Biden dönemi arada bir ara süreç oldu.
01:35Bu dönemde tekrar İran'ın nükleer müzakereler başladı.
01:40Ama bir yandan da Cumhuriyetçi Parti kongru üyeleri bu süreci eleştirmeyi devam ettiler.
01:48Çünkü sadece İran'ın nükleer programını konu alan, İran'ın balistik düze programını ve vekil güçlerini tartışmayan bir anlaşmanın,
01:58bunu maddelendirmeyen bir anlaşmanın eksik ve ABD'nin aleyhine olduğunu iddia eden ABD'de ciddi bir kanat var.
02:07Dolayısıyla Trump'ın İran'a bakış açısında da aslında bu vizyon geçerli.
02:11Ve geçtiğimiz Haziran ayında 12 gün süren İsrail'in başlattığı ve son noktayı ABD'nin koyduğu bir çatışma süreci gördük.
02:21İran'ın kritik nükleer testlerini, ABD'nin hava bombardımanı yaptığını gördük.
02:27Bu belli bir süreliğine İran'ın nükleer faaliyetlerini geciktirmeye zemin hazırlayan bir saldırı olmakla beraber
02:37söylemler şunu gösteriyor ki İran hala bu programdan tamamen vazgeçme niyetinde değil,
02:44barışçıl amaçlarla bu programı sürdürdüğü düşüncesinde bu anlamda 3.67 oranındaki zenginleştirme hakkından vazgeçmeye düşünmediğini söylüyor.
02:55Trump tarafı ise sıfır zenginleştirme ve hala hazırda zenginleştirmiş olan uranyumun ülke dışına çıkarılması ve yok edilmesi talebinde.
03:05Hal böyle olunca her ne kadar süreç devam etse bile biz çok verimli sonuç doğulacak bir yaklaşımı iki tarafta da
03:14görmüyoruz.
03:15O sebeple de büyük bir umut bağlamıyorum ben açıkçası müzakere sürecine.
03:20Ama tabii ki de hepimizin özellikle biz bölge ülkelerinin beklentisi, bir çatışmanın, saldırının olmasına gerek kalmadan
03:29tarafların diplomatik zemininde bunu çözmesi.
03:32Ama dediğim gibi her iki tarafın da söylemlerine ve ülke içindeki hazırlıklarına baktığımızda
03:39çok da diplomasiye bel bağlamadıklarını diğer senaryolara yönelik hazırlıklar içinde olduğunu söyleyebiliriz.
03:48Bir de yani sadece İran'dan istenen nükleer programından vazgeçmesi mi?
03:53Çünkü şu da söyleniyor.
03:54İsrail'in, İran'ın balistik füzelerinden, yüksek teknolojili füzelerinden rahatsız olduğu ve müzakere masasında bu füzelerin de konuşulacağı söyleniyor hocam.
04:05Bunun hakkında neler söyleyebiliriz?
04:09Sizin de söylediğiniz gibi balistik füze konusu da oldukça önemli bir konu.
04:16ABD'de dediğim gibi Obama döneminde yapılan anlaşmadan bu yana en çok tartışılan konu.
04:22Çünkü İran'ın nükleer programına eklemlenmiş bir program olarak ilerlediği ve özellikle vekil güç siyasetini de düşünecek olursak
04:33şu an biraz zayıflamış durumda ama İran tamamen bundan vazgeçmiş değil.
04:39İran'ın balistik füze programını ve vekil güç siyasetini dışarıda bırakan bir anlaşma yapmanın çok da bir anlamı kalmamış oluyor.
04:47Dün ABD Başkanı'nın bildiğin durumu konuşması vardı.
04:52Burada da İran'la ilgili bazı vurguları oldu.
04:55Bu konuşmada da sizin bahsettiğiniz füze konusuna değindi.
04:59Bu da önemli.
05:00Hatta burada İran'ın hali hazırda Avrupa ülkelerini vurabilecek kapasitede füze üretimine, teknolojisine kavuştuğunu
05:13ve yakında ABD'yi dair vurabilecek üretiminin olduğunu söyledi.
05:18Burada tabii biraz abartılı bir yaklaşım da var ama burada füze konusunu bu konuşma metni içine yerleştirmiş olması da
05:26aslında mükleer müzakerelerin geleceğinin ne olacağını dair bize bir fikir veriyor.
05:33Öte yandan İran için bu hayatı bir konu.
05:37İran şu an ne zenginleştirme programından, barışçı zemin oran olan 3.67 oranından vazgeçiyor
05:46ne de bu müzakere sürecine balistik füze programını ve vekil güç siyasetini dahil etmek istiyor.
05:53Bunların tamamen dışarıda tutulduğu sadece nükleer programının konuşulduğu bir müzakere tercih ediyor.
06:00Ama bunun Trump'ın gerek kendi iç kamuoyuna gerek dünya kamuoyunu şu saatten sonra kabul ettirmesi de çok mümkün gözükmüyor.
06:11Burada neyi kastediyorum?
06:13Bu durumda Obama 2.0 olmuş olacak.
06:18Yani Obama döneminde yapılan anlaşmayı çok şiddetli şekilde eleştirirken benzer bir anlaşmayı yapmanın
06:25Trump açısından yani siyasi geleceği açısından da çok olumlu sonuçları olmayacaktır.
06:32Tabi burada ABD iç siyasetiyle ilgili de vurgulamamız gereken bir başka konu da şu.
06:382015'te Obama döneminde nükleer anlaşma çıkma aşamasındayken o anlaşma Temmuz 2015'te çıkmıştır.
06:48Evvelinde Mayıs 2015'te ABD kongresinde bir yasa çıkarıldı.
06:53İran nükleer anlaşmasını gözden geçirme yasası.
06:56Ve bu yasa bu ekseminde kongrede onaylanmadığı takdirde anlaşmanın ABD'yi bağlamayacağı kabul edildi.
07:06Zaten ABD başkanı 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesini zemin hazırlayan da buydu.
07:13Çünkü ABD kongresinde bu kabul edilmiş bir anlaşma değil.
07:17O sebeple de bizi bağlamaz demişti.
07:19Şimdi de eğer Trump olur da bir anlaşma yaparsa bu nükleer anlaşmayı gözden geçirme yasası ekseninde
07:29bunu kongrede de onaylanması gerekir.
07:31İran'ın da talep ettiği konulardan birisi bu.
07:35Çünkü İran tekrar anlaşmadan çekilecek bir ABD görmek istemiyor.
07:41Böyle doğrusu ABD iç siyasi dengeleri açısından İsrail lobisinin de etkisini düşünecek olursak
07:47balistik füze programını ve vekil güçleri dışarıda bırakan bir anlaşmanın
07:53kongrede de onaylanması çok kolay bir süreç değil.
07:56Burada tek yol gerçekten sıkı zenginleştirme ve nükleerden tamamen vazgeçme aşaması olur ki
08:04bunun da İran tarafından şu an pek kabul edilecek bir tarafı yok.
08:08O yüzden de kongresi evet devam ediyor ama çok umut vaat etmiyor açıkçası.
08:14Peki İran bu konulara olumsuz bakıyorsa olası bir müzakerenin bitmesi, anlaşılamaması durumunda
08:22ABD'nin İran'a bir operasyon yapma ihtimali yüksek mi?
08:26Şu an hazırlıklara baktığımızda Amerika'nın bölgeye bazı sevkiyatları olduğunu görüyoruz.
08:34Burada nasıl bir operasyon olacak aslında eğer olursa bu en kritik konu.
08:40ABD'nin daha çok bir hava operasyonu yapması yine bölgeye olan sevklerden yani bunun hazırlığı içinde olduğu görülüyor.
08:52Bir kara operasyonu işte 2003'teki Irak müdahalesi gibi geniş toprakın bir savaş ya da müdahale durumundan bahsetmiyoruz.
09:01Yani en azından gidişat o yönde.
09:05Yine İran'daki bilgi stratejik noktaların vurulması belki daha radikal bir şekilde Hamani'in yani devrim etleri Hamani'in yerinin tespit
09:14edilip onun bir şekilde öldürülmesi gibi
09:17senaryo üzerinde çalışılıyor olabilir ama bunların hepsi tabii şu an için spekülasyon boyutunda.
09:23Çok bununla ilgili somut bir yeri elimizde yok.
09:27İsrail'e de yüzde yüz bir hemfikir olma durumu var ama uzun da bilemiyoruz.
09:35Vatan Yav'ın arka arkaya ziyaretleri oldu.
09:38İşte ABD'nin İsrail'deki bilgisayarın açıklamaları oluyor.
09:42Bir yandan ülke arasında bir ayrışma yokmuş gibi bir tablo çıkarılmaya çalışılıyor.
09:48Ama sanki arka planda da bazı fikir ayrılıkları var olduğu anlaşılıyor.
09:54Özellikle İsrail, ABD'nin sadece nükleer konuyla sınırlı kalan bir anlaşma yapma eğiliminden de çekiliyor.
10:04Nihayetinde Gazze konusunda da ABD ve İsrail arasında bir ayrışma oldu.
10:10Dolayısıyla şu an sağdaki hareketlilikten anladığımız bir sınırlı operasyon hazırlığı var.
10:18İşte özellikle balistik düze yetim yerlerine, bu fırlatma mevkilerine, bu programı daha bitirmeye ya da minimum seviyeye çekmeye yönelik bir
10:32operasyon hazırlığı var gibi gözüküyor şu an için.
10:35Peki bütün bu gelişmeler eksilinde Türkiye gibi bölge ülkeleri ama özellikle de Türkiye bu gelişmelerden nasıl etkileniyor hocam?
10:44Nasıl bir pozisyon almalı?
10:46Nelere dikkat etmesi lazım Türkiye'nin?
10:48Türkiye için her zaman en öncelikli konu bölgemizde barışın daimi olması.
10:55Özellikle sınır ülkelerinde biz herhangi bir sıcak çatışmayı asla da asla isteniyoruz.
11:01Bir ülkeye bir başka ülkenin dışarıdan müdahalesiyle ortaya çıkacak yeni güvenlik sorunları Türkiye açısından çekince bir konular.
11:12Ancak Türkiye'yi burada biricik yapan bir durum var.
11:15Türkiye hem İran'la hem ABD ile konuşabilen, iletişim kurabilen nadir ülkelerden birisi.
11:23Dolayısıyla Türkiye arka kapı diklamasisi anlamında bu konuda yoğun bir çaba sarf ediyor.
11:29Ama elbette ki Türkiye'de de her türlü olasılığa karşı bir takım güvenlik tedbirleri alınacaktır.
11:37Özellikle ülkenin dolu sınırında yani İran sınırında bölücü terör örgütü hareketliliğinin olması gibi ihtimaller
11:48ya da konjonktürel göç hareketliliği gibi ihtimallere karşı Türkiye'de gerekli tedbirleri şu an için artık da elbette ki alıyor.
11:59Ama burada komşu ülkemize dönüp bir saldırının elbette ki olmasını istemeyiz ülke olarak.
12:08Peki sevgili hocam çok teşekkür ediyorum programı noktalamadan önce şunu da söyleyelim eksik kalmasın dediğiniz bir cümle daha varsa onu
12:15da rica edeyim sizden.
12:17Tabii şunu da eklemek gerekiyor. İran'a dönüp şu anki saldırı söylemlerini desteklemek, tasdif etmek mümkün değil.
12:26Ama öte yandan İran'ın nükleat programının ya da balistik güce programının aslında bölücü ülkeleri açısından da güvenlik riskleri yarattığını
12:35da belirtmek gerekir.
12:35Yani İran'ın bu agresif güvenlik hareketleri aslında bölücü ülkeleri açısından da dağsızlık yaratan bir durum.
12:45Dolayısıyla İran'ın konjonktürel olarak daha sürdürülebilir bir şekilde bölücü ülkelerinin ya da diplomasiye etkin kılması ve bölücü ülkelerinin güvenlik
12:55hassasiyetlerine de önem vermesi aslında ülkenin daha hayrına olacaktır.
13:00Son sözlerim bunlar olabilir.
13:02Peki çok teşekkür ediyorum bugün vakit ayırdınız. Ağzınıza sağlık hocam.
13:06İyi yayınlar diyorum ben de.
13:08Sağ olun.
13:09Evet sevgili izleyiciler, Uluslararası İlişkiler uzmanı Dr. Bilgi Han Alagöz yayınımızın konuydu.
13:15Efendim yarın ABD ve İran müzakere masasına oturacaklar.
13:19Müzakere masasının adresi ise Cenevri olacak.
13:22Bir önceki müzakere de Cenevri'de yapılmıştı.
13:25Tabii ne olacağını hep birlikte merak ediyoruz.
13:28Çünkü bölgenin geleceği doğal olarak Türkiye'yi de yakından etkiliyor efendim.
13:33Bu konuyu takip edeceğiz.
13:35Dış politika programlarına devam edeceğiz.
13:37Ancak şimdilik burada noktalıyoruz.
13:39Başka programlarda yeniden görüşmek dileğiyle.
Yorumlar