- 5 hafta önce
İran’da ekonomik krizle başlayan protestolar kısa sürede rejim karşıtı gösterilere dönüştü; güvenlik güçlerinin sert müdahalesiyle ölü ve gözaltı sayıları hızla arttı. ABD Başkanı Donald Trump’ın protestolara destek mesajları ve İran’la ticaret yapan ülkelere yönelik yaptırım tehditleri süreci uluslararası boyuta taşıdı. DİPAM Başkanı Dr. Tolga Sakman’a göre, protestolar rejimi zorlayabilir ancak kısa vadede köklü bir rejim değişikliği beklenmiyor; Washington’un hedefi ise askeri müdahaleden çok İran’ı ekonomik ve siyasi olarak daha da zayıflatmak.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:002023-24 yıllarında da biliyorsunuz Mahsa Amini protestoları vardı İran'da.
00:06Yine rejim karşıtı olarak sokağa dökülmüştü insanlar.
00:12Ama onu yine şiddet kullanarak da güç kullanarak İran bastırmıştı.
00:17Arkasından da nispeten yumuşamıştı aslında İran yönetimi toplumla arasındaki o soğukluğu kırmıştı bir şekilde.
00:26En azından öyle ifade edebiliyorduk.
00:27Ve bu protestolar da başladığında dediğiniz gibi ekonomik sıkıntılarla başladığı için aslında o sıkıntıları da hem Cumhurbaşkanı Pezleşkihan hem dini lider kabul etti başta.
00:39Yani evet İran'ın ekonomik sıkıntıları var ve bu sıkıntılar da insanlara yansıyor.
00:45O yüzden onların dertlerini dile getirmesi normal diye yaklaştılar.
00:50Hatta Pezleşkihan ilgili bakanlarla görüştüreceğim sizi vesaire diyerek olabildiğince de yumuşatmaya çalışmıştı ortam.
00:57Ama bir yerden sonra kırılıyor işte bu tip organizasyonlar, bu tip eylemler.
01:03Çünkü eylemlerin kendi içerisinde de şiddet barınmaya başladı.
01:08Yani artık sadece sokakta ekonomik durumu şikayet etmek yerine artık doğrudan dini lidere karşı, rejime karşı söylemler gelişmeye başladı.
01:19Ve o zaman da doğal olarak İran devleti de buna karşı duruyor.
01:24Doğal olarak diyorum çünkü İran'da İran rejimini bu kadar eleştirmenin mümkün olmadığını tahmin edersiniz.
01:30Yani özellikle de dini liderin yani şunu da söylemiş olalım hep bu tip olaylardan sonra bir revizyon olasılığı hani rejim devrilmese de bir revizyon olur mu vesaire konuşmalarında ben hep şunu söylüyorum.
01:43Dini liderin bu kadar yetkili bu kadar etkili olduğu bir sistemde yani iki dudağının arasından çıkan her şeyin doğru kabul edildiği ve dini bir otorite üzerinden de kabul edildiği bir sistemde
01:58sistemin işleyişinde aksaklık olduğunu kabul edecek bir adım atılmaz.
02:06Yani revizyon demek evet bunlar hatalı ve bunu düzeltmemiz lazım demek olur.
02:12Bunu da dini lider zaten kabul etmez.
02:14O yüzden yani böyle bir revizyon vesaire de çok söz konusu olmuyor.
02:18Ancak işte bu eylemleri sönümlendirecek adımlar atılabilir.
02:22Ortası yok mu diyorsunuz anladığım kadarıyla ya tamamıyla bu eylemler protestolar bastırılacak hatta belki kanlı bir şekilde bastırılacak ya da rejim yıkılacak mı?
02:32Bunun ortası yok gibi mi?
02:34Yani belki siyasette birkaç isim burada nasıl diyelim bunun bitmesi için göz ardı edilebilir.
02:42Yani birkaç isim üzerinden tabiri caizse günah keçisi olarak ilan edilip birkaç isim onların sistemden çekilmesi istifası vesaireyle bir şekilde sönümlendirilebilir.
02:54Ama rejimin dönüşmesi revize uğraması vesaire söz konusu olacağını zannetmiyorum.
03:01Sokakların bastırılma şekli de zaten bunu gösteriyor.
03:05Yani söylediğiniz rakam 1500 ile 2000 kişinin öldü ki tam rakamlar gelmiyor çünkü tamamen kapatmış durumdalar bildiğim kadarıyla sizde de o konuda net rakamların çok sıkıntılı şekilde geldiğini tahmin ediyorum.
03:20O yüzden o kadar kapanmış durumda ki bu kapanma durumu bile endişe verici.
03:25Yani belli ki kesmek için ellerinden gelen her şeyi yapacaklar.
03:31O yüzden de yani burada rejimin yıkılmasını ben düşünmüyorum böyle sokak eylemleriyle çok kolay değil İran'da rejimi yıkmak.
03:40Ha şunu belirteyim tabii İran'da rejim sokak eylemleriyle inşa oldu devrim sokak eylemleriyle başladı.
03:48O yüzden özellikle de büyük çarşı bu İran İslam devriminin önemli bir adımıydı.
03:56Yine büyük çarşı hareketlendiği için insanlar acaba dedi yeni bir devrim olur mu?
04:01Ama yani bugünkü şartlar o günkü şartlarla aynı değil.
04:04Emin misiniz? Çünkü Donald Trump özellikle Amerikan başkanı protestolara devam yani yardım yolda böyle bir açıklama yaptı.
04:12Şimdi Amerika'dan burada tabii bu arada şunu da her yayında sıklıkla belirtiyoruz.
04:18Bunu da bence belirtmekte fayda var.
04:20Bu hatta işte İran'dan gelen çıkan muhabir arkadaşımız Serdar Eren'in yaptığı röportajlarda da bu var.
04:26Çoğu da aynı şeyi söylüyor.
04:27Burada bir bölüm var.
04:29Bu protestoların bir nedeni var.
04:31Bir motivasyonu var.
04:33Ve bu motivasyon Amerika Birleşik Devletleri değil.
04:35Kendi içinde yaşadığı bir tartışma.
04:38Ekonomik tartışmalar bunun içinde.
04:40Rejime yönelik çok bas...
04:41Rejimin baskılarına yönelik bir tartışma bunun içinde.
04:44Şimdi bunun haklılığı ya da haksızlığı üzerinden sormuyorum bu soruyu.
04:48Böyle anlaşılmasın.
04:49Şunu merak ediyorum sadece.
04:50Amerika'nın açık bir desteği var.
04:53Ama destek vardır, destek vardır.
04:54Amerika müdahaleye varacak bir destekten bahsediyor ve yardım yolda dedi.
04:58Rıza Pehlevi'nin de bu doğrultuda bir açıklaması oldu.
05:02Bu dakikadan sonra sizce sadece bir sokak eylemi mi bu yaşananlar yoksa çok daha farklı bir dalgaya da dönüşebilir mi?
05:08Ya da dalga dalga büyüyebilir mi?
05:11Rıza Pehlevi'nin büyük bir aktör, büyük bir rol olabileceğini zannetmiyorum İran'da.
05:17Yani Rıza Pehlevi siyaseti de çok bilen bir insan değil.
05:21Yani tabiri caizse Sırçak Köşkü'nde yaşadı yıllarca.
05:24İran'ı hep dışarıdan gördü, dışarıdan yorumladı.
05:28Yani kendince bir İran var Rıza Pehlevi'nin kafasında ve onun üzerinden yorum yapmaya çalışıyor.
05:34Ama İran o düşündüğü, bildiği, bıraktığı İran değil.
05:38O yüzden orada söylediklerinin çok bir karşılığı olduğunu zannetmiyorum.
05:42Artı bu kadar büyük sokak eylemlerinden sonra insanlar, diyelim ki rejim devrildi, Pehlevi için devirmez insanlar rejimi.
05:53Yani orada bir dini otoriteyi, o İslam devrimini devirip başlarına yeniden, üstelik daha önce ülkeyi terk etmiş olan bir monarşiyi getirmek için sokak eylemleri yapmazlar.
06:04Yani eğer rejim devrilirse halk iradesine, yönetimine dayalı bir rejim için ancak devrilir bu rejim.
06:11O yüzden de eğer rejim değişikliği olursa biz bir monarşi göreceğimizi de zannetmiyorum.
06:18Peki şunu diyebilirler mi? Rejim değişikliği için en azından aşama aşama yapalım.
06:22Bir anda değiştiremeyiz. Tırnak içinde söylüyorum tabii ki bunları da.
06:25Bir anda değiştiremeyiz. Dediniz ya, Pehlevi için kimse rejimi değiştirmez diye.
06:30Rejimi değiştirmek için bir süre Rıza Pehlevi'ye göz yumulabilir mi?
06:34En azından bu süreci yönetecek bir isim olsun diye.
06:36Rıza Pehlevi'ye zaten toplumsal desteğinde çok fazla olmadığını biliyoruz.
06:43Yani o ağlama duvarı önündeki fotoğraf vermesi, kipalı veya söylemleriyle sürekli Trump'a atıfta bulunması, Trump'ı çağırması.
06:52Biz bunu Venezuela'da bunun örneğini gördük.
06:54Machado'da Amerika'yı sürekli davet ediyordu.
06:57Venezuela'ya gel müdahale et, bizi kurtar vs. diyordu.
07:00Amerika operasyonu yaptığı gün Trump Machado'yla yürümez.
07:04Çünkü Machado'nun bir etkisi yok ülkede dedi.
07:07Üstünü tek kalemde çizdi.
07:09Yani burada da Pehlevi bu kadar destek verse de Amerika'ya, Amerikan müdahalesi vs. sokak eylemleri ne kadar destek verirse versin.
07:18Ondan sonra işte bir dönüşümü sağlayacak bir güç değil Pehlevi.
07:24Hatta şunu söyleyelim, önceki bayrağı sallayan insanlar olduğu için sokaklarda devrim öncesi bayrağı biraz oradan da bir yanılgı oluşuyor.
07:33Yani Pehlevi'yi istiyor insanlar vs. diye.
07:36Hatta Rıza Pehlevi kendi de söylüyor işte beni çağırıyorlar vs.
07:39Hayır o bayrağı devrim öncesi bayrak olduğu için sallıyorlar.
07:43Libya'da da şu anda mesela Kaddafi sonrasında bayrak değişti biliyorsunuz.
07:48Kullanılan bayrak Libya krallığı bayrağı baktığınızda ama kimse krallık istemedi.
07:54Burada da yine devrim öncesine dönüş, devrimi yok saymak adına o bayrak sallanıyor.
07:59Ama kimse Pehlevi'yi istediğini zannetmiyorum.
08:02Ama Amerika burada tabii ki doğrudan müdahale edeceğini zannetmiyorum.
08:07Çünkü Trump'a göre bir şey değil.
08:09Şu anki şartlar böyle bir müdahaleyi kabul edeceğini zannetmiyorum.
08:14Ama sokaklar ne kadar karışırsa İran o kadar güçsüz olur.
08:18İran'ın masaya oturacak kadar güçsüz olması da Trump'ın önceliği.
08:25Venezuela'da Maduro'yu alıkoydu Amerika Birleşik Devletleri.
08:29Bu operasyon bütün dünyada yankılandı.
08:31Uluslararası hukukla ilgili tartışmalara neden oldu.
08:33Şimdi İran'a da benzer bir müdahale düşünebilir mi Amerika?
08:40İran'la Venezuela tabii çok farklı örneklerdi.
08:43Yani Venezuela'da devlet başkanını aldı.
08:45Sokağa birkaç yüz kişi çıktı ve bitti Venezuela'da.
08:49Çünkü toplumsal desteğin zaten kırılgan olduğunu bildiği için çok rahat yaptı o operasyonu.
08:57Yani bir tepkinin gelmeyeceğini zaten tahmin ediyordu Amerika.
09:00O yüzden bunu yaptı ama İran'da evet rejim karşıtları çok bunu biliyoruz.
09:05Ama böyle bir operasyon yapmaya niyet ettiğinde bir İran'ın coğrafi olarak sistemi daha farklı.
09:14Yani Venezuela'nın açıklarına gemiler yığmıştı biliyorsunuz.
09:18Şimdi nereye getirecek o kadar askeri gemiler vesaire Hürmüzboğazı'na mı dizilecek?
09:24Yani bunun bir farklı coğrafyalar böyle bir sıkıntısı var.
09:29Artı toplumsal olarak da yani rejimde dini lideri aldı.
09:34İşte rejim devrilsin diye.
09:36Yani rejimin o kadar çabuk devrileceğini zannetmiyorum.
09:39Dini lideri alsa, cumhurbaşkanını alsa ki cumhurbaşkanı biliyorsunuz önceki cumhurbaşkanı bir anda bir kaza sonucu.
09:44Tümakçin de söyleyelim öldü.
09:46Ve hemen yeni cumhurbaşkanı dini liderde de zaten dini lideri seçecek olan otorite İran'da zaten var.
09:53Yani onu alıp gitse hemen yeni bir dini lider seçecek bir olasılık var içeride.
09:58Yani bunu tolere edebilir.
10:00Üstelik bunu yaptığında hem devlet hem toplum Amerikan karşıtlığı noktasında daha konsolide olur.
10:07Üstüne bir de İsrail gibi burnunun dibinde İran'ın tehdidine daha açık olan da bir işte dostu var.
10:18Onun da güvenliğini tehlikeye atmak istemez.
10:20O yüzden ben İran'a böyle bir operasyon yapacağını da çok zannetmiyorum.
10:24Dediğim gibi sokak eylemlerini desteklemek şu anda Amerika'nın çok daha işine gelir.
10:28Ama şunu söyleyeyim Kaan Bey, Trump hiçbir yere özgürlük vaadiyle müdahale etmedi şimdiye kadar.
10:34Hep işte bu ülkeyi daha büyük yapmak, refahını kuvvetlendirmek vs. bahanesini kullandı.
10:40Bu işte demokrasi götürmek biliyorsunuz daha demokratların yaptığı bir şey.
10:44En azından daha samimiydi Donald Trump.
10:46Yani ne yapacağını söylüyor.
10:47Bu konuda evet.
10:49Yani sonuçta ben geleceğim sizi yöneteceğim vs. diyerek çok düz de konuşuyor.
10:54Söylediğini de yapıyor.
10:55Ama İran'a özgürlük, demokrasi vs. cümlelerini kullandı.
10:59Ben açıkçası oradan da müdahale olmayacağını tahmin edebiliyorum.
11:02Yani özgürlük, demokrasi, insanlar ölmesin diye Trump o kadar büyük masraf yapıp gemileri vs. gönderip
11:11orada İran'la karşı karşıya gelip bir de kurmaya çalıştığı ekonomik sistemi o kadar tehlikeye atacağını zannetmiyorum.
11:18Ama her söz sokağa bir destek oluyor Trump için.
11:22E bunu da kullanıyor.
11:22Ama burada tabii bu arada ekonomik anlamda, ticari anlamda da bazı hamleleri oldu Donald Trump'ın.
11:28Hiç yapmadığı da değil, hiç başlamadığı da değil.
11:30Çin, Birleşik Karatepemirlikleri, Brezilya, Rusya, İran'la ticaret yapan ülkeler ve
11:35şimdi Amerika Birleşik Devletleri'le ticaret yapan ülkelere yönelik bir yaptırım kararında bulundu.
11:40Bunu da merak ediyorum.
11:42Şimdi ne olacak Amerika Birleşik Devletleri'yle?
11:44Düzeltiyorum, İran'la ticaret yapan ülkelere artı yüzde 25'lik bir vergiden bahsediyoruz.
11:50Petrol, gaz gibi pek çok farklı emtia var orada.
11:54Bunlardaki tarife kaçırılmaz olarak değişecek mi?
11:57Ya da ne olacak?
11:59Trump biliyorsunuz en sevdiğim kelime gümrük tarifesi demişti.
12:03Çünkü bunu çok güzel bir aparat olarak kullanıyor.
12:07Dış politikada cezalandırma yöntemi olarak kullanıyor.
12:09Ve birçok yerde de işe yaradığını gördü.
12:12Yani o tarifeleri yükseltiyor ve karşı taraf hemen Trump'ın istediği noktaya gelmeye çalışıyor vs.
12:18Çünkü yani şu anda küresel sistem böyle bir şeyi çok kabul etmiyor, ekonomik sistem.
12:23İran özelinde yaptığında da şimdi İran'ın piyasalardaki durumu Amerika'nın çizdiği rol içerisinde değil biliyorsunuz.
12:34Yani Amerika o petrodolar üzerinden bir ekosistem yaratmaya çalışıyor.
12:39Ama İran el altından satmayı tercih ediyor.
12:41Tercih ediyor da yanlış kelime belki mecbur kalıyor.
12:44Çünkü o işte yaptırımlar vs. nedeniyle.
12:47Şimdi bunun üzerinden İran'la ticaret yapanlara ek vergi getireceğim dediğinde aslında ilk olarak kimleri hedef aldığını da tahmin edebiliyoruz.
12:57Yine Çin'den başlayan bir hedef listesi var Trump'ın belli ki.
13:02Şimdi zaten el altından sattığı için mecburen İran.
13:07Bunun işte resmi olarak kime sattı kim aldı vs. noktası biraz muğlak hale geliyor bu bir.
13:13İkincisi evet sonuçta doğrudan bir askeri müdahalede bulunacağını zannetmiyorum.
13:18Ama İran'da hem o az önce söylediğim sokak eylemleri mesela İran'ı güçsüzleştiriyor.
13:25O yüzden bunu destekliyor.
13:27Tarifeler noktasında verdiği kararla da uluslararası desteğini bir şekilde kesmeye çalışıyor İran'ın.
13:33Yani işte zaten yurt dışındaki paraları BM yaptırımları nedeniyle kilitli.
13:42ABD'nin koyduğu yaptırımlar nedeniyle zaten birçok ülke ticaret yapmıyor vs.
13:47Yani para akışı yok İran'a.
13:50Bir de bunu yaptığında hem sokaktaki insanlar diyecek ki ekonomik sıkıntımız vardı daha da sıkıntı yaşayacağız.
13:57Endişesi katmerlenecek.
13:59Hem uluslararası destek yani doğrudan rejime olan destek bir şekilde kırılmış olacak.
14:05Trump'ın kafasında arzu ettiği şey bu.
14:08Hem de yine bir şekilde aynı Venezuela'da olduğu gibi İran üzerinden de Çin gibi bir rakip ülkenin tabiri caizse boğazını bir kere daha sıkmış olacak.
14:18Ben hep Çin'le olan münasebetin Trump'ın böyle bir ekonomik ticari savaş yerine olabildiğince onu da ikna etmek,
14:28masaya çekmek için ikna etmek, sonra da masaya oturduğunda ikili bir ticaret anlaşması yapacak kadar da karşılıklı ilişkide kendini üstün kılmak için çaba sarf ettiğini tahmin ediyorum zaten.
14:39O adımlardan biri olacak.
14:41O yüzden yani bu yaptırımları da uygular.
14:44Biliyorsunuz daha önce de uyguladı.
14:46Çok hızlı uygulamaya geçiyor.
14:47Ama yani şu anki durumda İran'ı pes ettirecek bir adım mı?
14:54Açıkçası İran'ı pes ettirecek bir adım değil şu anda.
14:58Çünkü İran'ın zaten yaptırım altında olduğunu unutmamak lazım.
15:01Yani para bulmak noktası sıkıntı İran'da.
15:04Evet bunu biliyoruz.
15:05Hatta dini lider de söyledi para yok vesaire diye.
15:09Ki onun böyle söylemesi çok zaten biraz da eylemleri hızlandırdı.
15:14Aslında sönümlendirmek için söylemişti ama hızlandırdı.
15:17O yüzden yani bunlar etkileyecek.
15:20Ama yani rejim daha da sertleşir.
15:26Sertleştikçe belki kendi sonlarını hızlandırabilir ama dışarıdan bu tip müdahaleler rejimi çökertecek müdahaleler olduğunu düşünmüyorum.
15:36Son olarak da şunu konuşalım.
15:38Yani gidişat nereye doğru gidiyor sizce?
15:40İran'da gerçekten bu protestolar protestocular için protestocular açısından başarıyla sonuçlanacak mı?
15:48Buna kısa bir cevap rica edeceğim bu arada.
15:51Yani ekonomik konular biliyorsunuz şimdi İran gibi doğu toplumlarında ekonomik konular o kadar hızlı bir dönüşüme neden olmaz normal şartlarda.
16:00Yani insanlar idare eder.
16:03Yeniden devletin ayağa kalkmasını bekler vesaire.
16:06Ama iki kıvılgan nokta var İran'da.
16:10Bir, İran dış politikası hala bu parayı İran'ın elinde olan az buçuk parayı İran toplumuna harcamaktansa dışarıda İran'ın güvenliğini sağlamak için harcadığını görüyor toplum.
16:21Ve bunun da devam edeceğini görüyor.
16:23Bu işte biraz rahatsızlık veren ve sokakları sönümlenmesini engelleyen bir şey.
16:29İkincisi de uluslararası noktada İran'ın geldiği yer biraz daha iş birliği yapan bir nokta olması lazım İran'da.
16:38Yani işte interneti kapatıp tamamen kapalı bir kutu haline getirmek uluslararası toplumun olası desteğini de imkansız kılıyor İran rejimine.
16:48Çünkü yani görmediğiniz bir şeyde içeride çok kötü şeyler olacağı tahmin ediliyor.
16:53O yüzden rejime destek olasılığı neredeyse kayboluyor.
16:57Hatta yani biz Çin'den veya Rusya'dan bile rejim desteği konusunda belki daha yüksek perdeden konuşulabilecekleri daha düşük perdeden duyabiliyoruz.
17:07Çünkü görmüyorlar içeride.
17:09Yani bu ölüm rakamları vesaire de eğer daha da yükselirse zannediyorum bir dışarıdan operasyon değil ama içeride mecburen atılacak bazı adımlar olacaktır.
17:23Devrim muhafızlarının mesela hareketlerinin kısıtlanması gibi.
Yorumlar