00:00Ilang tulog na lamang po at bagong taon na.
00:03Pero ang tanong, may naipon ka bang pera nitong 2025?
00:07Alamin ang payo ng isang financial advisor para sa mas efektibong pagbabudget, pag-iipon at pagbabayad ng utang.
00:15Ang detalye mula kay Denise Osorio.
00:20Habang papalapit ang bagong taon, muling hinaharap ng maraming Pilipino ang hamon ng pagbabalanse ng kita.
00:26Lalo na sa gitna ng inflation at mas madaling paggastos online.
00:31Para kay Ash Reyes, na isang sales associate, paunti-unti ang pag-iipon niya.
00:36Tuwing may natitirang pera sa kanyang sahod, iniipon niya ito kahit maliit para may makukuha kapag may emergency.
00:43Sa panahon kasi ngayon, medyo mahirap talaga mag-save ng pera kasi yung mga bilihin ngayon medyo mataas na siya.
00:50So, it's 30 yan na lang din kung nakakapag-save ka.
00:52Para sa 2026, plano ni Ash na iiwan na sa 2025 ang mga luho para mas makapag-ipon pa.
01:00Malesin lang din yung mga expenses, especially kapag hindi mo naman din kailangan.
01:05Kasi yung mga tao kasi ngayon, parang kung ano lang din gusto nila, napipili nila.
01:10Para naman kay Nanay Chris Velarde na isang tindera, walaan niya siyang naiipon dahil hindi laging nakakabawi sa benta.
01:17Wala, nakinadudukod po ng pagunti-unti, lalo na pag medyo matumal.
01:24Tapos, siyempre yung mga daw, hindi ka kaya kukuha pa po ng wala kong mahihipon.
01:30Ayon sa financial advisor na si Enery Franklin D., mahalagang magsimula sa malinaw na pag-alam kung magkano ang pumapasok at lumalabas na pera buwan-buwan,
01:39at kung alin ang needs at alin ang wants.
01:42Dito, Anya, nagsisumula ang tamang desisyon sa paghawak ng pera.
01:45Ang very important dito sa expense natin, Denise, is we have to track it.
01:50So, pag itong track nila ito, you can't improve what you don't track.
01:54So, itong pag-track natin, it's very personal.
01:56Yung iba, very traditional, pen and paper.
01:58Yung iba, gumagamit pa ng envelope method.
02:01Yung iba, gumagamit pa sa notes. Simple.
02:03Ako personally, just before last year, I'm using Excel or Google Sheet.
02:08Pero this year, I'm using an app na.
02:11So, there's no one size fits all.
02:14Do what works for you.
02:15Kasi, ano no, malalaman mo kasi pag tinatrack mo, no?
02:18Malalaman mo, for example,
02:19malalaman mo ba nag-overspend ko ba, for example, sa mga food ba?
02:23O sa mga luho ba? Diba?
02:24At kung mas malaki ang lumalabas kaysa sa pumapasok na pera,
02:28babala ni D, mauuwi ito sa utang.
02:31Dahil dito, mahalagaan niya ang debt management,
02:34lalo na ang pag-iwas sa high-interest loans
02:36tulad ng online lending apps
02:38at ang mga hindi nababayarang credit card balances.
02:41Ayon kay D,
02:42mas efektibo para sa karamihan
02:44ang unti-unting pagbura ng utang
02:46gamit ang tinatawag na debt snowball method
02:49o ang pagbayad ng pinakamaliit na utang
02:51bago ang may pinakamalaking balanse
02:53habang binabayaran pa rin ang minimum sa iba.
02:57Kapag nakikitang nabubura ang utang,
02:59tumataas ang kumpiyansa at disiplina
03:01sa pagbayad ng mas malaking utang.
03:03Mahalaga rin niya bumuo ng emergency fund
03:06upang hindi na muling umasa sa utang
03:08kapag may bigla ang pangangailangan
03:10tulad ng pagkakasakit o pagkawala ng trabaho.
03:14Payo din ni D,
03:15ang emergency fund ay dapat katumbas
03:17ng tatlo hanggang anim na buwang gastusin
03:20at ilagay sa madaling ma-withdraw na savings account
03:23tulad ng digital banks
03:24para agad magamit kung kinakailangan.
03:27Kapag maayos na ang utang
03:28at may emergency fund na,
03:30saka pa lang dapat isipin
03:31ang insurance at investments.
03:33Para sa mga nagsisimula pa lang,
03:35inire-rekomenda niya
03:36ang mga low-risk at government-backed options
03:39tulad ng pag-ibig MP2
03:41kung saan pwedeng magsimula
03:42sa halagang limang daang piso.
03:44Money management,
03:45it's 80% the psychology ng tao
03:48or yung mindset mismo ng tao.
03:5020% lang mismo yung strategy.
03:52Very important din,
03:53mag-usapan mo siya.
03:55Mag-usapan mo siya with friends and family.
03:57Dagdag ni D,
03:58kailangang iwan ng mga Pilipino
04:00ang kultura ng hindi pag-uusap tungkol sa pera.
04:02Mas nagiging efektibo lang
04:04ang pagbabudget at pag-iipon
04:06kung ito'y napag-uusapan sa loob ng pamilya
04:09kahit magsimula sa maliit na halaga.
04:11Denise Osorio,
04:12para sa Pambansang TV,
04:14sa Bagong Pilipinas.
