00:00Do you like that somewhere?
00:06I just like that.
00:08Do you like it?
00:10Do you like it to the cement?
00:12No.
00:13No, not one.
00:15No, no...
00:16No...
00:17No, no...
00:18No.
00:19No...
00:20So,
00:21do you want to take a day,
00:23or do you like it?
00:25No, I can.
00:27Cogon. Anong mas gusto mo? Cogon o ganito?
00:30Yung Cogon.
00:31Bakit?
00:32Kasi unang-una, mahal na yung bilihin.
00:35Mas mura ang Cogon?
00:36Opo.
00:45Pag-init, di ba ito masyadong mainit o sakto lang?
00:48Sakto lang.
00:49Nung lumindol, hindi siya apektado?
00:51Yung apektado, sabi ko na ni-renovate ko na lang sa pasta kasi medyo may bitak.
00:58Pag malakas ang bagyo, okay lang?
01:01Opo.
01:02Okay lang.
01:03Saan ang tulugan ninyo?
01:04Diyan po sa taas.
01:05Sa taas?
01:06Sa malaki.
01:07Okay. Ito yung kusina.
01:08Meron ba kayong naalala malakas na bagyo na kailangan talagang ayusin?
01:13O talagang matatag siya?
01:15Yung pag yung talagang malalakas na pumupunta dito, basta nakatali siya, wala kang alalahanin.
01:23Pag di ka nagtali, wala baka lilipad din.
01:27Ang bubong.
01:28Ah, so tinatali nyo.
01:30Yung ding-ding, yung mga batong, okay lang. Nakatayo siya.
01:33May GI sheet?
01:34GI sheet dyan, di ba?
01:35Ito lang, pero pinaka-balkoni na lang ito.
01:39Pero ginawan ko na lang ng GI sheet.
01:42Okay. Pero may Cogon pa rin.
01:44Yung kusina at saka yung malaki.
01:47Ah, ito? Cogon pa rin yan. At saka dito sa sala, Cogon pa rin.
01:52Opo.
01:53So, balang araw ba gagawin mo rin GI sheet dito at saka yun?
01:57O tuloy-tuloy lang na Cogon?
01:59Kaya pa.
02:00Cogon. Ano mas gusto mo? Cogon o ganito?
02:03Yung Cogon.
02:04Bakit?
02:05Kasi unang-una, mahal na yung bilihin.
02:08Mas mura ang Cogon?
02:09O, at saka may pinapatutubuan naman ako na Cogon.
02:14Ano? Cogon?
02:15Ah, may tanim kayo?
02:17O, may ano, walang buto yan.
02:20Kusan na lang tutubo yan. Alagaan mo na lang.
02:23Pero ikaw may ari nun? O alam mo lang kung saan?
02:26Sa amin po.
02:27Ah, sa inyo? May lupa kaya sa bundok?
02:29Opo.
02:30Iniwan ng lola?
02:31Ah, sa inyo ang pinakukunan nyo ng Cogon?
02:33Opo.
02:34O, so wala ng gastos? Puputuli nyo lang.
02:38Ito, pinagagastosan nyo pa?
02:40O, yung niero.
02:41Bakit kung meron kayong libreng Cogon sa bundok, bakit hindi yun ang ginamin nyo para dito?
02:47Eh, mahirap kasi ilagay dyan.
02:50Kasi yung unang-una yung pupuntahan ng tubig.
02:54Kapapapasok saan-saan.
02:55Ah, kung Cogon, hindi mo mo ako control kung saan pupunta ang tubig?
03:01Oo, ito kasi, Cogon siya.
03:04Kaya kami nandito dahil isa ka sa nakatira sa isa sa mga natitirang lumang bahay na bato, no?
03:13Gusto mo ba itong bahay mo?
03:15Yes sir. Ito yung kinagisnan kong ano.
03:19Comfortable para sa'yo?
03:21Opo.
03:22Wala naman itong tulo, walang problema?
03:26Wala naman ito kasi pinalitan ko na lahat.
03:30Kasi yung unang gawapan ng lola, medyo may tulo na kaya pinalitan.
03:42Nung bata ka, dito ka nakatira?
03:43Opo.
03:44Opo.
03:45Kasa ka yung lahat?
03:46Opo.
03:47Ah, I see. Okay.
03:48Yung mga kapatid mo, nasan sila?
03:50Yan ko lang mag-isa po.
03:51Paano ba't ginawa itong bahay? Anong meron dito sa bahay?
03:54Bato? Ano pa? Apog? Apog pa rin?
03:57Opo.
03:58Tinutulungan ba kayo ng LGU pag nagre-repair? Totoo ba yun?
04:03Oo, yung kalahatan na. Pag i-minor repair yung pinakabubong niya. Ako na lang.
04:10Ikaw na, I see. Okay.
04:11Maghanap ng kasama.
04:14Ah, kasama ba ito doon sa kamanidungan?
04:18Yes sir.
04:19Kasama kayo doon?
04:20Yes sir.
04:21So, nagtutulungan kayo lahat?
04:22Opo.
04:23Tinutulungan ka ng kapitbahay o mga miyembro ng grupo na walang bayad?
04:30Nagtutulungan lang kayo?
04:32Yung sabi ko doon sa pinakatuktok niya, yan yung kuha ka ng bayaran mo para tulungan ka.
04:39Kung minsan may kusan namang tutulong.
04:42Gusto mo bang tuloy tuloy na tumira sa ganitong bahay o gusto mo na ng ibang klaseng bahay?
04:49Hindi. Dito na lang ako.
04:51Mas gusto mo to?
04:52Mas gusto mo to?
04:53Hindi ka naiingit doon sa mga sementado?
04:55Hindi na.
04:57Kasi walang unang-una.
04:59Walang, ano,
05:01Walang kaya.
05:03May ano ba kayong malaking pangangailangan?
05:06O problema?
05:08O maayos lahat?
05:10Pag may medyo nag-ibitan yan.
05:13Pag wala kang mapunta ang trabaho, yan unang-una.
05:18Ano ang problema?
05:19Kasi wala akong permanent na trabaho.
05:21Ganun.
05:22Yung asawa niyo may trabaho?
05:24Wala din kaming permanent pero mayroon siyang papasokan.
05:29Nag-e-extra siya?
05:30Opo.
05:31Para sa inyo, ano yung Ibatan House?
05:34Yung bahay ng Ibatan?
05:36Ganito?
05:37Gawa sa bato?
05:39Opo.
05:42Dito sa Uyugan, may mga bahay na ganito, no?
05:45Na ruins na, na giba.
05:47Siguro dahil sa katandaan, o dahil sa lindol, o bagyo.
05:52Pero hindi na binalik sa dati, hanggang ngayon.
05:55Sira-sira pa rin.
05:56Ngayon, may pag-asa na mga ganitong mga sirambahay ay mapagawa ulit
06:04gamit ang mga bagong disenyo at materiales na niresearch ng mga profesor, no?
06:12Para mabigyan ng bagong anyo yung traditional or sinatawag na vernacular houses na matibay pa rin.
06:22Pero gumagamit ng sustainable materials at hindi na kailangan kumuha pa sa bundok dito
06:32ng mga puno at iba pang mga natural materials tulad ng mga bato o yung apog na bawal ang kunin.
06:42Dahil nga sa batas, kaugnay ng protected area.
06:49Taong 1994, nang idineklarang protected area ang probinsya ng Batanes.
06:55Mula noon, ipinagbawal ang pagputol ng anumang puno rito
06:59na pangunahing materiales sa pagbuo ng mga tradisyonal na bahay.
07:04Ang pagkakaiba ng protected area namin dito sa Batanes is buong probinsya.
07:11Buong probinsya is protected.
07:13Doon sa ibang lugar, may certain area silang protected.
07:17Parang yung Sierra Madre.
07:19Lahat ng isla sa inyo covered?
07:21Opo. Lahat. Lahat ng isla.
07:23Okay. So, on the one hand,
07:25siyempre mahalaga yung maging protected area
07:29kasi protectado nga kayo.
07:30Pero on the other hand,
07:32hindi nyo naipagpapatuloy yung inyong cultural tradition.
07:36So, hindi rin maganda yun.
07:38Parang mayroong mga magandang effect ito.
07:41Kagaya nung hindi basta-basta maibenta sa foreigner
07:46o sa nanibatan yung mga lupa namin.
07:49So, maganda.
07:51Napi-preserve para sa ano.
07:53Pero on the other hand,
07:55mayroon namang mga naging problema.
07:59Lalo na kung minsan kaya nadidilay
08:02ang ibang mga government projects namin
08:04dahil sa kailangan mong mga ECC.
08:07On the whole,
08:08do you support being a protected area
08:11or mas nakakaharang ba yan sa progress ninyo?
08:17Considering the good effects,
08:21parang kailangan natin mamaintinin.
08:24Pero ang nakikita kong solusyon sana is
08:28kung pwedeng baguhin na yung specific areas
08:34na lang dito sa Batan Island
08:36ang i-declare as protected area.
08:39Hindi buong probinsya.
08:41Hindi yung buong probinsya.
08:42So, halimbawa yung mga watersheds natin,
08:46kailangan ma-declare siyang protected area.
08:49Pero itong mga sa may community
08:53na lalo na yung mga government projects tayo.
08:59Sa bayan ng Uyugan,
09:00may pinakamaraming natitirang native houses
09:02sa isla ng Batan.
09:04Pero sa paglilibot namin dito,
09:06tumambad sa amin
09:07ng iba't ibang kalagayan ng mga bahay.
09:09Maliban sa mga napreserva pa,
09:12may mga gumagamit na
09:14ng mga ibang materyales.
09:15Halos karamihan ng ibang bahay moderno na
09:18para mga karaniwang nakikita
09:21sa ibang lugar.
09:23NAMASTE
09:26NAMASTE
09:28NAMASTE
Comments