- 10 ay önce
Türkiye somon ihracatında Norveç'le yarışıyor. Kayseri Uzunyayla'daki tesislerde üretilen Türk somonu Rusya ve Japonya pazarlarında büyük rağbet görüyor. Yeşil Doğa bu hafta bozkırın ortasındaki üretim sürecini ve Türk somonunun ihracat pazarına uzanan yolculuğunu inceledi.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00MÜZİK
00:30Merhaba ben Güven İslamalı Yeşildoğa programıyla yine karşınızdayız.
00:38Bugün güzel bir hikaye ekranı getireceğiz.
00:40Norveç somonu diyorduk ama artık ortada bir Türk somonu var.
00:44Son 10 yıldır Türk somonu Norveç somonuna rakip oldu.
00:48Özellikle Rusya'da Türk somonu, Japonya'da Türk somonu tüketiliyor.
00:53Peki nerede üretiliyor?
00:54İşte bu hafta bu hikaye ekranı taşıyacağız.
00:56Şu anda Kayseri'deyiz, Pınarbaşı 1700 metredeyiz.
01:00En büyük, Türkiye'nin en büyük kuluçkahanesine geldik.
01:04Burada üretim, burada başlıyor.
01:05Burada sığlıyorlar, yetiştiriliyor ve buradan da Karadeniz'e ve göllere gönderiliyor.
01:10Bu hikaye ekranı taşımak istiyorum.
01:12Somonun başlangıcı, somonun doğduğu yerdeyiz.
01:16Yeşildoğa başlıyor.
01:18MÜZİK
01:20Kayseri Uzun Yaylı, Türkiye'de üretilen somonun yaklaşık %35'inin doğduğu yer.
01:30Türkiye'nin en büyük kuluçkahanesi.
01:33MÜZİK
01:34Üretim süreci, tatlısı kuluçkanelerinde başlayıp, deniz kafeslerinde devam ederek,
01:40tamamen doğal ve sürdürülebilir yöntemlerle gerçekleşiyor.
01:44Kuluçkahaneye geçmeden önce en çok sorulan soruyu cevaplamak gerekir.
01:48MÜZİK
01:49Somon deyince akla hemen Norveç somonu gelir.
01:56MÜZİK
01:56Türkiye'de üretilenin de somon değil, alabalık ya da Karadeniz alası olduğu söylenir.
02:12Bu gerçek mi?
02:13Bu soruyu 3 kuşak somon üretimi yapan Alper Sermede sorduk.
02:17Cevap herkesi şaşırtacak.
02:21MÜZİK
02:21Çok karıştırılıyor, alabalıkla somon.
02:24Bazı yerlere gidince alabalık diyorlar, sonra somon diyorlar.
02:27Alabalık nedir, somon nedir?
02:28Aslında ikisi de aynı şeydir.
02:31Büyüdüğü zaman adı somon olur.
02:32Ama biz nihai ürün isminden yürümemiz gerekiyor.
02:36Bunun adı Türk somonu.
02:37Ne fark var Norveç somonuyla Türk somonu arasında?
02:40Sadece tür farkı, bizimki onkorozum alkisiz.
02:45Tür farkı var ama et kalitesi, et rengi, omega asitleri, vitaminler, mineraller, besleyicilikler.
02:52Bazı noktalarda Türk somonu daha iyi bile durumda.
02:56Bazı Norveç'e baktığınız zaman onlar denizdeler.
02:59Evet.
03:00Ama sizin kuluçkahane neredeyse Anadolu'nun içinde.
03:04Norveç'te de kuluçkahaneler karasularında.
03:06Oradaki fark şu, onlar 100 gram da denize taşıyorlar.
03:10Biz 300 gram da 400 gram da denize taşıyoruz.
03:13Norveç somonu şeyi var böyle daha parlamış vaziyette.
03:17Norveç somonu.
03:18Türk somonu çok gölgede kalmış.
03:20Niye sizce?
03:21Bir kere o çok eski bir hikaye.
03:23Norveç somonu yaklaşık 100 yıllık bir üretim tarihinde.
03:25Türk somonunun tarihi 10 yıl olmadı daha.
03:27Biz daha yeni yeni başlıyoruz.
03:30Ama yeni başlarken Rus pazarını tamamen kontrol ediyoruz.
03:33Rusya'nın bütün ihtiyacını neredeyse biz veriyoruz.
03:36Japonya, Çin pazarlarına giriyoruz.
03:39Artık bu yavaş yavaş adım adım ilerliyor.
03:41Herhangi bir evsel kirlenmeden uzakta.
03:44Çok temiz bir su kaynağı olduğu için burada.
03:46Nasıl buldunuz burası?
03:471700 metre Kayseri'den 1,5 saat mesafe uzaklıkta.
03:51Tamamen nasip meselesi.
03:53Buradan yoldan gelip geçerken bu coğrafyayı, doğayı sevmenin getirisi bu.
03:57Biz de buralarda kamp yapmayı, piknik yapmayı seviyorduk.
04:01Sonrasında denemek için ufak bir havuz yaptık.
04:04Olunca, alabalık yetiştirilince burada bu çiftliği kurmaya karar veriyor babamlar.
04:08Sonra?
04:09Sonrasında bu iş daha da gelişiyor.
04:12İşte bunun arkasında 3 kilometre aşağısına bir kuluçkane.
04:15Şehrinde bir baraj gölü.
04:16Ya Mula gölü ya barajına başka bir baraj üretim tesisi, yem fabrikası.
04:20Bu serüven işte yumurtadan Rusya'da pazara gidene kadar süren bir serüvendir.
04:25Bu somon laboratuvar gibi bir hayvandır.
04:36Zaten içilemeyen bir su kaynağında yaşayamaz, yaşamaz.
04:40Asla büyütemezsiniz.
04:41O yüzden temiz sulara ihtiyacınız var.
04:44Somon kirli bir şeyle besleyemezsiniz.
04:47İnorganik bir ürünle besleyemezsiniz.
04:49Organik olmak zorunda.
04:50Hayvanın doğası bu.
04:51Zaten burada biz doğada yaşayan bir ırmaktaki balığı taklit ediyoruz sadece.
04:55Başka yaptığımız bir şey yok ki.
04:57Burada ekstradan bir katkı verelim, bir büyütme faktörü verelim.
05:01Böyle bir şansımız yok.
05:02Alabalık bunların hiçbiri, somon bunların hiçbiri kabul etmiyor.
05:07Evet nasıl lüferin büyüğüne kofana diyorsak,
05:10Alabalık'ın büyüğüne de somon deniyormuş.
05:14Asıl ilginç olan Norveç somonu ve Türk somonunun aynı aileden geliyor olması.
05:18Peki somonun Türkiye'deki doğal yaşam alanı Karadeniz iken,
05:23Kuluçkhaneler neden İç Anadolu'da?
05:26Somon üretimi için 12 ay sabit akan bir kaynak gerekiyormuş.
05:30Bu kaynaklar da sadece İç Anadolu ve Doğu Anadolu'da varmış.
05:34O nedenle bu kuluçkane Kayseri Pınarbaşı'nda kurulmuş.
05:3830 yıldır üretim yapıyorlar.
05:40Somonun doğası gereği sadece kışın yumurta yapar.
05:47Ama bizim üretimimizin sürekliği için yıl 12 ay boyunca yumurta gerekiyor.
05:52O gereken yumurtada damızlığı, kışı geldiğini hissettirerek,
05:55kapalı alanda gün ışığının ayarlanmasıyla yazın yumurta yaptırıyoruz.
06:00Böylece yaz, kış yumurta üretmiş oluyoruz.
06:02Benim anlamadım. Somon suyun sıcaklığına göre mi, kış mı, yaz olduğunu anlıyor
06:07yoksa güneşin doğuşuna, açısına göre mi?
06:11Su sıcaklığı sabit olduğu için su sıcaklığından hiçbir şey anlamıyor.
06:15Ama kışın geldiğini, yazın geldiğini güneşin ısıtmasına, açısına göre anlıyor.
06:20Şu anda anaç balıkları seçecekler.
06:34Hava kararmak üzere ve çok soğudu.
06:37Şu anda 2 derece falan, 2-3 derece.
06:40İnanılmaz bir soğuk var.
06:41O soğukta suyun içinde çalışmak çok da hoş olmasa gerek.
06:46Üretim tatlı su kuluçkarnelerinde genetik olarak güçlü damızlık balıklardan elde edilen yumurtaların döllenmesiyle başlıyor.
06:56Şu anda ne yapıyorlar?
06:57Şu anda sağıma gelmiş damızlıkları kontrolünü yapıyoruz.
07:01Yumurtaya gelmiş olanları ayıracağız.
07:04Ağların içine biriktireceğiz ve orada sağım işlemini gerçekleştireceğiz.
07:08Gözleme bakarak mı?
07:09Şu anda şurada göreceğiz birazdan tek tek hepsini elleyerekten yumurtaya gelmiş olanlarını kontrol edip ayırıyoruz.
07:18Elle seçiyorlar, gözle elle seçiyorlar.
07:21Neye dikkat ediyorlar?
07:22Orada işte karın yapısının yumuşamış haline, yumurtaya gelip gelmediğine onu elle yoklayarak anlayabiliyoruz.
07:28Yani aynı sağımda yaptığımız işlemin biraz hafif olanını yapıyoruz burada.
07:33Yani biraz böyle çıkışına doğru yumurtayı zorluyoruz.
07:36Eğer yumurta akmaya gelmişse tamam bu yumurtaya gelmiş demektir.
07:40Alıp ayırıyoruz yan tarafa.
07:41Onu kaç tane geldiyse notunu alıyoruz.
07:4450 tane, 100 tane, 200 tane.
07:46Ona göre şiper kaplarımızı hazırlıyoruz, sağımhanemizi hazırlıyoruz ve bugün bu kadar balık sağacağız diye,
07:52bu kadar tahmini yumurtamız var diye ona göre hazırlığımızı yapıp sağım işlemi gerçekleşiyor.
07:57Sağ olan kurtarıyor kendini ama sağ olmayan her hafta tekrarlıyor.
08:00Kaç kere sağ alır bir hayvan?
08:02Biz onu 2,5 yaşında, 2 yaşında, normalde 3 yaşında diş cinsi olgunluğa geliyor ama biz 2 yaşında kontrol sağalım.
08:09Yani aday olarak, aday anaç olarak yoklama yapıyoruz.
08:13Eğer ki yumurta varsa 3'te 1, 4'te 1'i yumurta vermiş olabiliyor 2 yaşında.
08:17O yüzden o da yumurta içinde kalıp da balığı rahatsız edip hasta etmesin diye onu sağıp alıyoruz.
08:23Aday yumurtası olarak lotunu ayırıyoruz, onu ayrı takip ediyoruz.
08:263. yaşından sonra 2 yıl, 3 yıl daha yani 4-5 yıla kadar balığı sağmış oluyor.
08:32Çiftlik somonları, yaban hayattaki somonların yaşamını sürdürmesine dolaylı olarak katkı sağlıyor.
08:43Yandaki, zaten gökkuşağı alabalı diye geçtiği için, yandaki çizgi gökkuşağı renklerini verir.
09:00Karın altına doğru daha yeşilimsi koyu renk alır.
09:03Karın yapısı da dolgunlaşır, sarkmaya başlar.
09:07O yumurtaya yaklaştığını göstergesidir.
09:09Peki bu renkli, bazen biz filmlerde görüyoruz, daha böyle sarı oluyorlar, şeyden sonra giderek kızarıyorlar.
09:17Onlar erkekler.
09:18Erkekler, türünün en güzel renklerini veren canlılar olduğu için, kuşlarda da, balıklarda da.
09:25Şimdi baktığımızda, bak şimdi bu yumurtaya geldi.
09:29Şimdi bu işin uzmanı olmak gerekiyor.
09:50Öyle balığın karnını sıkınca yumurta dökülüyor diye bir durum yok.
09:54Orada karnını sıkarken iç organların hiçbirine zarar vermeyecek ki, bir sonraki stresine bu anne gene yumurta verecek bu kadar saf ve temiz bir şekilde.
10:03Oradaki uzman dokunuşu iyi bilmek gerekiyor.
10:05Bunu fazla sıkarsanız veya bayıltmayı yapmazsanız bu hayvan çırpınacak, yumurta verimi azalacak.
10:12Burada stresi de azaltmak gerekiyor.
10:13Tam bir doğum anı.
10:14Her şeyi merak ediyorum.
10:16Belgesellerle izliyoruz.
10:17Bu tür somonlar yumurta bıraktıktan sonra yaşayanları son buluyor.
10:21Oradaki hikaye şu.
10:23Doğduğu yere geleceği zaman ki o serüvende çok büyük bir yıpranma yaşıyor derelerden yukarı çıkarken.
10:29Ve artık ömrünün en derinli çağına gelmiş son demlerini yaşıyor.
10:32Yumurtayı bırakıp hayatı son buluyor artık.
10:35Çok azı geri yaşama dönüyor onlara.
10:37Siz bunu yaşatıyorsunuz.
10:38Tabii tabii devam ettireceğiz.
10:40Burada yaptığımız şey aslında doğayı kopyalamak.
10:43Biz şu an sadece bunu yapıyoruz ama biraz el yordamıyla yapıyoruz.
11:00Burada dikkat edilmesi gereken hassas nokta ne bu işi yaparken?
11:05Sağılan anneler babalarla akraba olmayacak.
11:09Bu çok önemli.
11:09Arkasından sağılan yumurtalar çok büyük hijyen koşulları altında dolaplarda istiklenip çatlatılması beklenecek.
11:18Onun arkasından da bir sonraki zamanın, bir sonraki yılın yumurtaları, damızlık adayları seçilecek ki en hızlı büyüyen, en güzel ırklar, en özel balıklar bir sonraki anne babaları olacak.
11:30Burası seçilmişlerin yeri mi?
11:31Tam olarak öyle.
11:33Tam olarak seçilmişlerin yeri.
11:34Nehirlerde bu boyda balık bulmak neredeyse imkansız hale geldi.
11:43Doğu Karadeniz bölgesindeki en önemli üreme alanları ikizdere ve fırtına dereleri.
11:48Ancak aşırı kirlenme, kaçak avcılık ve dere yataklarının tahrip edilmesi sonucu yumurtlama alanları yok oldu.
11:55Çiftlikler bu anlamda önemli.
12:05Normalde somon balığı suyun kaynağına doğru yüzer.
12:09Burada da onu deneyimlemeye çalışıyor.
12:11Çünkü içgüdüsel olarak onda bu var.
12:14Ve buradan hakan suyu gördüğü için yukarı doğru gitmeye çalışıyor.
12:19Çok tatlı.
12:20Normalde 2-3 kilometre, 5 kilometre, 10 kilometre dağlara kadar gittiği yolu.
12:34O nereden geldi? Aşağıdan geldi.
12:36Buraya kadar geldi.
12:37Ha geri gitti.
12:40Düşünün o kadar güçlü bir canlı ki, sıfır noktasından 1500 metrelere kadar gidebiliyor.
12:50Kontrollü koşullarda büyütülen larvalar, sağlıklı ve gelişim süreci içinde sürekli izlenir.
12:59Yavru balıklar, tatlı su tanklarında beslenerek belirli bir boyuta ulaşana kadar büyütülür.
13:04Ve bu süreçte sağlıkları ve gelişimleri titizlikle takip edilir.
13:08Burada sağılmış yumurtaların kuluçkaya yatırılmış halini görüyorsunuz.
13:12Artık yumurtalar gözlendi.
13:15Bakın küçük küçük gözleri belli yumurtaların.
13:17Siyah siyah noktalar gözler oluştu.
13:21Şimdi bu daha beklemesi gereken süre var.
13:26Burada yumurtadan çıktılar artık keseli haldeler.
13:34Keseden besleniyorlar.
13:35Biraz daha zaman geçtik.
13:36Hareketlenmeye başlamışlar.
13:37Artık yüzme hareketleri başlandı.
13:39Ama hala keseden besleniyor.
13:43Diğer taraf.
13:45Gel ağzıları.
13:45Ama bu biraz daha büyük.
13:49Burada daha büyüğünü görüyorsunuz.
13:51Artık omurga oluştu.
13:54Keseden ayrıldı ayrılacak.
13:56Keseyi bıraktıktan sonra daha büyük havuzlara gidip yemleme başlayacak orada.
14:00Yumurtadan çıkan yavruların havuzlarda 30 gram ağırlığına ulaşmasının ardından
14:07Yamula ve Bahçelik barajlarının göl yüzeyine kurulan kafeslere götürülecekler.
14:122-2,5 kiloye ulaşan balıklar daha sonra Karadeniz'e taşınacak.
14:164,5 kiloye ulaşan balıklar da hasat edilerek dünya pazarlarına sunulacak.
14:21Hava giderek soğumaya başladı ama somon soğuğu seviyor.
14:36O yüzden denizden çıkıp soğuk yerlere yukarılara doğru tırmanmaya çalışıyor.
14:41Burada da gördüğünüz kendini nehrin akışına bırakmaya çalışıyor.
14:45Nehrin kaynağına doğru gitmeye çalışıyor.
14:48İşte burada yapılan şey hayvanı alıyorlar.
14:50Çok hızlı bir şekilde nehrin doğduğu yere getiriyorlar.
14:53Sanki nehrin doğduğu yermiş gibi bu çiftlikleri kuruyorlar.
14:57Burada yürüyor.
14:58Daha sonra onları tekrar alıp denize götürüyorlar.
15:00Aslında yapılan şey doğada uzun süren yolculuğu çok kısa sürede yapıyorlar.
15:05Böylelikle üretim tabii ki daha da fazlalaşıyor.
15:08Bu programda Kuluçkahaneleri izlediniz.
15:10Anadolu'nun Bozkır'ın ortasında bir vaada nasıl üretildiklerini izlediniz.
15:15Haftaya bir başka yerde bir başka hikayede buluşmak üzere.
15:18Hoşçakalın.