Sopalarla balık avlayan orangutanlar... Geçmek istedikleri nehrin derinliğini çubuklarla ölçen goriller... Özenle seçtikleri kayalarla midyeleri kıran makaklar... İnce dallarla termit avlayan şempanzeler... Ve silah kuşanmış ve at binen maymunlar... Yok yok, sonuncusu şaka; ama öncesinde saydıklarımın hepsi, insan harici primatların alet kullanabildiği sayısız örneğinden birkaçı...
Ama primatologlar, şimdi çok daha olağanüstü bir ihtimal üzerinde duruyorlar: Maymunlar, artık Taş Devri'ne girmiş olabilirler... En azından şempanzeler ve kapuçinler gibi bazı maymunlar... Tıpkı insanların 3 milyon yıl kadar önce yaptığı gibi! Hem de görünüşe göre bu maymunlar, Taş Devri'ne öyle dün bugün değil; asırlar, hatta milenyumlar önce girmiş olabilirler. Bu ne demek? Planet of the Apes gerçek mi oluyor? Gelin öğrenelim...
#TaşDevri #Maymun #Evrim
00:00 Giriş: Maymunlar Aletleri Giderek Daha Karmaşık Şekillerde Kullanıyor!
01:00 İnsan "Alet Yapan Hayvan" mı?
01:33 Alet Kullanabilmek Müthiş Bir Yetenek!
02:20 Alet Yapmak, Bilişsel Bir Devrim!
03:17 Alt Paleolitik: Taş Devrine Giriş!
04:48 Orta Paleolitik: Neandertallerin Yükselişi!
06:43 Üst Paleolitik: İnsan Medeniyetinin Yükselişi ve Neandertallerin Çöküşü!
08:01 Bronz Çağı, Demir Çağı ve Çelik Çağı: Önemsenmeyecek Kadar Kısa Bir Devrim!
08:52 Diğer Maymunlar da Artık Taş Aletler Üretebiliyor mu?
10:13 Bonobolar, Oldowan Kültürü'ne Benzer Aletler Üretip Mangal Yakabiliyorlar!
11:25 Primat Arkeolojisi: Şimdiki Maymunlar da İnsan Olmak Zorunda mı?
13:29 Diğer Hayvanlar Neden Medeniyet İnşa Edemiyorlar?
14:40 Maymunlar Gerçekten Alet Yapma Konusunda İyiler mi?
15:39 Kapanış: Maymunlar Taş Devrine Girmiş Olabilir mi?
***
📽️ Videografi & Post-Prodüksiyon: Çınar Ege Bakırcı
Evrim Ağacı'nın Türkiye'de bilim anlatıcılığı çalışmaları tamamen okurları ve izleyenleri tarafından maddi olarak desteklenmektedir. Yaptıklarımızı faydalı buluyorsanız ve daha fazlasını yapmamıza katkı sağlamak isterseniz:
💪 Patreon veya Kreosus destekçilerimiz arasına katılabilirsiniz: / evrimagaci | https://kreosus.com/evrimagaci
📹 Dilerseniz, YouTube'un "KATIL" seçeneğini kullanarak da bize destek olabilirsiniz: / @evrimagaci
🎪 Bilim tişörtleri, kitaplar ve diğer ürünlerimizden satın almak için: https://pazar.evrimagaci.org/
🎈 IBAN numarası, kriptopara veya PayPal yoluyla destek olmak için: https://evrimagaci.org/destekol
📕 Neden desteğe ihtiyacımız olduğuyla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz: https://evrimagaci.org/destekol
Yanımızda durduğunuz için çok teşekkürler! ❤
***
BAZI FAYDALI BAĞLANTILAR:
• En son yüklediğimiz videoyu izlemek için: https://dar.vin/SonVideo
• En popüler videomuzu izlemek için: https://dar.vin/EnPopuler
• Kanalımıza abone olmak için: https://dar.vin/EAYouTube
Ama primatologlar, şimdi çok daha olağanüstü bir ihtimal üzerinde duruyorlar: Maymunlar, artık Taş Devri'ne girmiş olabilirler... En azından şempanzeler ve kapuçinler gibi bazı maymunlar... Tıpkı insanların 3 milyon yıl kadar önce yaptığı gibi! Hem de görünüşe göre bu maymunlar, Taş Devri'ne öyle dün bugün değil; asırlar, hatta milenyumlar önce girmiş olabilirler. Bu ne demek? Planet of the Apes gerçek mi oluyor? Gelin öğrenelim...
#TaşDevri #Maymun #Evrim
00:00 Giriş: Maymunlar Aletleri Giderek Daha Karmaşık Şekillerde Kullanıyor!
01:00 İnsan "Alet Yapan Hayvan" mı?
01:33 Alet Kullanabilmek Müthiş Bir Yetenek!
02:20 Alet Yapmak, Bilişsel Bir Devrim!
03:17 Alt Paleolitik: Taş Devrine Giriş!
04:48 Orta Paleolitik: Neandertallerin Yükselişi!
06:43 Üst Paleolitik: İnsan Medeniyetinin Yükselişi ve Neandertallerin Çöküşü!
08:01 Bronz Çağı, Demir Çağı ve Çelik Çağı: Önemsenmeyecek Kadar Kısa Bir Devrim!
08:52 Diğer Maymunlar da Artık Taş Aletler Üretebiliyor mu?
10:13 Bonobolar, Oldowan Kültürü'ne Benzer Aletler Üretip Mangal Yakabiliyorlar!
11:25 Primat Arkeolojisi: Şimdiki Maymunlar da İnsan Olmak Zorunda mı?
13:29 Diğer Hayvanlar Neden Medeniyet İnşa Edemiyorlar?
14:40 Maymunlar Gerçekten Alet Yapma Konusunda İyiler mi?
15:39 Kapanış: Maymunlar Taş Devrine Girmiş Olabilir mi?
***
📽️ Videografi & Post-Prodüksiyon: Çınar Ege Bakırcı
Evrim Ağacı'nın Türkiye'de bilim anlatıcılığı çalışmaları tamamen okurları ve izleyenleri tarafından maddi olarak desteklenmektedir. Yaptıklarımızı faydalı buluyorsanız ve daha fazlasını yapmamıza katkı sağlamak isterseniz:
💪 Patreon veya Kreosus destekçilerimiz arasına katılabilirsiniz: / evrimagaci | https://kreosus.com/evrimagaci
📹 Dilerseniz, YouTube'un "KATIL" seçeneğini kullanarak da bize destek olabilirsiniz: / @evrimagaci
🎪 Bilim tişörtleri, kitaplar ve diğer ürünlerimizden satın almak için: https://pazar.evrimagaci.org/
🎈 IBAN numarası, kriptopara veya PayPal yoluyla destek olmak için: https://evrimagaci.org/destekol
📕 Neden desteğe ihtiyacımız olduğuyla ilgili daha fazla bilgiyi buradan alabilirsiniz: https://evrimagaci.org/destekol
Yanımızda durduğunuz için çok teşekkürler! ❤
***
BAZI FAYDALI BAĞLANTILAR:
• En son yüklediğimiz videoyu izlemek için: https://dar.vin/SonVideo
• En popüler videomuzu izlemek için: https://dar.vin/EnPopuler
• Kanalımıza abone olmak için: https://dar.vin/EAYouTube
Kategori
🤖
TeknolojiDöküm
00:00Sopalarla balık avlayan orangutanlar,
00:03geçmek istedikleri nehrin derinliğini çubuklarla ölçen goriller,
00:08özenle seçtikleri kayalarla midyeleri kıran makaklar,
00:12ince davlarla termit avlayan şempanzeler
00:15ve silah kuşanmış at binen maymunlar.
00:19Yok yok sonuncusu şaka ama öncesinde saydıklarımın hepsi
00:22insan harici primatların alet kullanabildiği sayısız örnekten birkaçı.
00:28Ama primatologlar şimdi çok daha olağanüstü bir ihtimal üzerinde duruyorlar.
00:33Maymunlar artık taş devrine girmiş olabilirler.
00:36En azından şempanzeler ve kapuçinler gibi bazı maymunlar.
00:40Tıpkı insanların 3 milyon yıl kadar önce yaptığı gibi.
00:44Hem de görünüşe göre bu maymunlar taş devrine öyle dün bugün değil,
00:48asırlar hatta milenyumlar önce girmiş olabilirler.
00:52Bu ne demek?
00:53Planet of the Apes gerçek mi oluyor?
00:56Gelin öğrenelim.
00:581960'lı yıllarda Jane Goodall şempanzeleri yakından gözlemeye başlayana dek
01:08alet yapımının sadece insana özgü bir davranış olduğunu sanıyorduk.
01:13Hatta o nedenle 20. yüzyılın başında antropologlar
01:16insanı alet yapan hayvan olarak tanımladılar.
01:19Ama meğerse bu yetenek de bize özgü değilmiş.
01:22İnsana özgü olduğunu sandığımız diğer birçok özellik gibi.
01:25Hatırlarsanız bunun detaylarını daha önceden konuşmuştuk.
01:28Eğer bu konulara ilgiliyseniz hayvan zekası videomuzu mutlaka izleyin derim.
01:33Şimdi biz buna çok alıştığımız için üzerine yeterince kafa yormuyoruz.
01:37Ama alet kullanabilmek ne kadar büyüleyici bir yetenek.
01:41Bir düşünsenize.
01:41Bir hayvanın alet kullanabiliyor olması o hayvanın ulaşmak istediği şeyle tamamen alakasız gibi gözüken
01:49bir taş veya sopa parçasını kullanarak kendisiyle ulaşmak istediği o şey arasındaki engeli kaldırabileceğini
01:56fark edebilecek kadar zeki olması demek.
01:59Yani o hayvan o aleti daha kullanmadan sadece zihninin içinde düşünerek onu nasıl kullanabileceğini,
02:06nasıl manipüle edebileceğini, hedefine nasıl götürebileceğini kurgulayabiliyor.
02:12Bu çok üst düzey bir bilişsel yetenek.
02:14Hiç kolay bir şey değil.
02:15Hatta aramızda dolaşan birçok insanın bunu yapabildiği bile şaibeli.
02:19Ama bakın alet kullanmak bir şey.
02:22Alet yapmaksa bambaşka bir şey.
02:25Çünkü sadece doğada bulunan yapı ve şekilleri kullanarak yaban hayattaki engelleri aşmaya çalışmak yetmez.
02:32İhtiyacınız olduğunu bildiğiniz veya en azından hayal edebildiğiniz ama doğada henüz bulunmayan bir şeyi oldurmak,
02:39üretmek, yaratmak bu bambaşka bir boyut.
02:43Alet yapımı adeta bilissel bir devrim.
02:46İnsanı insan yapan bu medeniyet işte tam da bu sayede mümkün oldu.
02:51Şu anda kullandığınız her ne modern teknoloji varsa, işte arabalardan uçaklara, roketlerden televizyonlara,
02:59internetten cep telefonlarına kadar her şey ama her şey o ilk taşı diğer taşa vurarak ihtiyaçlarımıza göre şekillendirebileceğimizi anlamamız sayesinde mümkün oldu.
03:11Ve işte bu devrimde hepimizin çakmak taşlar çizgi filminden bildiği taş devriyle başladı.
03:17Taş devri 3 büyük ve önemli gruptan oluşuyor.
03:20İlki aletlere dayalı insan kültürünün başladığı alt paleolitik periyot.
03:26Günümüzden 2,5 ila 3,5 milyon yıl kadar önce homo cinsinin ilk üyelerinin ortaya çıktığı dönemde başlayan bu periyot,
03:34kabaca homo sapiensin ortaya çıkışı ve yükselişine kadar, yani günümüzden 200 ila 300 bin yıl öncesine kadar devam etti.
03:42Yani 3 milyon yıl kadar süren bu periyot boyunca bizler tamamen avcı toplayıcıydık.
03:48Henüz tarımı keşfetmemiştik.
03:50Varoluşumuz aletlerimiz sayesinde alt edebildiğimiz vahşi hayvanlara, kuşlara, balıklara ve kendi ellerimizle yerinde topladığımız yaban meyvelerine,
04:01çerezlere ve yemişlere bağlıydı.
04:03İşte bir taşı diğerine vurarak alet yapmayı da ilk olarak bu dönemde öğrendik.
04:09İki taşı birbirine doğru açıyla ve hızda vurduğumuzda, taşlardan daha yumuşak olan ve litik çekirdek dediğimiz taştan,
04:16litik pulcuk veya kısaca pulcuk denen küçük ve sivri parçalar koptuğunu gördük.
04:22Sonradan bu pulcukları bıçak, balta ucu ve mızrak ucu olarak kullanabileceğimizi fark ettik.
04:28Önce daha küçük pulcukları kullanarak bugün Oldovan kültürü dediğimiz alet kültürünü geliştirdik.
04:34Sonrasında ise daha iri pulcuklara dayalı aşölyen kültür evrimleşti.
04:39Yani o dönemde yaşayan atalarımız kültür ve medeniyet bakımından o başta gösterdiğim orangutan veya şempanzelerden çok da farklı sayılmazdı.
04:48Homo sapiensin size daha önceden anlattığım gibi 300 bin yıl kadar önce Homo heidelbergensis isimli atasından kopup,
04:55en yakın kuzenleri olan Neandertallerden ayrılarak ortaya çıkışı Orta Paleolitik dediğimiz bir dönemi başlattı.
05:03Bu periyot günümüzden 28 bin yıl öncesine kadar devam etti.
05:07Bu noktada artık aletlerimiz daha karmaşıktı ama ilginç bir şekilde periyoda hükmeden aletler,
05:13aslen biz Homo sapiens'den ziyade Homo neandertalensis'e yani Neandertal kuzenlerimize aitti.
05:20O dönemde dünyaya en az bizim kadar hakim olan Neandertaller, yaşlılarına özel bakım verecek ve ölülerinin arkasından ritüeller sergileyecek kadar karmaşık bir bilissel kapasiteye ve kültüre erişmişti.
05:33İşte bu kültürün bir parçası olarak ortaya çıkan musteryen aletler,
05:37Neandertallerin bizimkinden daha güçlü olan kavrama kuvvetiyle örtüşen özelliklere ve bizim üretebildiğimizden daha sivri uçlara sahipti.
05:46Bu dönemde sapiens'de Afrika'dan ilk defa çıkarak dünyaya yayılmaya başladı.
05:51Mesela ilk kez bu dönemde Avustralya kıtasına ulaştık ve ateşe gerçek anlamıyla hükmetmeyi de bu periyotta öğrendik.
05:58Vücutlarımızı takılar ve boyalarla süslemeye, duvar resimleri çizmeye ilk kez bu dönemde başladık.
06:05Ve hepsinden önemlisi gerçek anlamıyla dayanışmayı ilk kez bu noktada öğrendik.
06:10Tünümüz ve ataları o noktaya kadar tabii ki belli başlı bir sosyal hayata sahipti.
06:14Ama daha zor ve daha karmaşık koşullarda iş birliğini ilk defa bu dönemde sergilemeye başladık.
06:20Mesela bu dönemde tekil ve küçük gruplarla avlanmaktan, daha koordineli ve büyük gruplarla avlanmaya geçtik.
06:28Bu da bize birlikte çalışmayı, daha karmaşık sosyal ilişkiler kurmayı, başkalarının istek ve ihtiyaçlarına adapte olabilmeyi öğretti.
06:36Yani modern kültürümüz ilk kez bu noktada gerçek anlamıyla yükselişe geçmeye başladı.
06:42Sonrasında ise üst paleolitik geldi.
06:45Günümüzden 12 bin yıl kadar öncesine kadar, yani kabaca Göbekli Tepe'nin inşasına ve tarımın keşfine denk gelen zamanlara kadar süren bu periyotta ise alet yapma konusunda iyice uzmanlaştık.
06:57Aletlerimiz giderek daha çeşitli ve karmaşık hale gelmeye başladı.
07:01Yiyeceğe erişimde daha da ustalaştık.
07:03Örneğin artık dart denen ve nefesle üflenerek fırlatılan oklar, su altı mızrakları, balık oltaları, yağ lambaları ve ipler üretmeye başladık.
07:13Duvar resimlerimizde ilk kez ayın döngülerine dayalı ayları temsil etmek için noktalar ve çizgiler kullanmaya başladık.
07:21Aynı çizimlerde hayvan doğumunu anlatmak için Y harfine benzer şekiller kullanmaya başladık.
07:27Durdurulamaz bir şekilde Asya ve Avrasya'nın tamamına yayıldık ve işte tam da bu dönemde yaşamış olan en yakın kuzenlerimiz olan Neandertallerin soyu tükendi.
07:38Türler ve kabileler arası bu çatışmalar ve geniş coğrafi yayılım aynı zamanda etnik kültür anlayışını geliştirerek tek bir türün tamamının ortak bir kültüre sahip olmasındansa yerel kültürel anlayışların ortaya çıkmasına neden oldu.
07:54Buna bağlı olarak aletlerimizde yerel farklılıklar baş göstermeye başladı.
07:59Taşlardan sonra 1300 yıl kadar sürecek olan bronz çağı sonrasındaysa demir çağı geldi ve medeniyetimiz hepinizin bildiği gibi bugünlere kadar ulaştı.
08:10Günümüzde artık sadece demiri de değil karbonla güçlendirilmiş bir demir olan çeliği kullanıyoruz.
08:16Kendimiz yepyeni malzemeler üretiyoruz.
08:18Malzemeleri geçtim yeni elementler bile yaratabiliyoruz.
08:21Ama şuna dikkatinizi çekmek istiyorum.
08:23Homo cinsinin ve onun altında bugüne kadar keşfettiğimiz 14 kadar insan türünün hepsinin ömrünün neredeyse tamamı taş devrinde geçti.
08:33Düşünsenize homo cinsi 2-3 milyon yıldır var.
08:37Taş devri ise 2,5 milyon yıldan uzun sürdü.
08:41Yani öyle uzaya çıktığımıza veya metal yığınlarını suda yüzdürerek kıtalar aşabildiğimize bakmayın.
08:46İnsanlık tarihi neredeyse tamamen taş devri tarihinden ibaret.
08:51İşte bu değişimin bir benzerini insan harici maymun türlerinde de görmenin ne kadar heyecan verici olduğunu tahmin edebilirsiniz.
08:59Bakın bir örnek vereyim.
09:01Brezilya'da yaşayan Kapuçin maymunları normalde sert kabuklu meyveleri taşlarla kırabiliyor.
09:06Veya toprağın altına saklanmış örümcekleri yüzeye taşlar sayesinde çıkarabiliyorlar.
09:11Başta da söylediğim gibi bunları zaten biliyorduk.
09:14Ama bu hayvanları daha yakından inceleyen uzmanlar Kapuçinlerin kimi zaman taşları birbirlerine vurarak kırdıklarını ve kırılan taşların parçalarını yaladıklarını gözlediler.
09:24Bu başla başına tuhaf bir davranış ve tam olarak neden sergilediklerini henüz bilmiyoruz.
09:30Muhtemelen kırılan taşların içinde birikmiş mineralleri yiyorlar.
09:33Ama araştırmacılar bu tozu yalamak için kırdıkları taşlardan etrafa saçılan litik pulcuklara baktıklarında çok acayip bir şey gördüler.
09:42Bunlar insanların ürettiği pulcuklarla neredeyse birebir aynı nitelikteydi.
09:48Ve görünüşe göre bu Kapuçinler bu aletleri üretmeye öyle birkaç yıl önce başlamadılar.
09:54Yüzlerce hatta binlerce yıldır üretiyorlar.
09:57Henüz ürettikleri bu pulcukları silaha dönüştürdükleri gözlenmedi.
10:01Ama bunu yapıyor olabilirler ve biz bunu tamamen gözden kaçırmış olabiliriz.
10:06Yani bu tür bir devrimsel keşif bir sonraki Cengu dalını bekliyor olabilir.
10:11Evet size sesleniyorum.
10:13Kapuçinler bir ana daha şimdiden bazı primatların aletleri akla ilk gelen kullanımlarından,
10:19yani en bariz kullanımlarından farklı biçimlerde kullanabildiklerini biliyoruz.
10:23Mesela bize şempanzelerden bile daha yakın olduklarını düşündüğümüz bonobolar,
10:28kalın çubukları artık sadece termit yuvalarını eşelemek için kullanmıyorlar.
10:33Aynı zamanda bunları bir kaldıraç gibi kullanarak,
10:36aksi takdirde kaldırmakta zorlanacakları taşları ve yuvaları hareket ettiriyorlar.
10:41Ayrıca bonobolar, sivri taşları kemiklere vurarak kemik iliğine erişebiliyorlar.
10:46Veya ağaç dallarından mızraklar yaparak bunları silah veya bariyer olarak kullanabiliyorlar.
10:51Primatologlara göre bonoboların kullandığı yöntemler,
10:56o alt paleolitikte karşımıza çıkan Oldovan kültürünü üreten homo sapienze benziyor.
11:01Sadece bu da değil, insanlarla bir arada yaşayan bonobolar,
11:05mangal yakma gibi davranışları bile sergileyebiliyorlar.
11:08Hatta şempanzelerin pişmiş eti çiğ ete tercih ettiklerini de biliyoruz.
11:13Hatta ve hatta insanları gözleyen orangutanlarda,
11:15orangutanlarda kıyafet ve çarşaf yıkama davranışı gibi daha uç düzey davranışlar bile gözlendi.
11:21Bunlar aletlerin ileri düzey kullanımına sadece birkaç örnek.
11:26İşte tüm bu gözlemler son 12-13 yıldır primat arkeolojisi denen bir sahayı
11:31ve onun akabinde de bu türlerin günümüzde taş devrine girdikleri iddiasını doğurdu.
11:37Yine de bu iddiada bulunurken hatırlamamız gereken birkaç önemli nokta var.
11:42İlki, sırf insanların taş devrinden geçerek bugünlere gelmiş olmasından ötürü,
11:47taş aletler kullanan ve hatta yapan diğer türlerin de taş devrinde olduğunu söylediğimizde,
11:54insan gibi medeniyetler inşa edebilecek karmaşık bir canlıyı ortaya çıkaracak
11:58biyolojik veya kültürel evrimin sanki sadece bir tanecik yolu mümkünmüş gibi bir iddiada bulunuyoruz.
12:04Bir diğer deyişle, diğer maymunların da insanlaşma yolunda olduklarını
12:09ve hatta olmak zorunda olduklarını ima ediyoruz.
12:12Bu, evrimi tam olarak anlayamamış insanların daha sık sorduğu bir soru aslında.
12:17Madem insan maymundan geldi, neden diğer maymunlarda insan olmuyor?
12:22Halbuki evrimde insan olmak gibi bir gaye veya amaç yok.
12:25İnsana gelen soy attı, hasbelkader başından geçenlerden ötürü insanı ortaya çıkardı.
12:31Bambaşka bir türün, birebir aynı gen havuzuyla, birebir aynı değişim zincirinden geçmesi,
12:37çevrenin ve genetiğin kaotik doğası nedeniyle imkansız.
12:41Tabii ki benzer şartlar altında benzer özellikler evrimleşebilir.
12:45Size daha önceden yakınsak evrimi anlatmıştım.
12:48Ama taş aletler kullanan bir hayvan, bundan sonra insanlar gibi bronz çağına,
12:53sonra da demir çağına geçecek diye bir kaide yok.
12:56Belki de bambaşka bir kültür inşa edip, medeniyeti bambaşka bir omurga üzerine inşa edecekler.
13:02Dolayısıyla evrimin amacının insanı yaratmak olduğu fikrini aklımızdan tamamen çıkarmamız gerekiyor.
13:08Şu anda hayatta olan tüm türler, halen hayatta olabildiklerine göre,
13:13evrimsel açıdan en az bizim kadar başarılılar.
13:16Ha şu anda biz onları kültürümüz yüzünden yok ediyoruz, o ayrı.
13:19Ama evrimin ana sahası olan biyoloji bakımından düşünecek olursanız,
13:23bunlar zaten daha aşağılık türler değiller, neden insanlaşmak zorunda olsunlar ki?
13:28İkincisi, geçtiğimiz haftalarda Harvard Üniversitesi'nden sevgili Furkan Öztürk'le
13:33yaşamın başlangıcını konuşmuştuk.
13:35Eğer izlemediyseniz o canlı yayınımızı baştan sona izleyin derim.
13:39Orada da masaya yatırdığımız sorulardan biri,
13:41günümüzde yeni canlıları neden kimyasal çorbadan ortaya çıkamadığıyla ilgiliydi.
13:47Ve bunun cevabını gayet iyi bir şekilde biliyoruz.
13:49Çünkü hala hazırda var olan yaşam, özellikle de mikrobik yaşam,
13:54yaşamın sıfırdan ve yeniden başlayabileceği her yeri işgal etmiş halde.
13:58Dolayısıyla bazı kimyasal moleküller,
14:01yüzeydeki tatlı sularda veya okyanus altındaki hidrotermal bacaların etrafında,
14:06biyokimyasal bir karmaşıklaşma yoluna girseler bile,
14:09civarlarında hala hazırda bulunan canlılığa yemek olmanın ötesine geçemiyorlar.
14:14Bu nedenle de canlılık tekrardan, sıfırdan başlayamıyor.
14:17İşte aynı şey, diğer maymun kültürleri için de geçerli.
14:22İnsanlar şu anda bütün yaşam alanlarını domine ettiği için,
14:25yeni kültürlerin ve insansı türlerin evrimleşme ihtimali yok denecek kadar az.
14:31Bu nedenle maymunlar taş devrinde olsalar bile,
14:34bu onların insan benzeri kültürler inşa edebileceği anlamına gelmiyor.
14:39Üçüncüsü, akademik çalışmalar,
14:41maymunların taş alet yapabilme konusundaki becerileriyle ilgili çelişkili sonuçlar veriyor.
14:46Örneğin bir çalışmada araştırmacılar,
14:49şempanzelere taş aletler yapmaları için ihtiyaç duyacakları bütün malzemeleri vermiş olmalarına rağmen,
14:55şempanzelerin bunları bir araya getirip anlamlı aletler üretemediklerini gördüler.
15:00Hatta araştırmacılar onları bir müddet aç bırakıp,
15:03sadece o taş aletleri kullanarak açabilecekleri engellerin arkasına,
15:08çok sevdikleri yiyecekler koyarak teşvikler bile yarattılar.
15:11Ama buna rağmen şempanzeler basit bir alet üretip de istedikleri yiyeceklere ulaşamadılar.
15:17Ama ne zamanki ortama o aletin nasıl yapılacağını gösteren bir insan dahil ettiler,
15:22işte o zaman şempanzeler de insanları izleyerek alet yapımını öğrenebildiler
15:28ve hatta diğer şempanzelere öğretebildiler.
15:31Yani insan harici maymunlarda medeniyet ateşini yakacak bir kıvılcım varsa,
15:36şu anda o kıvılcım insanların ta kendisi olabilir.
15:38Anlayacağınız insan harici maymunların da taş devrine girmiş olduklarını düşünmek
15:44ve Planet of the Apes vari hayallere dalmak çok hoş biliyorum.
15:48Ama böyle bir varsayımın tam olarak ne işe yaradığı kesin değil.
15:52Tabii ki eğer maymunlar üstün bir kültür inşa etme yolundalarsa,
15:56bunu erkenden fark edebilmemiz önemli.
15:57En nihayetinde insanın geçmişine yönelik arkeolojik araştırmalarımızda,
16:02kapıçinler veya şempanzeler gibi hayvanlarla ortak alanlarda yaşadığımız bölgeleri incelerken,
16:07keşfettiğimiz bazı aletlerin insan harici maymunlar tarafından yapılmış olabileceğini gözetmemiz gerekiyor.
16:14Ama bunun ötesinde diğer maymunlar taş devrine girmiş, girmemiş bence çok da fark etmiyor.
16:20Sonuçta bunun ne anlama geldiğini şu anda değil,
16:22ancak birkaç yüz bin yıl sonra dönüp geri baktığımızda anlayabileceğiz.
16:27Önemli olan şey, kültür dediğimiz şeye sahip olan tek türün biz olmadığımızı iyi anlamak.
16:32Ve bu da tek bir soruyu doğuruyor.
16:35Şu anda baskın tür olarak bu diğer kültürlere,
16:39doğanın vakti zamanında bize tanıdığı gibi bir yaşam alanı sunacak mıyız?
16:43Sunmayacak mıyız?
16:44Bu sorunun cevabı, gelecekte bu mavi gezegenin neye benzeyeceğini belirleyecek.
16:49Bir sonraki videoda görüşmek üzere, hoşçakalın.
İlk yorumu siz yapın