00:00Cumhuriyet işte bu binada ilan edildi. O adımlar ilk bu binada atıldı.
00:06Birinci meclisteyiz ve o süreci konuşacağız. Cumhuriyet nasıl ilan edildi? Bu karar nasıl alındı?
00:12Yanımda bir konuğum var, tarihçi Meşgure Yılmaz. Efendim CNN Türk yayınına hoş geldiniz.
00:17Hoş bulduk, teşekkür ederim.
00:19Hocam şimdi bir gün öncesine gitmek istiyorum öncelikle 28 Ekim 1923'e.
00:25Şüphesiz ki Cumhuriyet bir günde ilan edilmedi. Bunu hepimiz biliyoruz ama.
00:30Öncelikle bir gün öncesini konuşalım. Atatürk nasıl bu kararı açıkladı?
00:35Evet, bir gün öncesi dediğiniz için 28 Ekim'den başlayacağım.
00:3928 Ekim akşamı Fuat Bulca, Halit Paşa, Fethi Okyar, İsmet İnönü, Mustafa Kemal Paşa'nın konuğuydu.
00:49Ve Mustafa Kemal Paşa 28 Ekim akşamı, Efendiler yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz dedi.
00:54Cumhuriyet rejimini Atatürk daha öğrencilik yıllarında tasarlamıştı.
00:58Tam Manastır Askeri İdadesi'ni okurken 1897 yılında Türk-Yunan savaşı olmuştu.
01:04Türkler galip gelmesine rağmen Batılı devletler araya girmişlerdi.
01:08Girit'e özellik tanınmıştı.
01:10Bu özellikle askeri öğrenciler arasında inanılmaz bir milliyetçi coşkunun başlamasına neden oldu.
01:16Mustafa Kemal Atatürk yine öğrenciyken Fransızçasını çok ilerletmişti.
01:20Fransız devriminin hazırlayıcısı olan Jean-Jacques Rousseau, Voltaire Montesquieu gibi yazarları okumuştu.
01:27Ve Cumhuriyet fikri onda oluşmuştu.
01:29Atatürk'ün seçtiği cumhuriyet çok farklıydı.
01:31Bağımsızlık ve akılcılık üzerine kurulmuştu.
01:3416 Mayıs'ta Mustafa Kemal Paşa bandırma vapuruyla İstanbul'dan ayrılmıştır.
01:39Samsun'a gelmiştir.
01:40Amasya Genelgesi'ni yayınlamıştır.
01:42Ve orada demiştir ki milleti yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
01:45Çünkü İstanbul hükümeti üzerine düşen görevi yerine getirememektedir.
01:51Cumhuriyetin ilanına karşı çıkanlar oldu mu?
01:54Çünkü Atatürk'te, Nutuk'ta şundan bahsediyor.
01:57Ankara'da olmayanlar gücendi, yollarını ayırdı bizimle diye.
02:02Bu kapsamda cumhuriyetin ilanına karşı çıkanlar olmuştur.
02:05Oldu. 29 Ekim 1923'te aslında Mustafa Kemal Paşa kendisiyle birlikte milli mücadeleyi yürüten arkadaşlarından Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Kazım Karabekir'in Ankara'da olmadığı bir günü seçer.
02:18Özellikle bu günü seçer.
02:19Tabi ki bir taktik stratejistir.
02:21Olaylar çıkmadan tedbir alarak olayların çıkmasını önler.
02:25Mustafa Kemal Atatürk bir zamanlama ustasıdır.
02:28Şu anda biz 1. Meclisin genel kurul salonundayız.
02:32Genel kurul salonunda o gece neler yaşandı?
02:35Şimdi bu tek tek istifalar olunca bir hükümet krizi ortaya çıktı.
02:3829 Ekim'de gelindi.
02:40Burada yeni hükümet seçilemedi.
02:41Bunun tasarlanmış bir hükümet bunanımı olduğunu iddia ederler ki doğrudur.
02:45Mustafa Kemal Paşa hiçbirine bakanlık görevini kabul etmemelerini tembihlemişti.
02:50Rejime adını koymak adına.
02:53Hükümet kurulamadı.
02:54Mustafa Kemal Paşa'ya danışmaya karar verdiler meclis başkanı olarak.
02:58Meclis başkanı olarak Mustafa Kemal Paşa geldi kürsüye burada.
03:02Dedi ki sorun bizde değil, sorun uyguladığımız usuldedir.
03:07Bizim bu usulü değiştirmemiz gerekir dedi.
03:09Bu nedenle anayasada değişiklik yapıldı.
03:13Daha sonra 18.45-20.30 arası, yani 158 milletvekilinin oyuyla alel acele alınmış bir karar değildir Cumhuriyet.
03:21Cumhuriyet arka planı vardır, çalışılmıştır ve nihayet 29 Ekim'de Cumhuriyet ilan edildi.
03:28100 pare top atışı yapılmasına karar verildi.
03:32Ali Fuat Paşa Konya'daki ordu müfetişine atanmıştı ama Konya'da değil İstanbul'da bulunuyordu o tarihte.
03:38Rauf Bey zaten Lozan'a gitmek istediği için İsmet Paşa ile arası iyi değildi.
03:43O da İstanbul'da bulunuyordu.
03:46Kazım Karabekir bir yurt gezisindeydi, o da Trabzon'daydı.
03:49Rauf Orbay 100 pare top atışını duyunca İstanbul'da Cumhuriyet'in ilan edildiğini anlıyor.
03:55Trabzon'da bulunan Kazım Karabekir ki topa atan mevzi komutanı Kazım Orbay'dır, Enver Paşa'nın kayınbiraderidir.
04:02Ne için attığını soruyor?
04:04Cumhuriyet'in ilanı için diyor.
04:06Kazım Karabekir'e dönüp diyor ki size sorsaydım attırmayacak mıydınız diyor.
04:10Ama diyor biz Cumhuriyet'in ilan edileceğini konuşmamıştık diyor.
04:13Bunların içinden yalnızca Ali Fuat Cebesoy, Mustafa Kemal Paşa'ya bir telgraf çekerek Cumhurbaşkanı seçildiği için onu kutluyor.
04:20Şimdi Cumhuriyet'in ilanı ile aslında yeni devletin adı kondu.
04:26Devletin Cumhurbaşkanı seçildi.
04:27Çünkü devletin bir başkanı yoktu.
04:291 Kasım 1922'de saltanat kaldırılmıştı.
04:32Ankara'da bir meclis vardı.
04:34İstanbul'daki meclisi zaten tatil edilmişti.
04:36Ama bir halife vardı.
04:38Bu bakımdan Türkiye Büyük Millet Meclisi aslında açıldığı zaman bütün şeriat kurallarının yükümlülüğünü yerine getirmeyi de üstlenmişti.
04:45Aslında adı kondu yani rejimin ve bir devlet başkanı seçildi.
04:50Kabine sistemine geçildi.
04:52Yani Cumhurbaşkanı bir kişiye hükümeti kurma görevini verdi.
04:56O bakanlarını seçti.
04:58Cumhurbaşkanının onayına sundu.
05:00Dolayısıyla güçlü hükümetler kuruldu.
05:02Yani o başbakan bakanların istediği kadar değiştirsin.
05:05Tekrar güven oylamasına gitmeye ihtiyaç duyulmadı.
05:08Bu şekilde devletin görünen sorunları çözülmüş oldu.
05:12Bundan sonra hızlı bir şekilde inkılap hareketlerine geçildi.
05:16Cumhuriyet'in ilanı burada gerçekleşti.
05:19Bu binada Cumhuriyet ilan edildi.
05:22Bağımsızlığın meşalesi Cumhuriyet'in ilanının o sürecini konuştuk diyelim ve sözü yeniden size bırakalım.
Yorumlar