Akademisyen Prof. Dr. Meşkure Yılmaz, Cumhuriyet’in ilanının alelacele alınmış bir karar olmadığını, Atatürk’ün bu fikri öğrencilik yıllarından itibaren geliştirdiğini söyledi. Yılmaz, 29 Ekim 1923’teki sürecin planlı bir strateji olduğunu belirterek, “Mustafa Kemal Paşa, zamanı doğru seçti, olası krizleri önceden öngördü. Cumhuriyet, bağımsızlık ve akılcılık temelleri üzerine kuruldu.” dedi.
02:02Bu kapsamda cumhuriyetin ilanına karşı çıkanlar olmuştur.
02:05Oldu. 29 Ekim 1923'te aslında Mustafa Kemal Paşa kendisiyle birlikte milli mücadeleyi yürüten arkadaşlarından Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Kazım Karabekir'in Ankara'da olmadığı bir günü seçer.
02:18Özellikle bu günü seçer.
02:19Tabi ki bir taktik stratejistir.
02:21Olaylar çıkmadan tedbir alarak olayların çıkmasını önler.
02:25Mustafa Kemal Atatürk bir zamanlama ustasıdır.
02:28Şu anda biz 1. Meclisin genel kurul salonundayız.
02:32Genel kurul salonunda o gece neler yaşandı?
02:35Şimdi bu tek tek istifalar olunca bir hükümet krizi ortaya çıktı.
02:3829 Ekim'de gelindi.
02:40Burada yeni hükümet seçilemedi.
02:41Bunun tasarlanmış bir hükümet bunanımı olduğunu iddia ederler ki doğrudur.
02:45Mustafa Kemal Paşa hiçbirine bakanlık görevini kabul etmemelerini tembihlemişti.
02:50Rejime adını koymak adına.
02:53Hükümet kurulamadı.
02:54Mustafa Kemal Paşa'ya danışmaya karar verdiler meclis başkanı olarak.
02:58Meclis başkanı olarak Mustafa Kemal Paşa geldi kürsüye burada.
03:02Dedi ki sorun bizde değil, sorun uyguladığımız usuldedir.
03:07Bizim bu usulü değiştirmemiz gerekir dedi.
03:09Bu nedenle anayasada değişiklik yapıldı.
03:13Daha sonra 18.45-20.30 arası, yani 158 milletvekilinin oyuyla alel acele alınmış bir karar değildir Cumhuriyet.
03:21Cumhuriyet arka planı vardır, çalışılmıştır ve nihayet 29 Ekim'de Cumhuriyet ilan edildi.
03:28100 pare top atışı yapılmasına karar verildi.
03:32Ali Fuat Paşa Konya'daki ordu müfetişine atanmıştı ama Konya'da değil İstanbul'da bulunuyordu o tarihte.
03:38Rauf Bey zaten Lozan'a gitmek istediği için İsmet Paşa ile arası iyi değildi.
03:43O da İstanbul'da bulunuyordu.
03:46Kazım Karabekir bir yurt gezisindeydi, o da Trabzon'daydı.
03:49Rauf Orbay 100 pare top atışını duyunca İstanbul'da Cumhuriyet'in ilan edildiğini anlıyor.
03:55Trabzon'da bulunan Kazım Karabekir ki topa atan mevzi komutanı Kazım Orbay'dır, Enver Paşa'nın kayınbiraderidir.
04:02Ne için attığını soruyor?
04:04Cumhuriyet'in ilanı için diyor.
04:06Kazım Karabekir'e dönüp diyor ki size sorsaydım attırmayacak mıydınız diyor.
04:10Ama diyor biz Cumhuriyet'in ilan edileceğini konuşmamıştık diyor.
04:13Bunların içinden yalnızca Ali Fuat Cebesoy, Mustafa Kemal Paşa'ya bir telgraf çekerek Cumhurbaşkanı seçildiği için onu kutluyor.
04:20Şimdi Cumhuriyet'in ilanı ile aslında yeni devletin adı kondu.
04:26Devletin Cumhurbaşkanı seçildi.
04:27Çünkü devletin bir başkanı yoktu.
04:291 Kasım 1922'de saltanat kaldırılmıştı.
04:32Ankara'da bir meclis vardı.
04:34İstanbul'daki meclisi zaten tatil edilmişti.
04:36Ama bir halife vardı.
04:38Bu bakımdan Türkiye Büyük Millet Meclisi aslında açıldığı zaman bütün şeriat kurallarının yükümlülüğünü yerine getirmeyi de üstlenmişti.
04:45Aslında adı kondu yani rejimin ve bir devlet başkanı seçildi.
04:50Kabine sistemine geçildi.
04:52Yani Cumhurbaşkanı bir kişiye hükümeti kurma görevini verdi.
04:56O bakanlarını seçti.
04:58Cumhurbaşkanının onayına sundu.
05:00Dolayısıyla güçlü hükümetler kuruldu.
05:02Yani o başbakan bakanların istediği kadar değiştirsin.
05:05Tekrar güven oylamasına gitmeye ihtiyaç duyulmadı.
05:08Bu şekilde devletin görünen sorunları çözülmüş oldu.
05:12Bundan sonra hızlı bir şekilde inkılap hareketlerine geçildi.
05:16Cumhuriyet'in ilanı burada gerçekleşti.
05:19Bu binada Cumhuriyet ilan edildi.
05:22Bağımsızlığın meşalesi Cumhuriyet'in ilanının o sürecini konuştuk diyelim ve sözü yeniden size bırakalım.
İlk yorumu siz yapın