00:00Atatürk'ün en büyük eserim dediği Cumhuriyetimizin 101. yılını heyecanla, mutlulukla ve coşkuyla kutluyoruz.
00:08Cumhuriyet işte bu binada ilan edildi. O adımlar ilk bu binada atıldı.
00:14Birinci meclisteyiz ve o süreci konuşacağız. Cumhuriyet nasıl ilan edildi? Bu karar nasıl alındı?
00:21Yanımda bir konuğum var, tarihçi Meşgule Yılmaz. Efendim CNN Türk yayınına hoş geldiniz.
00:25Hoş bulduk, teşekkür ederim.
00:27Hocam şimdi bir gün öncesine gitmek istiyorum. Öncelikle 28 Ekim 1923'e şüphesiz ki Cumhuriyet bir günde ilan edilmedi.
00:36Bunu hepimiz biliyoruz ama öncelikle bir gün öncesini konuşalım. Atatürk nasıl bu kararı açıkladı?
00:43Evet, bir gün öncesi dediğiniz için 28 Ekim'den başlayacağım.
00:4728 Ekim akşamı Fuat Bulca, Halit Paşa, Fethi Okyar, İsmet İnönü, Mustafa Kemal Paşa'nın konuğuydu.
00:57Ve Mustafa Kemal Paşa 28 Ekim akşamı efendiler yarın Cumhuriyet'i ilan edeceğiz dedi.
01:02Cumhuriyet rejimini Atatürk daha öğrencilik yıllarında tasarlamıştı.
01:06Tam Manastır Askeri İdaresi'ni okurken 1897 yılında Türk-Yunan Savaşı olmuştu.
01:12Türkler galip gelmesine rağmen batılı devletler araya girmişlerdi.
01:16Girit'e özellik tanınmıştı.
01:18Bu özellikle askeri öğrenciler arasında inanılmaz bir milliyetçi coşkunun başlamasına neden oldu.
01:25Mustafa Kemal Atatürk yine öğrenciyken Fransızca'sını çok ilerletmişti.
01:29Fransız devriminin hazırlayıcısı olan Jean-Jacques Rousseau, Voltaire Montesquieu gibi yazarları okumuştu.
01:35Cumhuriyet fikri onda oluşmuştu.
01:37Atatürk'ün seçtiği cumhuriyet çok farklıydı.
01:39Bağımsızlık ve akılcılık üzerine kurulmuştu.
01:4216 Mayıs'ta Mustafa Kemal Paşa Bandırma Vapuru ile İstanbul'dan ayrılmıştır.
01:46Samsun'a gelmiştir.
01:48Amasya Genelgesini yayınlamıştır.
01:50Orada demiştir ki milleti yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.
01:54Çünkü İstanbul Hükümeti üzerine düşen görevi yerine getirememektedir.
01:58Cumhuriyet'in ilanına karşı çıkanlar oldu mu?
02:02Çünkü Atatürk de nutukta şundan bahsediyor.
02:06Ankara'da olmayanlar gücendi.
02:08Yollarını ayırdı bizimle diye.
02:10Bu kapsamda Cumhuriyet'in ilanına karşı çıkanlar olmuştur.
02:1429 Ekim 1923'te Mustafa Kemal Paşa kendisiyle birlikte milli mücadeleyi yürüten arkadaşlarından
02:21Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy, Kazım Karabekir'in Ankara'da olmadığı bir günü seçer.
02:27Özellikle bu günü seçer.
02:28Bir taktik stratejisttir.
02:30Olaylar çıkmadan tedbir alarak olayların çıkmasını önler.
02:34Mustafa Kemal Atatürk bir zamanlama ustasıdır.
02:36Şu anda biz birinci meclisin genel kurul salonundayız.
02:40Genel kurul salonunda o gece neler yaşandı?
02:43Şimdi bu tek tek istifalar olunca bir hükümet krizi ortaya çıktı.
02:4629 Ekim'de gelindi.
02:48Burada yeni hükümet seçilemedi.
02:50Bunun tasarlanmış bir hükümet bunalımı olduğunu iddia ederler ki doğrudur.
02:54Mustafa Kemal Paşa hiçbirine bakanlık görevini kabul etmemelerini tembihlemişti.
02:58Rejime adını koymak adına.
03:01Hükümet kurulamadı.
03:03Mustafa Kemal Paşa'ya danışmaya karar verdiler meclis başkanı olarak.
03:06Meclis başkanı olarak Mustafa Kemal Paşa geldi kürsüye.
03:09Burada dedi ki sorun bizde değil.
03:12Sorun uyguladığımız usuldedir.
03:15Bizim bu usulü değiştirmemiz gerekir dedi.
03:17Bu nedenle anayasada değişiklik yapıldı.
03:20Daha sonra 18-45-20-30 arası yani 158 milletvekilinin oyuyla alel acele alınmış bir karar değildir cumhuriyet.
03:29Arka planı vardır. Çalışılmıştır.
03:33Nihayet 29 Ekim'de cumhuriyet ilan edildi.
03:36Yüzpare top atışı yapılmasına karar verildi.
03:39Ali Fuat Paşa Konya'daki ordu müfettişine atanmıştı.
03:44Ama Konya'da değil İstanbul'da bulunuyordu o tarihte.
03:47Rauf Bey zaten Lozan'a gitmek istediği için İsmet Paşa ile arası iyi değildi.
03:52O da İstanbul'da bulunuyordu.
03:54Kazım Karabekir bir yurt gezisindeydi. O da Trabzon'daydı.
03:57Rauf Orbay yüzpare top atışını duyunca İstanbul'da cumhuriyetin ilan edildiğini anlıyor.
04:03Trabzon'da bulunan Kazım Karabekir ki topu atan mevzi komutanı Kazım Orbaydır, Enver Paşa'nın kayınbiraderidir.
04:09Ne için attığını soruyor. Cumhuriyetin ilanı için diyor.
04:13Kazım Karabekir'e dönüp diyor ki size sorsaydım attırmayacak mıydınız diyor.
04:17Ama diyor biz cumhuriyetin ilan edileceğini konuşmamıştık diyor.
04:21Bunların içinden yalnızca Ali Fuat Cevesoy Mustafa Kemal Paşa'ya bir telgraf çekerek
04:26Cumhurbaşkanı seçildiği için onu kutluyor.
04:29Cumhuriyetin ilanı ile aslında yeni devletin adı kondu.
04:34Devletin Cumhurbaşkanı seçildi. Çünkü devletin bir başkanı yoktu.
04:381 Kasım 1922'de saltanat kaldırılmıştı.
04:40Ankara'da bir meclis vardı. İstanbul'daki meclis zaten tatil edilmişti.
04:44Ama bir halife vardı.
04:46Bu bakımdan Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldığı zaman
04:50bütün şeriat kurallarının yükümlülüğünü yerine getirmeyi de üstlenmişti.
04:54Aslında adı kondu yani rejimin ve bir devlet başkanı seçildi.
04:58Kabine sistemine geçildi.
05:00Yani Cumhurbaşkanı bir kişiye hükümeti kurma görevini verdi.
05:04O bakanlarını seçti, Cumhurbaşkanı'nın onayına sundu.
05:08Dolayısıyla güçlü hükümetler kuruldu.
05:10Yani o başbakan bakanların istediği kadar değiştirsin
05:13tekrar güven oylamasına gitmeye ihtiyaç duyulmadı.
05:17Bu şekilde devletin görünen sorunları çözülmüş oldu.
05:20Bundan sonra hızlı bir şekilde inkılap hareketlerine geçildi.
05:24Cumhuriyetin ilanı burada gerçekleşti.
05:27Bu binada Cumhuriyet ilan edildi.
05:30Bağımsızlığın meşalesi Cumhuriyetin ilanının o sürecine uçtuk diyelim
05:36ve sözü yeniden size bırakalım.
Yorumlar