00:00Alamin natin ang kanyang mga plano at programa bilang bagong talagang commissioner ng commission sa wikang Pilipino at ang selebrasyon ng buwan ng wikang pambansa.
00:09Ating tatalakayin kasama si Atty. Marites Barrios Taran, ang tagapangulo ng commission sa wikang Pilipino.
00:16Atty. Taran, magandang tanghali po and sorry for the blunder earlier.
00:19Magandang tanghali po sa inyong dalawa ni Yuset Wars at gano'n din po sa napakaraming ninyong mga nakisimingan, mga nanunood.
00:32Magandang buwan ng wikang pambansa po.
00:37Ma'am, una po sa lahat, ano po ba yung pangunahing layunin ninyo sa unang 100 na araw bilang bagong tagapangulo ng komisyon sa wikang Pilipino?
00:45Opo, maraming salamat po sa katanungang iyan.
00:49Ang ating pong bisyon ay ang wikang Pilipino ay maging instrumento ng kaisahan, karunungan at kaunlaran ng bayang Pilipino.
00:58Misyon po natin na tiyaking ginagamit ang wikang Pilipino bilang pamantayang wika sa lahat po ng antas ng diskurso at pangunahing kasangkapan tungo sa pagkakaisa at pag-uunlarin ng karunungan at gayon din ang pagsusulong ng mga wika sa Pilipinas.
01:16Para po maabot ito, kailangan maitanghal ang mga wika sa Pilipinas sa pamamagitan ng pagbabalangkat ng mga napapanahong patakarampang wika na titiyak sa pangangalaga, pagpapasigla at pagpapayaman ng mga wika sa iba't ibang dominyo
01:34o lawas ng karunungan at maging ang pambansang sanggunian ng karunung ng wika sa saliksik, publikasyon at mga pamantayang panglingwistika.
01:45Ganun din po ang mga araling pang wika pagsasalin gamit ang wikang Pilipino at mga katutubong wika.
01:53Sa aking unang mga araw po ay aking itinalaga na gagamit po ng limang haligi ng servisyong pang wika
02:00ang magiging handog ng komisyon sa publiko.
02:05Ito po ay ang saliksik wika kung saan kami po ay magkakaloob ng servisyong nakatuon sa pananaliksik.
02:12Ang sagit wika po ay nakasentro naman sa pagtukoy sa mga wikang nanganganib at pagsasagawa ng intervensyon para maagapan na sila ay hindi maglaho.
02:25At ang pangatlo po ay ang pagsulong wika.
02:28Alam niyo po ang komisyon sa wikang Pilipino ang tanging ahensya na itinalaga ng RA 7104
02:36upang mga laga, magtaguyod at magpapatupad ng mga servisyong para sa pagpapalagana po ng wikang pambansa
02:46at lahat po ng katutubong wika sa Pilipinas.
02:50Nariyan din po ang kinatawag namin yung salin wika na ito naman po ay lagi inaasahan mula sa amin
02:56na kami po ang nagsasalin hindi lamang ng mga citizen's charter kung hindi lahat po ng korespondensya
03:04mula sa Ingles o ano pa mang wika patungo po sa wikang Pilipino at mga katutubong wika.
03:12At syempre po hindi mawawala ang sino po wika kung saan ang amin pong tanggapan
03:18ang siyang repositoryo ng lahat ng mga ortografiya at mga iba pang mahalagang dokumento na may kinalaman po sa wika.
03:28Ma'am, bilang isang certified public accountant at dating director general ng komisyon,
03:34paano niyo po gagamitin yung inyong karanasan sa pamamahala para mas maging efektibo ang operasyon ng komisyon?
03:42Ay, salamat po sa tanong na iyan. Alam niyo po bilang director general, ako po ang naging in charge
03:50o namamahala sa araw-araw na day-to-day activities or operasyon ng ahensya.
03:58At bilang puno po ng sekretaryat na kinabibilangan po ng tangay ng salin,
04:08tangay ng informasyon at publikasyon, tangay ng lingwistika sa aplikadong lingwistika
04:14at ng leksokografiya ng Pilipinas,
04:19ay lahat po ng gawain ng komisyon ay aking nalalaman at nakikita.
04:25Ngayon, bilang PPA, masinop at epsiyente pong gagamitin namin ang pondo sa Lepinang Bayan
04:36at lahat ng resources upang lalo pa pong mas marami kami maabot na mga serbisyo sa publiko.
04:45Bilang isa naman pong graduate na master's in government management
04:49at guro din po sa master's in government administration,
04:54ang aking pong alay ay isang mahusay na pangunguno sa yamang pantao o human resources.
05:01Ganon din po sa pagbabadget, pangangasiwang ng pananalapip,
05:06procurement po at iba pang aspekto ng pamamahala.
05:11Kasama na rin po diyan ang budgeting.
05:13So bilang abogado naman po, ay siyempre nariyan din po ang multifaceted
05:20o iba't ibang uri ng servisyon na maaari natin maibigay.
05:24Hindi naman po ang servisyong legal o pag-interpret ng mga batas.
05:32Ayan naman po ang aking maiaalay sa ating ahensya ng komisyon sa wikang Filipino.
05:40Atty. Teran, ano po ba ang magiging pangunahing programa ng KWF ngayong taon
05:46upang mapaunlad at mapalaganap ang wikang Filipino at iba pang wikang katutubo?
05:52Okay. Alam niyo po, napakalungkot na ang ating wika at ang pagmamahal sa wika
05:59ay nasisentro lamang at nailalagay lamang sa balintataw ng ating mga mamamayan.
06:08Kapag po buwan ng Agosto, ngunit nais po namin ipaalam na alam niyo po
06:14ang komisyon sa wikang Filipino ay nagtatrabaho po all year lang.
06:19Buong taon po, halos araw-araw po ay talagang nagsisitap kami na maipaabot ang aming servisyon.
06:26Nagsasagawa po kami ng mga pananaliksik at dokumentasyon.
06:31Nagtatala, nagsasaliksik, nagdodokumento po ang KWF ng mga katutubong wika
06:37lalo na po yung mga malapit ng mawala o nangangalit ng mawala.
06:41Gumagawa po kami ng mga linguistikong survey sa iba't ibang region
06:47upang malaman kung alin pa ang aktibong ginagamit ng ating mga kababayan
06:51at alin naman ang nangangailangan ng agarang intervensyon.
06:55Nandyan din po ang aming pagawa ng ortografiya at gramatika ng ilang katutubong wika
07:02para naman po sa mas formal na nilang paggamit.
07:07Nandyan din po siyempre ang pagpapalaganap namin ng ortografiyang pambansa.
07:13Ito po ay aming inilasala at isinapaliwanag sa lahat po ng antas.
07:19Hindi lamang po ito sa mga mag-aaral, hindi lamang po ito sa mga guro.
07:26Ngunit lalo tigit dun sa mga kababayan natin na hindi naabot ng iba pang servisyo
07:33na nangangailangan po ng aming servisyo.
07:36Kasama na rin po dyan ang mahusay at angkop na pagbabaybay
07:42o pagbasa ng kanilang sariling mga wika.
07:47Kami po ay gumagawa rin ng mga pagsasalin, hindi lamang po mula sa wikang Ingles
07:52papunta sa wikang Pilipino.
07:55Nandyan din po ang pagsasalin namin sa iba't ibang wika ang katutubo.
08:01Katulad po ng Waray, Bicol, Cebuano, Ilocano at iba pa po.
08:06Nandyan din po ang ating hindi nawawala
08:09ang pagsasanay at seminar para sa mga guro at tagasalin
08:13at under po ng EO 335 ay meron din po kaming patuluyan na seminar
08:23para sa corresponden sa opisyal kung saan nakikipagtulungan po kami
08:27sa mga lokal na pamahalaan at lahat po ng pambansang mga ahensya
08:34para sila po ay aming sanayin kung paano makipagtalastasan
08:39sa gamit ang wika ang Pilipino.
08:43At nagsasagawa rin po kami ng maraming seminar na libre, webinar
08:48at ito po ay may kinalaman din sa mga pagsasalin, ortografiya at gramatika.
08:55Kami po ay maraming maraming pa po kami ginagawa na ito po ay patuluyan,
09:02hindi lamang po ito sa loob ng isang buwan, ang buwan ng Agosto.
09:09Sir Joey.
09:09Attorney, kanina nabanggit niyo yung pagtuon ng inyong pamunuan sa pagsasaliksik,
09:16sa pagsagip ng mga nawawalang wika,
09:19pero meron po ba kayong bagong mga inisyatiba
09:22para maisama sa mas malawak na larangan ng ating wika
09:27sabihin na natin sa edukasyon, sa agham at sa teknolohiya?
09:33Ay, opo. Meron po. At ito rin po ay nice na may paalam sa inyo na ito po ay patuluyan.
09:38Alam niyo po, meron po kami patuluyang pagawa ng mga babasahin,
09:45ng mga information at educational materials.
09:49Meron din po kami ginagawa ng mga glosaryo para man naman po sa mga terminong teknikal.
09:57At syempre po, nariyan, hindi nawawala ang ginagawa naming pag-update
10:02o pagsasapanahon po ng mga diksyonaryo natin.
10:05At ito po ay lahat ay available online para naman po nakikita ng ating mga kababayan.
10:10Ma'am, kanina po, nag-usap kami kanina ni Asik Joey at nabanggit ko nga sa kanya na
10:17yung mga colleagues ko, yung mga may anak na, karamihan sa mga anak nila,
10:22hindi daw marunong mag-Tagalog o hirap mag-Tagalog, which is nakakabahala po, no?
10:26Ma'am, paano naman po niyo balak hikayatin ang mga kabataan na gamitin
10:31at pahalagahan ang wikang Pilipino, lalo na sa gitna ng globalisasyon?
10:35Ay, maraming salamat rin po sa tanong na iyan.
10:39At kanina nga po sa aking mga pakikipagpanayang din,
10:42nabanggit mo po at ito ay simula nung ako ay nariyan po sa Komisyon sa Wikang Pilipino,
10:48ito na rin po ay aking advokasya na pakiusapan ang ating mga magulang,
10:55lalo na po ang ating mga nanay,
10:57na sana po ay hikayatin at turuan nila ang kanilang mga anak na gamitin ang wikang Pilipino.
11:04At lagi po po rito ang ginagawang ehemplo ay ang ating isang mambabatas
11:09na dati po ay isang konsihal sa Cresor City
11:11na ang kanya pong panuntunan ay ganito sa bahay.
11:17Kailangan sila ay nagsasalita ng wikang Tagalog o kaya wikang Pilipino
11:21sapagkat alam niya na ang kanyang mga anak ay tungpong lalabas
11:25ay gagamit ng wikang Ingles.
11:27Ganyan po ang aking advokasya rin na isupong hikayatin ang lahat po
11:33ng ating mga kababayan na sana po gamitin natin ang ating wikang pambansa,
11:40ang ating wikang Pilipino man o katutubong wika
11:44sapagkat wala pong ibang magmamahal sa wika natin kung hindi tayo lamang.
11:49At papaano natin iyan, papaano natin maipapakita ang ating pagmamahal sa ating wika
11:56iyan po ay sa patuluyang paggamit.
11:59Alam niyo po ang wika kasi ay namamatay kapag hindi po iyan nagagamit
12:03at iyan po ay isa sa pinakamalaking hamon at panganid ng ating wika
12:08na ang ating pong mga kabataan ay talagang mula pagising po
12:15ang naririnig ay wika banyaga, wikang Ingles
12:17at hindi ko naman po sa inaayawan ang paggamit po ng wikang Ingles
12:22as it Joey, as it Utec March.
12:25Kung hindi, nais ko pong bigyan natin ng espasyo
12:31sa ating pang-araw-araw na takitipagtalastasan
12:34ang paggamit po ng wikang Pilipino at sa tutubong wika.
12:39Alimbawa na po, sa bahay, tayo po ay gumamit ng Pilipino.
12:47Dahil paglabas natin, merong bumati sa iyo ng good morning,
12:52sagutin mo po ng magandang umaga.
12:54Sasusunod po ang isasagot na sa iyo ay Pilipino, ay Tagalog.
12:58At kung ikaw naman ang babati ng Pilipino, magandang umaga,
13:05mayad-ayad ng agahon, maray ng agahon.
13:08Kapagkat yun po ay magbibigay ng pagkakataon sa kanila na gamitin din nila.
13:15Yan pong mga maliliit na bagay na ating pong pinapakiusap
13:19ay talagang mas madali pong gawin.
13:24At ito po ay sana ay maging pangmalawakan,
13:27hindi lamang po sa ospital, hindi lamang sa paaralan,
13:30sa palengke, sa simbahan, sa lahat po ng mga tanggapan ng gobyerno.
13:37At ito, malaki pong bagay ang maliliit na tulong ng ating mga kababayan
13:49na sa isang araw ay sila ay nakikipagtalastasan,
13:53nakikipamusap sa wikang pambansa, sa wika natin, sa wikang katutubo.
13:58Kung hindi po natin ito gagamitin,
14:02wala pong ibang magpupursigay sa paggamit nito
14:06kung hindi tayo lamang.
14:10Ma'am, para po mapatupad yung mga programa po ng inyong ahensya,
14:16ano po kayang tulong ang kakailanganin ninyo
14:19mula sa pamahalaan at pribadong sektor?
14:23Ay, maraming salamat po.
14:25Alam niyo po kami ay may tinatawag na nagtatayo kami ng bakay wika.
14:30Ito po ay aming intervention lalo na po sa mga nanganganib na wika.
14:36Upang maisalba po natin, kami po ay nakikipagtulungan sa mga lokal na pamahalaan
14:43at humihingi po ako ng tulong sa mga pribadong ahensya,
14:48mga korporasyon, mga malanaking ah business owners
14:53at kahapon lang po ah halos paggabi na nagatas po ako sa mga sa grupo na aming mga kinakausap
15:01na kung maari gumawa sila ng mga tulad or appeal ah paghingi ng tulong
15:08sa mga sa mga lokal na pamahalaan sa mga patulad ng pwede natin ah maging partner dito.
15:16Ano po ba ang bahay wika?
15:18Ang bahay wika po at Master Apprentice Language Learning Center
15:23ay ganito po ang sistema.
15:25Ang mga bata po ay ating nilalagay sa isang bahay wika, literal na bahay,
15:32kung saan ang mga magulang na siyang nakakaalam ng kanilang katutubong wika
15:36ay ating binibigyan pa ng pagsasanay at panahon upang kausapin nila ang kanilang mga anak
15:44simula edad 2, 3, 4, 5, 7 upang ang kanilang gamitin, pakipagtalastasan, pakikipag-usap po
15:54ay ang kanilang wika upang sa gayon ang bata ay matuto na yun ang kanilang ginagamit
16:03pag-uwi sa bahay at gamitin sa pakikipaglaro ay yun ang gamitin din
16:09para matuto sila at dumami, kumapal ang populasyon na gumagamit ng katutubong wika.
16:19Sa pagpatong hindi po, ahayaan natin na mawawala iyan,
16:25wala pong ibang gagamit ng wikang iyon at iyan po ay unti-unting mamamatay.
16:30Sa Master's Apprentice Language Learning Centers naman po na ating programa din
16:39ay ginagawa po diyan ay may mga, meron po tayong mga sinasanay na mga elders,
16:47medyo mga teachers po yung iba diyan, mga guro,
16:50at sila po ang siyang makikipagtalastasan naman sa mga bata,
16:54sa mas mga kabataan, sa mas mga batang populasyon,
16:59at sila po ay gagamitin nila sa mga tula, sa pagbasa ng mga kwento,
17:07sa pakikipag-usap sa pang-araw-araw ay gagamitin po nila yung kanilang katutubong wika,
17:14upang hindi lamang madokumento ang paggamit ng wikang iyon,
17:18kung hindi mapayabong po, lalong-lalong na doon sa mga maninipis na lang
17:25o walang-wala na hohalos, gumagamit.
17:29So kailangan po namin ng tulong sa mga iyan,
17:31sapagkat ang mga ganitong inisiyatibo po ay nangangailangan ng pera,
17:38nangangailangan ng budget, na alam nyo naman,
17:40ang aming ahensya ay isang maliit lamang pong ahensya
17:43na nakapaloob sa tanggapan ng Pangulo,
17:47kung kaya't nais din namin makipagtulungan sa mga nagmamahal sa wika,
17:52sa mga nagmamahal sa kultura,
17:55at sa mga may pakialam upang masalba ang mga nanganganib na wika na ito.
18:00At nagpapasalamat po kami dahil marami pong mambabatas
18:04na talagang saklaw po nila at nararamdaman nila ang aming kagipitan
18:14sa pagpupondo at kami naman po mismo gumagawa po kami ng inisiyatibo
18:20para hindi kami maging pabigat sa pamahalaan.
18:25Attorney, mensahe o paalala nyo na lang po sa ating mga kababayan?
18:29Ay, salamat po.
18:32Opo, ako po ay muling nakikiusap,
18:36pumakatok lalo na po sa mga nanay, tatay,
18:39at ating mga kabataan.
18:41Halina po, gamitin po natin ang ating sariling wika.
18:46Ang wikang Pilipino at mga katutubong wika po.
18:50Wala pong ibang gagamit niyan kung hindi tayo.
18:52Wala pong ibang magmamahal kung hindi tayo.
18:55Ang wikang Pilipino po ay isang wikang nagbidigkis.
19:00Yan po, ang wika po ay daluyan ng kamalayan ng paggalang at kapangyarihan.
19:07At yan po ang simbolo o instrumento ng pagkakaisa.
19:11So, nais po natin na gamitin natin ito sa pang-araw-araw na buhay.
19:16Ang wika ay hindi lamang kasangkapan sa komunikasyon.
19:19Ito rin po ay salamin ng kultura,
19:21ng pananaw at panlipunang estruktura.
19:24Kapag isinulong po natin ang ating wikang sarili,
19:28nabibigyan din natin ang espasyo ang mga boses ng kababagihan,
19:33ng mga kabataan, ng mga tatay,
19:35at lahat po ng miyembro ng komunidad.
19:38Mas maganda pong nakikipagtalastasan tayo sa wikang alam natin parehong tayo'y nagkakaintindihan.
19:47Marami pa po sana kami na ipakiusap,
19:50ngunit napakalaki po na magiging tulong ng ating mga nanay na sana po turuan nila,
19:58sikayate nila ang mga anak.
19:59O anak, tama na yung English mo.
20:02Ito ka naman, magtagalog naman tayo ngayon.
20:04Gumawa tayo ng tula, gumawa tayo ng, magbasa tayo ng maikling kwento.
20:09O kaya, kapag matutulog ang baby,
20:13o anak, alam mo ba na ganito, ito ang magandang kanta.
20:17Kanta natin ng kantang Pilipino.
20:21Hindi naman kailangan mag-uyahi.
20:22Kailangan nila ng maraming,
20:26marami po tayong resources tungkol sa wika natin.
20:32Gamitin po natin.
20:34Tayang naman po ang ating wika kung wala pong ibang magmamahal nito.
20:38Tama, at agree kami dyan, Atty.
20:42Maraming salamat po sa inyong oras,
20:44Atty. Marites Barrios Taran,
20:46ang taga-pangulo ng komisyon sa wikang Pilipino.
20:50Maraming salamat po muli.
