- 1 year ago
Category
📺
TVTranscript
00:00Dje që ledzueset qdo dytë në përjetë e sociale binë prej e lojmeve të rreme.
00:06Kjo sfit shkanë edhe për gazetarët e mediat e së fundi Demokraci Plus ka realizuar një projekt për edukimin medial.
00:15Qysh mundemi me identifiku lojmet e rreme duke mbajtur sesione në shkolla e universitete,
00:22po ashtu është villuar edhe një loj online se soj ledzueset arrin me bo identifikimin se cili është lajm i rreme e cili jo.
00:32Për me fojt për këtë këto detaje në studio e kam tëftuar e Mira Brashi, menadjeri këti projekte.
00:38Mërë në gjithë, mërë në gjithë, mërë në gjithë.
00:42Pjasi pak për idin e projektet që e keni realizu që shqerë dhe maspari si ide.
00:49Po në fakta, tema e lajmeve të rreme, dëzinformatave, këtë qënformatave është botë tema aktuali në gjithë botën pas viti 2016,
00:58kur u zhvillunë gjithët presidencialin shtetë bashkume të Amerikës,
01:02dhe prea tëherë i gjithë globi ka fillu më marën në një formosë në një tjetër me lajme të rreme si që njënë në popull,
01:12apo në termin shkendësor, dëzinformata dhe këtë qënformata.
01:17E dhe në këtë kuadrë dhe demokraci plus ka fillu më marë me këtë tem duke e kriju platformën e edukimit medial,
01:26qysh në vitin 2020.
01:28E dhe aktivisht jemi marë me këtë qështje,
01:31kimi organizu disa her bootcamps ose kam perinore me tri,
01:35dhe i kimi targetu mbinimi tri në gjithë teritorin e Kosovës.
01:39Për një tregu qëka e në dezinformata që e në këtë qënformata që është dalimi mes tëne,
01:46qëka e bëni lajme të rreme,
01:47pse shkepën lajme të rreme,
01:50cilat janë format ma të shpeshtat lajmeve të rreme e tjerë.
01:54Edhe në këtë vazhët e kemi edhe projektin e fundit,
01:59i cili financoot për bashkimit e Europian dhe implementohen nga rjeti Balkanik i kontroluzët fakteve,
02:04si Check Network dhe në këtë projekt e pashtut e kemi bo një përditësim të platformës,
02:12duke është tu një loj që e përmende.
02:14Loja është shumë e thjeshtë, i ka 12 titoj,
02:18bojët në një kontekst fiktiv,
02:20do në thonë në është një shtetë që se egzistanë,
02:23e kemi titullu Veritonia,
02:24po titoj të jenë sene që i shojëm baza editore në rjetët sociale.
02:30Në bastë të senzacionit që përdorët në titull,
02:34në bastë hiperbollave,
02:37egzagerimeve që përdorën titull,
02:39në titullin për gjithësi,
02:41lojtarët duhet qëllojnë nëse lojme është i vërtet,
02:46gjusëm i vërtet apo i pavërtet.
02:48E dhe kjo do tëtë ka rezultut jetë interaktive,
02:53jetë interesante,
02:55me gjithë ato rezultatet nuk janë ashtë të larta sa që do të dëshironim,
03:02përshkak se shumica e lojtarëve a rindikon të 50-60% i përgjigjeve së akta.
03:11Do tëtë ne me antë të projektit,
03:14posyunojmë që ti...
03:16me vedisojmë edhe ti trajnojmë veçan reshtë të rinë,
03:22qysh me i identifiku lojme të rame,
03:25që ka me bo,
03:26cilat i në hapat me indjek,
03:28për me embyu ciklin e përhakjes lojmeve të rame.
03:32Po, mund është me apërra një shambull të kësoj lojese,
03:35që ka kanë mujt me identifiku si lojme të rame dhe si...
03:40Po, një shambull i lojës më në tjetë përshambull qeveria e veritonisë është shtetit që përdorët aty,
03:50ka bo, përshambull është një filan përçindje,
03:56përshkak se pythje të vazhdimesh në dronën,
03:58nuk janë të njëtë atë...
04:00ka rritje ka që përçinë ekonomike.
04:04Edhe më thonëm,
04:05kjo nuk është një titull senzacional,
04:07e rritje më është gjasat që tjetë, titull i vërtet janë të në laja.
04:11E që kemi dasht me arrit në me këtë lojë,
04:13është që duke i vedisut qëtëtarë,
04:17që t'i identifikojnë titulli cilë t'janë të egzagjerum,
04:20e përdorën një përboj,
04:22mështë t'i klikojnë ato kur ishojnë në rritje sociale.
04:26Në këtë formë,
04:27produs të lajmeve të rejme,
04:29nuk e arrinë qëlimin që është clickbaits,
04:33clickbaits, klikimës oma shumë,
04:35e redhimishtë edhe përfitime ekonomike,
04:38ose politike.
04:40Në nëmë kërës qëlimi i lojës.
04:42Në ndërsoa e the që nuk ka qenë,
04:44përshkak lojës shumë, rezultate dhe i knatë shumë,
04:48po keni bundë një analizë dhe qështë qëndronë
04:50në Kosovëa me lojimet e rrëme?
04:52Po, organizatëa ku më pënoj për dy tënë herre ka përfunduta,
04:57që jemi në proces për me bos treti,
05:00indeksin e cënur shumërgjës në dajtë desinformatave,
05:03dhe i kemi 5 indikator në indeks,
05:08në bas cilave ne i bojmë analizën,
05:10për pas 5 indikatorve,
05:12janë edhe, do në thonë,
05:14metodologia përshin,
05:16intervjista me ekspert,
05:17të fokus grupe,
05:19do në thonë,
05:20sondajë e tjerë,
05:23dhe nga kjo në rezultant që
05:25Kosova i merë 57 pikë.
05:27Do në thonë,
05:28nishë është mirë,
05:29nishë është keqë,
05:30Kosova është në bi mesatare,
05:32do të të është vend i cënu e shumë,
05:35ndajtë desinformatave,
05:36e rjedhimisht edhe
05:37kalinë nevojat që të investojnë më shumë,
05:41në aspektin edukimet medial,
05:43e ti trajnë një të rritë në përgjësi.
05:46Arsua pëse Kosova del,
05:49ndoshta më keqë,
05:51është përshkak se,
05:52ne kemi shumë më shumë rinisë sa vendet e tjera,
05:57rjedhimisht se cili prejneve jemi,
06:00ose shumica prejneve,
06:02jemi të kyqë në rritë e sociale,
06:04por edhe Kosova në përgjësi rankohet si një nga vendet
06:08me penetrimi më të lartë internetit në kontinentin e Europian.
06:12Rjedhimisht kjo e bën që gati se cili është të pinë Kosovë të kjetë internet,
06:19të kjetë qasin rritë e sociale,
06:21e kjo edhe më pas e bën Kosova në ndoshta më të sunushme,
06:24se sa vendet e tjera.
06:26Përderi sa vendet e kontinentit e Europian kanë populat në ndoshta më të shtyrë në mosh,
06:34cilët burimin kryesor të informatave ka nëse televizionin,
06:39nëse gazetat, e që nësë kemi më gazeta,
06:43ndoshta kjo dhe i bën ata më pak të sunushme dhe i dizinformatave,
06:48përshkak se televizionin dhe gazetat e ndjekin me gjitha të një farë regulli strekt të gazetaris
06:53për kontrolim të fakteve,
06:55dhe të të ka një redaksi,
06:57dhe nëtën jenë disa etapën cilë atë kalon lojmi para se të publikohet,
07:03ndërkash në portale edhe marë parasysh zhvillimet e teknologjisë
07:09të ashtë se cilë mund të kriojmë një portal,
07:13shansat për të kontrolu gjitha lojmet cilë atë plason janë në dvogla,
07:17e rjevimisht edhe gjasat që të bim për e lojme vetrame janë të mëdha.
07:22Edhe për këtë arsye përmundojme që të pakten të ngrisin vedien
07:27se cilat janë rëzice që vim për e lojme vetrame,
07:30për demokracinë në përgjithsi,
07:32dhe në anën tjetër si ta përmbyllim jetën e këture lojme vetrame.
07:39Normal është utopike të themi se do t'i ndalim lojme të rëme,
07:46për shka kësë është i pa mundur,
07:47edhe s'ka një mekanizm që mundet me bo ju në Kosovë po në nivel global,
07:52po me gjitha atët paktën ti vedisojmë qytetare që është mos të bim për e tyre.
07:57Po e merë andullë që mos i vërmimi i shtetarve shpikresht kjo që po kanë qasje në për lojmet e rëme,
08:07edhe po kanë do shta hapsir ma shumë?
08:09Po, në realitetë, neve në mungonë ndoshta edhe qëka është e rëndësishme të potenësotër,
08:18që ne kemi njësë një projekt të tilë dhe kemi njësë platformën me këtë qëllim,
08:24por kjo platformë dhe duaj të ishte pjesë e kurikullave shkollore.
08:29Nështë ta, Ministria Arsimi duaj të mendoj që ta fusë edukimin medial si lënd në shkola,
08:37edhe edukimin teknologik.
08:39I këtu lidhemi të mos informimi.
08:41Në thonë, shumica e qytetarve, në i kur flasim për me ta,
08:46me nëzënës të shkollave të mes, me të universiteteve,
08:50se që ka në lojmet e rëme, e ka në ide se që ka në lojmet e rëme.
08:53Por kër futemi më thell, në diskutemi, atë rekuptojmë që nuk po,
08:59ajo një uria filestare dhe realiteti i lojmet e rëme nuk po përputhen.
09:06Për ndaj në këtë aspekt, mendoj se do tishte e udhës që në të fokusome më shumë në informim.
09:13Edhe për këtë arsue po e bëjmë një gjëtil,
09:16por këtu nuk mundet një organizatio shëveritarë të abeje vet me këtë gjë,
09:22këtu duhet fute në dhe instituciones shtetërorës e Ministri Arsimit,
09:26e cilat normalisht dhe duhet që të synonte në aspekta fat gjatë,
09:31duke i edukuar të rindë për keqë informimin e dezinformimin.
09:37Nga trainimet cilat i kemi majtë në shkollat e mesme,
09:42kemi kuptu që nukua do të lëndës edukatës qëtëtare e mësojnë,
09:47se që ka një lajmet të rame,
09:49por ato janë një uri aqë bazike,
09:51sa e bëjnë të pamundur që një rije cili i frekmentohen rjetet sociale,
09:57ta rije ti identifikohi i lajmet të rame.
09:59Kjo du duhet ishte një lënd në vete,
10:02në në thone që jam sot vazhdimesh për gjatë vitit shkollorë,
10:07e jo një tem në kuadrët një lëndet tjetërë,
10:11që ka ndoshta prej këtë një orës e dy gjatë gjithë vitit.
10:15Po e shojim edhe një video,
10:19të cilë në keni majtë një trainin, një sosian në shtitin e drenuaset,
10:23një prej shkollave në drenas?
10:25Kjo ka qenë në fakt në menzënës të shkollave të mesme,
10:29por ka qenë e mbajtur në njërë nga organizatat partnera aty.
10:33Dhe kjo është vetëm një nga trainimet cilat i kemi mbajtë.
10:39Kanë qenë gjithë sej 5-10 në gjithë Kosovën kuadrët të këti projekte,
10:43për flasë, për shkakse me projekte të tjera kemi targetu edhe tri në tjerë.
10:49Dhe në anën tjetër, për posë 15 trainimet dhe për ditësimit të platformës,
10:55e kemi pasur jave në kaluar edhe kampin rinor,
10:59i cilë është mbajtur në vërmic,
11:01kanë qenë të përgjëdhur 25 street cilët kanë uarë pjesë në kamp,
11:06e cilët për gjatë dy ditëve janë njëftuar fillimisht me nocionet e konceptet e lajme vetëramë,
11:14mënyrat e identifikimet,
11:16dhe rësa në falën e dita e dytë ka qenë e fokusuar ekskluzivisht tek videot e manipulora,
11:23apo ato qenë jenë si deepfakes,
11:26për shkakse tasha dhe kjo është një problem tjetër.
11:28Teknologjia e ka bërë aslet manipulimin e videove,
11:33sa ne e shohim me zë dhe me figur dikët duke fol,
11:37po qenë realitet nuk e ka thonë në asni e ratë fjallë.
11:41Edhe ndoshtë atrit e kanë më kolajta kuptojnë këtë gjë,
11:45për gjeneratat më të vjetra nëse e shohim me zë e me figur,
11:48është gati e pamundur t'i bendësh se në fakt personi që po fletë nuk e ka thonë në asni e pa persetushme.
11:57Për shambull një gazetare që po e bërë një pytje dhe po e marë një njëri krej tjetër,
12:06që ka qenë një interviz tjetër dhe po i përshtatë në pytje në e përgjitën,
12:10po duke të sikur po shumë realiste.
12:14Edhe me zhvillimin e teknologjisë përbëhet shumë shtir e identifikushme.
12:20Ma herët, ka qenë më kolaj e identifikushme.
12:26Me gjitha të edhe tash, nëse kemi fokus edhe mundohemi të të shohim levizin e buzve dhe zërit,
12:35apo ka për putje, pjesën e qafës, pjesën e molës,
12:39dhe mund të arim të shohim nëse video është manipuluar.
12:42Me gjitha të shumica për të rruzve të rrejtëve sociale,
12:46si pas studimeve, i kanë, dhe në thonë, vetëm 3 sekunda
12:51për qëndrem në një material caktuar dhe në pas shkojnë,
12:57bëjnë scroll down.
12:58Edhe rjedimisht këja e bëndë, do shtatë dhe shumë shtirë të identifikushme,
13:03përshkak se në pak sekunda nuk mund të avësh.
13:06Dhe duke të fokusohës, nëse dhe gjoni lider caktuar politik,
13:10duke të thënë dhe shka që pëduket e pabesushme,
13:15atëherë këshila është që nalën të dëgjojnë vedion,
13:21të i shojnë lëvizit e buzve, të i shojnë mimikat,
13:24nëse gjithë shka për putët,
13:26atëherë ka gjithë që ta këtë të mirë po,
13:30nëse po për putëtë në gjërat,
13:31ndështë ashtë mirë të i kontrollojnë burimet në disa mediat caktuara.
13:36Shama nëse shojmë një lajmë në një filan portali,
13:42për të verifiku nëse është të vërtit,
13:43të i shojmë edhe 3-4 portali tjera,
13:46nëse kanë zhjert një të i lajmë.
13:47Nëse një lajmë figuronë veshë në një portali,
13:50ose veshë në një televizion,
13:51atëherë gjësat që këj lajmë tjeti,
13:55ose kjo vidi tjeti manipuluar,
13:57jenë të mba.
13:59Apo është shumë shqetsuse kjo gjendje në Kosovë
14:03me lajmet rreme dhe me informimin e kështë të publiko?
14:07është shqetsuse,
14:09përshkak se këto normalisht dezinformatat bëhen,
14:14shkepja e dezinformatave, kështë informatave,
14:17apo si që njenë popull lajmet rreme,
14:19bëhet për qëllim caktuartë përfitimet e ekonomikë ose politikë.
14:25Edhe rjedhimisht po arrijën të shtyën në gjendatë caktuarat,
14:29cilat neve përna lënë pas.
14:34Dëmet që vinë për i lajmëve të rreme janë njërë zakonisht në dhe ato
14:37mund qojnë edhe derej nërzim qeverive,
14:42formim qeverive cilat nuk do duhet të formohëshën,
14:45mund qojnë edhe në luftë mështetëve,
14:47rëndaj është jërë zakonisht të rëndësishme që të ketë edukim
14:52medialë për popullatën në përgjithsi,
14:58në mnyrë që t'jemi të vedishëm se që kanë apretët cilat janë rëzishtet.
15:02Mirë po në anën tjetër, Kosova nuk është trasti izoluar.
15:05Kjo është një trend në gjithë botën,
15:08gjitha shtetet po balafaqohen me një gjithë til,
15:10kush më shumë e kush më pak,
15:12por kjo është një sfid e shekullit në cilin jemi,
15:16me zhvillimet e teknologjis,
15:18me zhvillimet e rjetëve sociale,
15:22me përhapje në shumë medjumeve.
15:27Maherët ka që ndoshta,
15:28ka pak më pak medjume e më shumë kualitet,
15:31ashka më shumë medjume e më pak kualitet,
15:33e ndoshta gjitha këto të kombinuar asë bashku,
15:37e bëjnë të reziksh me punën e shpërndarit slajmeve treme.
15:44Por, prapo, po themë,
15:47Kosova nuk është trasti i vetëm,
15:48kjo është trend global,
15:50ne jemi tjeshtë duke ndjekur një trend global,
15:53por do ishte mirë që të pak të në këtë trend global,
15:56ne të arim të jemi lider në luftimin e dezinformatove.
16:00E mirë, do të vazhdojnë me këtë projekt?
16:03Ky projekt në fakt përmbyllët në këtë muaj,
16:07me gjitha të,
16:08si që potensova,
16:10ne kemi filluar të mërëme me këtë tem,
16:13që nga viti 2020 dhe do të vazhdojnë mërëme,
16:16është një nga fushat prioritare të organizatës,
16:19përshkak se ne e shohim edhe e kuptojmë rezikon
16:26që vjenë për demokracinë nga shpërndarja lajmeve të rame,
16:31prandaj edhe kemi një fokus të jarëzakon shumë në edukimin e brezave tëri
16:37për rezikje që vjenë nga lajme të rame,
16:42duke mundu gjithmonë që ta përmbillin ciklin e shpërndarjës tyre.
16:46Në këtu në telefon e hapa e dhe lojen,
16:51cilën dhe e keni bo e vërtet të akarënësi,
16:53mëstanit të gjeni atë,
16:55mëstanit të orientohenje me siguri në hapsirë digitale
16:59duke zbuduar të vërtetën pas kjojmeve.
17:02Kjo është platforma e edukimit medial,
17:05aty është, do në thënë,
17:07janë statistika cilat i kemi arrit,
17:10është edhe indexi që në shmëris pon këtë platform
17:13që e përmenda më herët,
17:16edhe janë kurset cilat janë papagdes,
17:19cilat mund të qasën se cilë e qytetari Kosovës,
17:23kryoj një profil,
17:27edhe janë aktualisht i kemi tre kurse,
17:29por platformën në vazhdimësi e përditsojmë,
17:34janë lajme të ramen përgjësi,
17:36lajme të ramen për jullës gjëdhore në veçanti,
17:39në nga sëmimi e gjuaurejtis.
17:40Në fundë është një test,
17:42edhe pas të stimit bëhet në mënyrë
17:44automatike gjenërimi i certifikatës.
17:47Që po e shlojmë edhe në ekran,
17:50përgjitha këto që veç po fljat e mire,
17:53që ndrani të informuar,
17:54që ndrani kretek.
17:56A tje pjesa lartë është edhe loja,
18:00edhe futën direkt në loj për të asfidu detektorin
18:04nëse vërtetës për panë nëse parin
18:05që t'i identifikojnë lajme të ramen për panë.
18:08Ok, atërë është mundur që edhe pasi që të përfëndojë
18:13projekte me hy, me bojlojen shtetuar?
18:16Ok, ja, është të qasëshme për publikon,
18:19është të gjitha papages,
18:21dhe ne i nkurajojmë të gjithë që t'i qasën kësaj platformet,
18:28qërtifikojnë,
18:30për pas do të të leksioneve me shkrem jenë edhe me voiceover,
18:35kështu që edhe mund t'i dëgjojnë,
18:37edhe normalisht nuk nuk nuk nuk këpëton që me njetë ullëme duhet
18:42që t'a plëtsojnë ti kryin gjitha kurset,
18:46mund t'i ndjekin sot 10 minuta, njësër 20 minuta,
18:49do të gjitha është aranjëuar në të njërë
18:53që t'i jetë sa më user friendly,
18:55sa më e qasëshme për publikon.
18:56E kemi bon nga regjia edhe ka doajtë një gabim?
19:00Kër jepët përgjigja gabim edhe jepët edhe arsëtimi
19:05se pëse është gabim edhe qëka e bën këtë përgjigja gabim,
19:10s'ila në faktë është përgjigja e sakë.
19:13Me gjitha të këtu, si që përmenda,
19:15janë pytjet në drohën, nuk janë njët atë pytje gjithmonë,
19:20kështu që edhe nëse dikush e tentoan herën e pare
19:24dhe nuk i del mirë, po mësën nga gabimet,
19:27herën e dytë me pytjet e tjera,
19:29ndoshta dhe del rezultat më i mirë.
19:31Për ndryshe, për këtë ata që dojnë me hy dhe me përvu vetën,
19:36me svidu dhe me po asësa pëdim për dezinformatat dhe lojimet e rame,
19:41edukimi medial.dplus.org.
19:44Kjo është platforma.
19:45është platforma që mundën me hy edhe me po ma shumë dhe me mësu ma shumë për lojimet e rame.
19:52E mirë, fajmë tjerë shumë për këtë informacionet që nga sot dhe sëtë.
19:56Ishtë e knatësi, edhe unë shpresë e shumë që dëgjust edhe shqust e emisionit tyuj të kyqen në platforma
20:05edhe të fillojnë, ndoshta, fillimisht të sfidojnë vetën me loj,
20:09edhe neshte familjatë, edhe me së vënja,
20:14po duke pa rezultatin, basa edhe të kyqenë në pas kurseve,
20:18të ndjeken ato, dhe në thënë, total i marë ndikon rrëth 4 orë,
20:23prapo thamë jo me një të ulme,
20:27mundën të abëjnë sëtë pak, nesë pak, pas dhe dite pak,
20:32më fondë e certifikohën në mënyrë automatike,
20:35i gjënërot në email certifikata.
20:38Fajmë dirës shumë, edhe dushëjeme edhe me projekte dhe tjera.
20:41Fajmë dirës shumë.
20:42Sukcese.
20:42Uq.
20:433.
20:44SLOA.
20:45Uq.
20:476.
20:477.
20:497.
20:5010.
20:531.
20:53Tjera.
20:5310.
20:5510.
20:5610.
20:5711.
20:5711.
20:5711.
20:5711.
20:5811.
20:5811.
20:5811.
20:5912.
20:5912.
20:5911.
21:0012.
21:0112.
21:0112.
21:0213.
21:0313.
21:0413.
21:0413.
21:0514.
21:0813.
21:1014.
21:1014.
21:1114.