00:00İNTRO
00:00Sevgili izleyiciler, Cumhuriyet ekranlarından herkese merhaba.
00:16Tüm dünya 4 gündür İran ve İsrail çatışmasını konuşuyor.
00:20Bölgesel bir savaşa dönüşebilir mi ya da İran-İsrail çatışmasının dünya ekonomisine zararları nelerdir bunları konuşacağız.
00:28Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu bizlerle.
00:31Sayın hocam hoş geldiniz.
00:34Merhabalar sağol sevgilerden.
00:36Merhaba uzun zamandır Cumhuriyet ekranlarında bir arada olamamıştık bugüne kısmet oldu hocam.
00:42Şimdi ilk önce bir ekonomik kısmından ziyade bu yaşanan çatışmaları bir yorumlayalım sizinle isterseniz.
00:504 gün önce İsrail ile başladı bu çatışmalar ve her geçen gün şiddetlenerek şiddete artarak devam ediyor.
00:57Neler söyleyebiliriz?
00:58Bölgede nasıl bir tehlike mevcut şu anda?
01:02Evet, öncelikle benim gibi askeri konulara fazla ilgisi olmayan insanlar dahi ister istemez ayrıntıları okumaya,
01:14savaş teknolojilerini iyi kötü öğrenmeye çalışıyor.
01:18İlk bir de şunu vurgulamakta yarar var.
01:23Tek yönlü bir saldırı başlattı İsrail, İran'a.
01:27Mesela dikkat edilirse Rusya'nın Ukrayna işgali sırasında bu ifade çok kullanılıyor idi.
01:37Ama Batı basını İsrail'in İran'a saldırısında bu ifade unprovoked diyorlar.
01:44Bu ifadeyi kullanılmadı.
01:48İlk aşamada İran'ın refleks veremediği, üst düzey kumandanlarının ve enerji uzmanlarının suikaste kurban gittiği bir görüntü ortaya çıktı.
02:03Ama zaman içerisinde İran da belli bir askeri güce sahip olduğunu gösterdi.
02:08Ve çatışma kızışarak sürüyor.
02:14Biraz geriye dönüp hatırlarsak aslında bu İran hamlesi İsrail'in Orta Doğu'da tam bir egemenlik kurma stratejisinin son halkası gibi görünüyor.
02:27Çünkü Hizbullah'ın liderini öldürüp Hizbullah'ı zayıflatmak, Gazze'de Hamas'a, Filistin halkına yönelik soykırımı derinleştirmek,
02:40Suriye'de rejimin yıkılmasını sağlamak ve Suriye topraklarındaki işgalini derinleştirmek gibi amaçlara ulaştı.
02:53Bir anlamda Orta Doğu'daki direniş hattının İsrail, Amerikan, ben teknoemperyalizm diyorum.
03:03Çünkü teknolojik olarak ciddi bir üstünlükleri var ve bunu emperyal amaçlar için kullanıyorlar.
03:11Bunun son hamlesini oluşturuyor.
03:15Bunun bir parçası da hatırlayalım haftalar önce Trump Körfez bölgesine Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar'ı içeren bir gezi yaptı.
03:29Çok büyük montanlı hem işbirliği anlaşmaları hem de bu ülkelerin Körfez monarşilerinin Amerika'dan silah ve uçak alma anlaşmaları imzalandı.
03:46Bir şekilde onları da planlarına ortak etmiş oldular.
03:51Bir de bu askeri teknolojilerde işin ekonomik boyutu şöyle, ölçek ekonomileri çok çok önemli.
03:59Yani belli bir sayıya ulaşmadan bunların üretilmesi verimli olmuyor.
04:07İşte bütün dünyada savaşları kızdırmanın böyle Körfez monarşileri gibi ellerinde çok ciddi rezervler biriken bunu kendi halkları için değil de daha çok kendi güçleri için kullanan kesimlerden de yararlanmak büyük bir önem taşıyor ve bunu da gerçekleştirdiler.
04:30Yani adım adım planlarına yaklaştıkları görülüyor diyebilirim.
04:36Zaten Trump'ın, Amerika'nın şöyle bir anlayışı var.
04:42Bütün Amerika kıtası, Latin Amerika dahil Kanada olmak üzere benim egemenlik alanım içindedir.
04:49Orta Doğu'da çok önemli bir enerji yolu olduğu için ve ciddi bir potansiyel barındırdığı için İsrail'le ortaklık içerisinde veya İsrail'i bir vekil tayin ederek benim egemenlik alanım içindedir.
05:06Zaten şöyle manşetlere çıkan bazı sözlerden de bu stratejiyi anlayabiliriz.
05:15Mesela şöyle bir haber sızdırıldı.
05:18Trump hameneye suikastı veto etti.
05:21Demek ki Trump işlerden haberdar.
05:24diğer suikastları onayladı.
05:28Sadece hameneyin öldürülmesini veto etti.
05:32Türkiye'de de bazen İran'da bir mollalar rejimi, gerici bir rejim, baskıcı bir rejim olmasından yola çıkarak İsrail'i bir özgürlük savaşçısı gibi gören, göstermeye çalışan eğilimler var.
05:49Ben bunun doğru olmadığını düşünüyorum.
05:52Çünkü bir ülkenin egemenlik haklarına yönelik doğrudan bir saldırıdır.
05:57Bir de İran halkı onurlu bir halktır.
06:00Yani Netanyahu'yu bir kurtarıcı olarak kabul edip onun sayesinde rejimi devirdik diye düşünmez.
06:09Ben İran'da er veya geç İran halkı, İran'ın özgürleşeceğini, kendi iç dinamikleriyle bir rejim gerçekleşebileceğini ama bu tip dışarıdan saldırıların tam tersine bu umutları erteleyeceği düşüncesini taşıyorum.
06:28Hocam, ABD Başkanı Donald Trump şunu söyledi.
06:32Tahran'ı boşaltın bir an önce dedi.
06:34Şimdi şöyle de bir açıklaması olmuştu.
06:36Gazze'yi de boşaltacağız işte orada tatil merkezleri kurulacağı söyleniyordu.
06:41Tahran için de mi böyle bir plana sahipler?
06:43Trump neden Tahran'ı boşaltmasını istedi İranlıların?
06:46Şimdi şöyle tabi Gazze'yi boşalt demesinden biraz farklı.
06:51Çünkü Trump her yeri böyle yatırım yapılacak.
06:55İşte Gazze için Orta Doğu'nun Riviera'sı dedi.
06:59Yani golf sahaları açacak, kumarhaneler açacak, kulüpler açacak.
07:08Filistin halkı da işte başta Mısır olmak üzere diğer yerlere dağılacak.
07:13Çünkü bu Akdeniz kıyısında böyle potansiyel olan bir şey.
07:18Tahran, İran böyle değil.
07:20Tahran çok büyük nüfusu olan, tek başına İsrail'den daha fazla nüfusu olan bir şey.
07:26Yani insanlarda korku salmak için, sivil halkı bu anlamda paniğe sevk etmek için
07:33ve İran'ın iç ilişkilerini arttırmak için söylenmiş bir söz olduğunu düşünüyorum.
07:39Zaten İran'da buna Tel Aviv'i boşaltın diye cevap verdi.
07:46Tabi karşılıklı olarak sivil insanların ölmesi, altyapıların zarar görmesi insanı üzüyor.
07:56Yani bu İsrail tarafı için de geçerli.
07:58İşin ilginç tarafı ne İsrail'de ne İran'da yönetimler kendi halklarının desteğini ve onayını almış durumda değil.
08:09Bugün İsrail'de bir erken seçime gitse, İsrail seküler demokrasiden yana savaşı istemeyende,
08:18ciddi kamuoyu barındıran bir ülke.
08:22Bütün yoklamalar, bütün belirtiler Netanyahu rejiminin tepetaklak gideceğini gösteriyor.
08:31Aynı şey İran için de geçerli.
08:35Hatta hafta sonu gösterilere bakarsanız,
08:39Trump iki dönemi tam bir fiyaskoyla sonuçlanmış.
08:43Ortalama insanın, Trump'a oy verenler dahi desteği kaybolmaya yüz tutmuş durumda.
08:51Trump'ın gövde gösterisi niteliğinde,
08:55Amerikan ordusunun kuruluşunun ilk 250. yıl dönümü,
08:59Trump'ın 79. yaş gününde katılım ve destek çok düşük oldu.
09:04Buna karşı kral istemiyoruz.
09:07No Kings başlıklı gösterilerde 5 milyonun üzerinde insan yer aldı.
09:15O anlamda kendi halklarının desteğini alamamış liderler kendi ordularına hükmediyorlar.
09:25Şunu da hatırlayalım,
09:27Trump savaş çatışma istemediği mesajını vererek oy toplamıştı.
09:34Yani bugün ortalama Amerikalı,
09:40Amerika'ya da savaşların çatışmanın bir fayda getirmediği kanaatinde
09:44ve bunları desteklediklerini zannetmiyorum.
09:47Peki hocam, şimdi bu İran-İsrail çatışmasının dünya ekonomisine ne gibi zararları olacak?
09:54Hem enerji bakımından hem başka kaynaklar bakımından dünyayı ve Türkiye'yi doğal olarak ekonomik anlamda neler bekliyor?
10:03Evet, zaten dünya bir ekonomik durgunluk içinde, bir ekolojik kriz içerisindeydi.
10:13Bütün yakın zamanda yayınlanan raporlar küresel ekonominin 2025 yılında çok yavaş bir tempoda büyüyeceğini işaret ediyordu.
10:26En son bu savaşı, İsrail'in saldırısını göz önüne almayan Dünya Bankası'nın raporu
10:342025 yılı için beklenen büyüme hızını, küresel büyüme hızını 2.8'den 2.2'ye çekti.
10:44Hem Amerika'da, hem Avrupa'da, hem Çin'de, Japonya'da, dünyanın büyük üretim merkezlerine, büyük ekonomilerine, her birinde durgunluk eğilimleri var.
10:59Bu savaş ortamı da gerek petrol fiyatlarını yukarı çekerek, gerekse dünyada üretime büyük ölçüde egemen olan tedarik zincirlerinde hem kopuşlara yol açma,
11:20hem de risklerin artması nedeniyle ulaşım maliyetlerinin iyice yükselmesi riskini getiriyor.
11:28Bu da enflasyonu yukarı çekecek bir unsur.
11:33Tüm dünyadaki böyle bu karmaşa, belirsizlik ortamı, gerek ülke içindeki yatırımların, gerekse uluslararası yatırımların zayıflamasına yol açacak.
11:45Yani genelde dünya ekonomisi ve dünya halkları içinde getirdiği savaş, yıkım, insani kayıplar dışında herkesin hayatına değecek olumsuzluklar barındırıyor.
12:03Şu ana kadar Amerika, özellikle körfez ülkelerinin petrol arzını arttırmalarını teşvik ederek petrol fiyatlarının çok fazla sıçramamasını sağladı.
12:19Bir de ekonomide durgunluk belirtilerinin ortaya çıkması da petrol fiyatlarını aşağı çekiyor.
12:27Ona karşın belli bir ölçüde yükseldi.
12:31Yani şu anda 75 dolar civarında seyrediyor ama önümüzdeki günlerde bu çatışma sürecinin derinleşmesiyle bunun daha da sıçraması söz konusu olabilir.
12:44İşte bilinen klasiklikte hafif pahada ağır yatırım aracı olan altına bir rağbet zaten olan rağbet daha fazla arttı.
12:56Hem bireysel yatırımcılar anlamında hem de çeşitli ülkelerin merkez bankalarının rezervlerini büyük ölçüde altınla doldurma anlamında kendini gösteriyor.
13:12Yani ortalama insana da savaş bölgesinde bulunmasa dahi olumsuz yansıyacak eğilimler söz konusu.
13:21Özellikle Amerika'da insanlar savaşta farklı insanların farklı uluslardan insanların ölmesinden daha fazla deposunu doldururken onun 2-3 dolar, 4 dolar artmasından etkilenir.
13:39Bu da önümüzdeki günlerde ortaya çıkabilecek insanların hoşnutsuzluklarını arttırabilecek bir usul olarak görünüyor.
13:49Yani her zaman bildiğimiz, söylediğimiz gibi savaşlar, çatışmalar hiç kimseye, insanlığa bir hayır getirmez.
13:56Ama bu savaşın da sadece 2 ulus arasında değil, öncelikle Orta Doğu'da giderek de dünyanın tümünde olumsuz etkilerini ne yazık ki gözlemliyoruz.
14:11Bunun da devam edebileceğini tahmin edebiliyoruz.
14:14Yani bu savaş başka ülkelerin de katılımıyla bir bölgesel savaş ya da daha geniş çaplı bir savaşa dönüşürse sanıyorum ki dünya ekonomisi çok daha kötü bir hal alacak.
14:27Peki büyük bir kriz kapıda mı hocam?
14:29Yani böyle bir bölgesel savaşta yine bu daha önceden bildiğimiz büyük krizler gibi bir kriz yaşayabilir miyiz?
14:36Yani şöyle savaşlar belli sektörleri olumlu etkiler.
14:45Mesela siz silah üreticisiyseniz veya petrol üreticisiyseniz sizi olumlu etkiler.
14:55Ama ortalama insanı tabii ki olumlu etkiler.
14:59Biraz evvel dedim ki dünyada zaten bir durgunluk eğilimi vardı.
15:04Özellikle Amerika'nın bütün hamlelerini Çin'i boğmak üzere yapması ekonomide.
15:13Çin'de dünyada imalat sanayinin bir numaralı gücü olması.
15:18İşte bunu engellemek için koyduğu gümrük tariflerinin bütün dünyada hem maliyetleri yükseltmesi hem de uluslararası ticareti baltalaması.
15:29Zaten pek hayırlı olmayan bir senaryoya işaret ediyordu.
15:33Bir de bunun hem Orta Doğu'da ortaya çıkan bir savaşla katmerlenmesi daha da kötü senaryo yolları getirebilir.
15:44Tabii krizleri öngörmek çok kolay değil.
15:47Çünkü ekonomide milyonlarca aktör var.
15:52Bazen küçük bir biriken enerjiler bazen küçük bir olayla birlikte ciddi bir reaksiyona neden olabiliyor.
16:01Domino etkisi yaratabiliyor.
16:03Bugün yarın olur mu?
16:06Bunu söylemek kolay değil ama bunun potansiyelini arttıran bir süreçle karşı karşıya olduğumuzu çok rahatlıkla söyleyebiliriz.
16:17Peki Hayri Hocam çok teşekkür ediyorum.
16:20Dünya oldukça kritik bir süreçten geçiyor.
16:22Biz de elimizden geldiğince en şeffaf şekilde izleyicilerimizi özetlemeye çalışıyoruz.
16:27Siz de bugün bizi kırmadınız.
16:29Sağ olun konuk oldunuz.
16:30Ağzınıza sağlık.
16:31Ben teşekkür ederim.
16:33Her zamanki konuşmalarımız işte enflasyon şu kadar yükseldi.
16:39İşte faizler şu noktada bu yoksul insanlara şöyle böyle bir yük getirecek konuşmaları bile
16:48insani açıdan bizleri daha az yıpratan konuşmalardı.
16:53İnsan hayatı, uygarlıklar, sade insanlar, bebekler, kadınların yaşamı söz konusu ne yazık ki.
17:04Kesinlikle.
17:05Hocam tekrardan teşekkürler.
17:07Ağzınıza sağlık.
17:08Sağ olun.
17:08Evet sevgili Cumhuriyet TV izleyicileri, ekonomist Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu konuğumuzdu.
17:16İran-İsrail çatışmasının dünya ekonomisine etkilerini konuştuk.
17:21Tabi sadece ekonomik olarak değil çatışmaları politik olarak da ele almaya çalıştık.
17:26En şeffaf, en yalın şekilde sizler için özetlemeye çalıştık.
17:30Bu programı artık burada noktalıyoruz.
17:32Ancak başka programlarla yeniden karşınızda olacağız.
17:36O zamana kadar kendinize iyi bakın efendim.
17:38Görüşmek üzere.
Yorumlar