- 13 dakika önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Müzik
00:13Sevgili izleyiciler Cumhuriyet TV ekranlarına hoş geldiniz.
00:17ABD ve İran 6 haftalık savaş sonunda ilk kez Pakistan'ın başkenti İslamabad'da bir araya geliyor.
00:25Müzakere masasına oturuyor. Bunu değerlendireceğiz.
00:28Gazetemiz yazarı Ergin Yıldızoğlu yayınımızın konuğu.
00:31Sevgili hocam hoş geldiniz yayına.
00:34Hoş bulduk. İyi çalışmalar. Buyurun.
00:36Çok teşekkürler hocam.
00:37Şimdi çok uzun aslında yine uzun sayılabilecek bir savaştı.
00:42Ve bir füze savaşıydı. Yani bir kara savaşı değildi. Bir füze savaşıydı.
00:47Ve müzakere yolunu tercih etmeye çalışıyor şu an iki ülkede.
00:52Ama şu ana kadar yaşananlardan nasıl bir müzakere ortamı olur?
00:56Onu değerlendirerek başlayalım isterseniz.
01:00Şimdi iki tarafında üç noktaya vurgulamak lazım herhalde.
01:06Birincisi Amerika'nın beklentileri ve hedefleri farklı.
01:11Hedeflerini tam bilemiyoruz ama beklentileri farklı.
01:14İran'ın durumu algılaması ve elde ettiği avantajları ilişkin yeni hedefleri söz konusu.
01:24Ve tabii bir de bu durumun tüm dünya ekonomisinde ve daha da öncelikli olarak bölge dengelerinde yaptığı etki önemli.
01:34Bu üçünü bir araya koyduğumuzda çok karışık bir durum ortaya çıkıyor.
01:38Bu karışık durumda iki tarafın yansıdığı kadarıyla talepler destesine baktığımızda uzlaşmazlıklarla karşı karşıya kalıyoruz.
01:49Amerika'nın koyduğu talepleri İran'ın kabul etmesi için şu anda bir gerekçe yok.
01:54Çünkü İran çok avantajlı bir duruma gelmiş gibi görüyor kendini.
01:58İlk defa Hürmüz Boğazı'nı kapattı örneğin.
02:02Buradan gelir elde etmeye başladı.
02:05Bölgedeki diğer ülkelere Amerikan desteğinin onları korumayacağını göstermiş oldu.
02:11Dolayısıyla bölgedeki hegemonik etkisi bu savaş durduktan sonra farklı olacak bunun farkında.
02:22Amerika'nın buna karşılık müttetipleriyle arasındaki ilişkilerin bozulmakta olduğunu gördü İran.
02:32Sadece bu savaş bile Avrupa ile Amerika arasındaki ilişkilerin bozulduğunu gösteriyor.
02:38Bölgedekilerin Amerika'ya olan güveninin zayıfladığını gösteriyor.
02:42Yeni arayışların gündeme gelmek üzere olduğunu gösteriyor.
02:46Ve Amerika'nın hegemonik bir güç olarak dünya ekonomisinin enerji akımını güvence altına alamayacağı ortaya çıktı.
02:55Bunu görüyor İran.
02:58Dolayısıyla bu koşullarda bu masaya oturdukları zaman nasıl,
03:02birinin on maddelik, öbürünün on beş maddelik anlaşmasından nasıl bir sonuç çıkar?
03:08Nerede, hangi noktalarda anlaşırlar?
03:11Belli değil.
03:12İran'ın içinden gelen bir takım yansımalar var.
03:16İran'da anlaşmanın özellikle şu anda devleti kontrol eden devrim muhafızları kesiminin ve tabanının
03:26anlaşmanın için henüz erken olduğunu ve bu avantajların kullanılması gerektiğini dair gösteriler yaptıklarına,
03:33afiş astıkları falan gibi haberler geliyor.
03:39Dolayısıyla buradan bir sonuç çıkmasını ben kendi hesabıma beklemiyorum.
03:44Tabii ki İsrail'den hiç bahsetmedik.
03:46İsrail'in ise başka bir hesabı var.
03:49Lübnan'ı yıkmaya devam ediyor.
03:51Halbuki İran'ın anlaşmasının bir maddesi de Lübnan'da, Lübnan'ın da ateşkese dahil edilmesi.
03:58Bu zedeler mi mizakereleri?
04:00İsrail'in bu tutumu.
04:00Zedeler çünkü İran'ın ileriye doğru bakışı bugün elde ettiği avantajların değerlendirme arzusu
04:12bölge müttefiklerinin de korunmasını gerektiriyor.
04:17Yani İran bölgedeki gücünü yükseltirken aynı zamanda kendi bölge müttefiklerini de koruyabildiğini göstermek istiyor.
04:26Bunu yaptığı takdirde Suudi Arabistan'la ve de Katar'la ve diğer ülkelerle aralarındaki ilişkilerin yeniden düzenlenmesi söz konusu.
04:36Suudi Arabistan görüşmeye başlamış yeniden zaten İran'la bir yol bulmaya çalışıyor.
04:42Bölge ülkelerinin İran'la beraber yaşayabilmesi lazım ama İran'ın da belli bir üstünlüklere sahip olacak bölgede.
04:50Ne düşünüyor İran? İran'ın hesabı bu.
04:54Dolayısıyla İran'ın Lübnan'daki İsrail'in istediklerini kabul etmesinin bir başka zorluğu da
05:02Arap ülkeleri de şu anda İsrail'in ve ilişkilerini yeniden gözden göçtirmek durumundalar.
05:10İsrail'e olan güvenlerini kaybetmek durumundalar.
05:14İsrail'i yeniden bir risk faktörü olarak algılamaya başladılar.
05:18Bu anlamda çok zor buradan bir sonuç çıkarmak.
05:22Peki hocam şimdi İsrail'in bu ateşkesten rahatsız olduğunu söyleyen dünya basınında,
05:29Türkiye'nin içerisindeki basında uzmanlar var, gazeteciler var, analiz yapan insanlar var.
05:35Siz katılıyor musunuz? Şunu merak ediyorum.
05:38İsrail bu ateşkesi baltalamak için bazı hamleler yapabilir mi?
05:42Örneğin ABD üzerinde baskı kurmak gibi ya da Lübnan'a saldırılarını sertleştirmek gibi.
05:48Evet, bunun en azından iki tane nedeni var.
05:52Bir tanesi çok basit ve bir anlamda adi bir neden.
05:58Netanyahu'nun geleceğiyle ilgili.
06:00Savaşın durması halinde, savaşın bilançosu halkın önüne gelecek.
06:05Bilançosu halkın önüne geldiği zaman,
06:07biz bu işin içine niye düştük sorusu gündeme gelecek.
06:12Ve Netanyahu'nun bir daha ak seçimlerdeki durumu tehlikeli olacak.
06:16Ve bu işe hapse gitmesi de anlamına gelecek bir taraftan da.
06:20Ya da belki de gidip Amerika'ya iltica etmek zorunda kalacak.
06:23Bilemiyorum.
06:24Yani bu kadar basit ve ilkel bir nedeni var bu işin.
06:27İkincisi, yerleşimciler üzerinden güç kazanmış,
06:33soykırımı örgütlemiş ve Batı Yakası'nı ilhak etmek isteyen,
06:39Lübnan'ı ilhak etmek isteyen,
06:41Suriye'nin bir kısmını ilhak etmek isteyen bir tarihsel akım var orada.
06:47İşte liderliği de partinin, hükümetin içinde.
06:51Ben Gıvır ve Bezalel Smotrich çok etkili ve daha başka ikinci planda etkili insanlar da var burada.
06:59Bunlar ise bir başka projeyi izlemek durumundalar.
07:04İzledikleri proje ise Amerikan çıkarlarından farklı, ayrı bir proje.
07:12Ve esas olarak İsrail'in mümkün olduğu kadar büyük bir tarihsel olarak kendi hakkı gördüğü,
07:18hatta dini olarak kendi hakkı gördüğü toprağı ele geçirmesi ve bölgedeki bütün diğer ülkeleri direnemez hale getirmesine ilişkin bir proje
07:30bu.
07:30Bu projeden vazgeçmeleri de mümkün değil bunların.
07:33Çünkü bu projeyle vazgeçtikleri takdirde Gazze soykırımı'nın sonucu gündeme gelecek.
07:39Batı yakasındaki arazilerin, el konulan toprakların geleceği gündeme gelecek.
07:45Lübnan'da ve de Suriye'de el konulan toprakların siyasi, hukuki durumu yeniden gündeme gelecek.
07:56Bu da bunların tarafından kabul edilebilir bir durum değil.
08:00Yani İsrail'in içinde bir rejim değişikliği olmadığı takdirde bunlar buna izin vermeyecekler.
08:07Bir de hocam şu yorumu yapanlar da var.
08:10Bu ateş kese ABD'nin de sıcak bakmasıyla beraber şunu söylemeye başladılar.
08:15ABD'nin hegemonyası gerilemeye başladı.
08:18Artık dünyanın tamamına sahipmiş gibi davranamıyor.
08:21Bu durumda da işte İran'ın bu aslında ateş kes olmasına rağmen şu ana kadar İran'ın galip geldiği söyleniyor.
08:30Bu yorumlara katılıyor musunuz?
08:31Şimdi iki parçaya da değerlendirmek lazım bunu.
08:35Birinci kısmı ABD'nin hegemonyasına ilişkin.
08:38Şimdi bu hegemonya kavramını kullananlar genelde bunu tarif etmekte zorluk çekiyorlar.
08:46Hegemonyayı bir ülkenin bir başka grup ülkeyi çıkarlarıyla ortaklaştırarak kendi yönünde istediği yönde yönlendirebilmesi olarak görmek.
08:56Görüyoruz bunu.
08:57Bunun için sosyal hizmetler sunuyor.
08:59İşte güvenlik sunuyor.
09:00Ekonomik model sunuyor.
09:02Ekonomik ortamı sağlıyor bu ülkelere.
09:06Böylece bu ülke hatta kültürel bir özellik sunuyor.
09:10Dolayısıyla bu ülkeler bunu takip ediyorlar.
09:13Bunun peşinden gidiyorlar.
09:15Onun hayat koşullarını tekrarlıyorlar.
09:17Hegemonya böyle bir şey.
09:19Amerikan hegemonyası 40'larda.
09:21Bir şey 40'ların sonunda.
09:22İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda oluştu.
09:25Ve şeyden beri tarihsiz olarak Vietnam Savaşı'ndan beri yavaş yavaş gerilemekte.
09:31Doğu bloku çöktükten sonra biraz toparlandı.
09:34Tek süper güç olarak kaldığına dair bir iddiayla ortalıkta.
09:38Ama hemen karşısında diğer güçler şekillenmeye başladı.
09:41Ve biliyorsunuz büyük ekonomik kriz 2008 ve pandemiden itibaren de bir başka büyük gücün yükseldiği,
09:51işte Çin'in bir ekonomik, siyasi ve de kültürel bir güç olarak kendini yeniden kurduğunu görüyoruz.
09:57Rusya kendi yakın çevresini toparlamaya çalışıyor.
10:00Ve Amerika'da hegemonyasını restora etmeye çalışıyor.
10:04İşte Irak ve Afganistan savaşlarında bunu denedi.
10:09Olmadı.
10:09Daha da gerilemek durumunda kaldık.
10:12Şimdiki savaş ise Amerikan hegemonyasının gerileme sürecinin son noktasını oluşturuyor.
10:18Yani bu hegemonyanın ortadan kalkmasıyla ilgili bir nokta.
10:22Çünkü Amerikan hem askeri gücünün bütün büyüklüğüne rağmen rejim değiştiremeyeceğini bir kere daha gösterdi.
10:33İran gibi orta büyüklükte bir gücün karşısında istediklerini yaptıramadığını gösterdi.
10:40Müttefiklerini koruyamadığını gösterdi.
10:43Ve dünyanın diğer büyük süper güçleriyle arasındaki ilişkiyi bu sorunu çözmek için düzenleyemediğini gösterdi.
10:50Bu anlamda hegemonyanın hiçbir unsurunun ortada olmadığını görüyoruz.
10:56Dolayısıyla bundan sonra Amerika üstünlüğünü koruyabilmek için gittik ya daha çok şiddete başvuracak.
11:02Ve enerji düzenindeki değişme devam ederse, şu anda başlamış olan değişme devam ederse,
11:07petrol dolar sisteminin de zaman içinde kırılacağı ve dağılacağı ve Amerika'nın en son hegemonik aracı olarak kullandığı doların rezerv
11:18para olma konumunun da artık etkisini kaybedeceği söylenebilir.
11:22Bu anlamda tabii ki bu bir taraftan tarihsiz olarak Amerikan hegemonyası geriliyor diye olumlu bir şey söylemek mümkün.
11:33Öbür taraftan da kapitalist devletlerin ve büyük güçlerin ortamında hegemonyanın ortadan kalkması halinde paylaşım savaşlarının ve itiş-kakışlarının gündeme geldiğini
11:44biliyoruz tarihsiz olarak.
11:46Bu anlamda tehlikeli bir yere doğru da gidiyor.
11:49Bu savaşta bu anında bunu gösterdi.
11:51Peki son olarak hocam bir de bu müzakerede doğal olarak taraflar birbirine bazı şartlar sunuyor.
11:58İran'ın 10 maddelik bir şartı bulunuyor.
12:01ABD'nin ise kabaca 15 maddelik şartları bulunuyor efendim.
12:06Peki müzakere masasında hangi taraf için şartlar daha ağır sizce incelediyseniz eğer bu şartları kim daha fazla taviz vermek durumunda
12:15kaldı?
12:16Amerika taviz vermek durumunda kaldı.
12:19Eğer dışarıya yansıyan anlaşma maddeleri yani yaklaşık 10 madde İran'ın maddeleri kabul edilmiş gibi gözüküyor eski olarak çok büyük
12:33bir taviz verdiğini söylemek mümkün.
12:35İşte bu noktada kim kazandı kim kaybetti bu bağlamda gündeme gelebilir sorusu.
12:41Çünkü İran bu anlamda savaşından eğer anlaşma gerçekleşirse savaştan savaş öncesine kıyasla daha avantajlı bir konumda çıkmış olacak.
12:55Hürmüz Boğazı'nı kontrol ediyor olacak.
12:58İstediği gibi tazminat alacak.
13:01Amerika'nın bölgeden çıkması gerekecek.
13:05Ve nükleer enerji kullanımına tabii ki silah yapma olasılığı da bunun yanında gizli olmak üzere devam edecek.
13:15Bu anlamda yıkıntı, yaşadığı yıkımı görmezsek, 3000'den fazla insanın öldüğünden bahsediliyor.
13:24Bunları bir kenara koyarsak eğer İran bu savaşı kazanmış olarak çıkacak.
13:30Bu tabii ki güçleri karşı karşıya koyduğumuzda bir tarafta İsrail ve İran ve pardon Amerika ve dolaylı olarak Arap bölgeli
13:39ülkeleri.
13:40Ve bir tarafta sadece İran tek başına gözüküyor.
13:45Yani Çin'in ve de Rusya'nın sinyal istihbaratı verdiği de dair söylentiler var ama kesinleşmiş değil bunlar.
13:56Bu dengede büyük bir uluslararası anlamda ve hatta tarihsel anlamda bir kırılma noktasında olunduğunu gösteriyor.
14:07Yani 45'ten beri bu yana gelen ve içine girdiği savaşları kazanmamış bile olsa bir şekilde karşı tarafı yıldırarak çıkmış bir
14:16ülke Amerika.
14:17Burada ise yenilmiş olarak çıkıyor denebilir.
14:22Çünkü şöyle bir belirtisi de var.
14:29Ekonomistin kapağı, Türkiye'de hangi kapakta çıktı ekonomist bilmiyorum ama burada çıkan kapağında Trump'ın suratına böyle kafasına bulaşmış bir mission
14:41accomplished panosu var.
14:44Yani yüzüne gözüne bulaştırdı, ellerini ayağına karıştırdı biçiminde.
14:49Esas kaybedeni loser deniyor.
14:52Yani kaybeden adam kapağıyla çıktı ki ekonomist böyle kapaklar çok olağanüstüdür ekonomiste.
14:58Amerikan liderliğine karşı böyle hele sağ kanattan bir lidere karşı böyle bir tavır alması.
15:04Bu da Trump'ın en sevmediği yer yani loser olma noktası, kaybeden insan olma noktasında yargılanmakta olduğunu insanların seçkinlerin zihninde
15:18gösteriyor.
15:19Bu da tabii ki Amerikan hegemonyası denen şey için dünya ekonomisinde, jeoportindeki bundan sonra yaşanacak gelişmeler açısından Avrupa-Amerikan ilişkileri
15:32ve hatta Amerika bölge ülkeleri arasında ilişkiler açısından da büyük önemli bir göstergeyi şart ediyor.
15:39Peki.
15:40Sayın hocam çok teşekkür ediyorum bu hafta kırmadınız bizleri.
15:43Dünyayı özellikle de Orta Doğu'da yaşananları anlamaya çalıştık.
15:47Siz de bizlere gayet güzel anlattınız.
15:49Ağzınıza sağlık hocam.
15:51Çok teşekkür ederim.
15:52İyi çalışmalar size de.
15:53İyi günler dilerim.
15:55Evet sevgili Cumhuriyet TV izleyicileri gazetemiz yazarı Ergin Yıldızoğlu yayınımızın konuydu efendim.
16:01ABD ve İran arasında 6 hafta süren savaşın sonucunda taraflar İslamabad'da bir müzakere masasına oturmayı kabul ettiler.
16:10Tabii müzakereler nasıl devam edecek?
16:12Bir sonuç çıkacak mı?
16:13Olumlu bir sonuç çıkacak mı?
16:15Bunları da takip ediyor olacağız.
16:17Sizlere Cumhuriyet TV ekranlarından aktarıyor olacağız.
16:20Şimdilik programı burada noktalıyoruz.
16:23Yeniden daha iyi daha mutlu günlerde görüşmek dileğiyle.
Yorumlar