00:00Samantala mga ka-RSP, bukod sa mga balitaan sa television at radyo,
00:04isang medium din ang photojournaling upang magpahayag ng balita at katotohanan.
00:10Isang professional at content creator ang mga kasama natin.
00:13Pero bago natin siya tuluyang makilala, panoorin po muna natin ito.
00:19Nag-cover ako ng parada ng mga artistang kasama sa Metro Manila Film Fest 2022.
00:24Nag-anap ito sa kahabaan ng Welcome Rotonda hanggang Kezon Memorial Circle.
00:28Maraming tao nag-aabang, yung iba naglabasan ng payong nung medyo umambon.
00:34Walong pelikula ngayon ang kasali sa Metro Manila Film Fest, so merong walong float.
00:39Alas 4 ng hapon nagsimula ang parada.
00:42Buti na lang hindi bumuhos ang ulan nun.
00:45Sa mga ganitong klaseng coverage, medyo kailangan mong kondisyon ka.
00:49Dahil sa mga sinaradong kalsada, sobrang layo ng mapaparadahan mo.
00:52So ibig sabihin nun, malayo rin ang lalakarid mo.
00:54So, kailangan mo nang mapipwestoan na mataas para maganda ang kuha mo, para makuha mo yung kabuuan.
01:01So kami, humana kami ng footbridge at tinignan namin kung saan yung maraming tao para maganda ang larawan.
01:07Nung una na sa gilid lang yung mga tao, pero nung malapit na dumaan ng mga float yan na, nagpuntaan na sila sa gitna.
01:12Yung mga ganyang pagkakataon, pang pangganda rin ang larawan yan.
01:17Pero tatandaan mo, hindi nang puro general shot ang kuha mo.
01:19Dapat may kuha ka rin ng telephoto, yung mismo sa mga artista.
01:23Dahil sigurado hahanapin ang editor mo yun.
01:25Ayan, kasama po natin ngayon ang boses sa likod ng kwento ukol sa photojournalism.
01:35Ang content creator at photojournalist na si Sir Mark Balmorez.
01:39Magandang umaga at welcome po sa Rise and Shine, Pilipinas.
01:41Magandang umaga at magandang umaga sa lahat ng nanonood, sa lahat ng ating mga ka-RSP.
01:46Alright Mark, thank you so much for being with us this morning.
01:48Ano ba yung photojournalism at paano ito naiiba sa pangkaraniwang photography na ginagawa ng mga kamulaan?
01:56Ang photojournalism kasi, meron niyang fact-checking.
02:02Sinisigurado namin na lahat ng ilalabas namin ay tama.
02:05Hindi lang ito basta banat ng banat.
02:07Hindi tulad ng isang simpleng photography lang na pang sarili mo lang.
02:11Like travel photography, food photography.
02:19Hindi tulad ng photojournalism na kailangan may context.
02:23May kwento.
02:23May kwento.
02:24Yung mga larawan na pagtingin mo pa lang doon sa picture, alam mo agad yung kwento.
02:30Hindi na kailangan basahin yung caption.
02:33Ayun na nga eh.
02:34Yung photojournalism.
02:36Unang tingin pa lang sa larawan, gagana yung imagination mo.
02:39Kung ano yung nangyari sa senaryong yun.
02:42Pero dahil ngayon, sa emergence ng technology, meron nang mga AI.
02:46So, nakaka-apekto ba ito sa traditional ng photojournalism?
02:50Nakaka-apekto kasi pa, larong-laro na ngayon sa age ng misinformation, sabi ka nila.
02:58Na hindi mo alam kung ano ang totoo doon sa AI na image.
03:02So, ngayon, nakaka-apekto yun kasi bilang isang pamamayan na umaasa ka na lahat na makikita mo sa phone mo
03:12or nababasa mo sa jaryo or sa ano is totoo.
03:14Nakaka-apekto yun dahil mangyayari na yung judgment mo is medyo hindi na siya maayos
03:21dahil hindi mo na alam yung totoo sa hindi eh.
03:23Yun yung parang pinaka-dilema ngayon ng mga like netizens at kaming mga nagbabalita.
03:32Pero while it is a threat, it can also help us.
03:36Oh, yun. Isa din.
03:38Una-una, makakatulong din yun sa atin yung AI dahil, siyempre,
03:44pag ginamit mo siya sa trabaho mo, yung skills mo, mas ma-hohone siya,
03:51mas tatalas or mas ma-develop, mas ma-develop, mas aangat yung mga kaalaman mo.
04:01Gawin na gawin din ang mga susyante ko.
04:03Maggagawa ng mga teaser videos.
04:04Depende talaga sa paggamit.
04:05Kailangan talaga responsible usage of AI.
04:09Well, anyway, as a photojournalist for so many years,
04:13kumbaga mako-consider natin isa sa mga veteran at batikan, si Sir Mark,
04:16anong photo ang talagang tumatak sa'yo o nagbigay ng change sa iyong karyo?
04:24Sa halos dalawang dekada kong magtrabaho sa leading newspaper sa ating bansa,
04:34hindi ko masasabi na meron talaga akong isang photo na tumatak eh.
04:37Kasi halos, halos taon-taon yan, ibang mga nangyayari, halos lahat yan may mga impact sa,
04:44o, siguro sa akin yung pinakamaano ko talaga is yung nag-cover ako ng Marawi War.
04:50Oh, 2017.
04:512017.
04:52Isang kami doon sa mga pinakaunang media na nandun.
04:57Talagang, bago ako mag-cover ng war,
05:00dati yun ang wish ko na sinasabi ko na sana makapag-cover ako ng ganito,
05:03pero once na nandun ka na, gusto mo nang umalis.
05:06Ayun ba yun?
05:07Ito yata yung lumalabas ka.
05:08Ayun, yan.
05:10So yun, nakita mo yung hirap ng mga tao, lalong-lalong yung mga bata.
05:14Pag binabalikan ko yung mga larawan ko noon na,
05:17na parang, meron pa talaga nag-i-wish ng tao ng ganito.
05:20Nararandaman mo eh.
05:21Nararandaman ko na parang nandun pa rin ako nung mga oras na yun.
05:25At nakikita ko talaga yung hirap ng mga tao,
05:28at lalong-lalong na nga ng mga batang.
05:30Hindi ko, isa yun sa mga hindi, hindi ko makakalimutan sa
05:34halos dalawang dekada ko sa pagkatrabaho na ito.
05:38Mundikan pa ako matama ng bala.
05:40So iba talaga, no?
05:41Risky yung ganitong basang trabaho.
05:44Risky yung trabaho natin para makapabili ng informasyon,
05:46tamang informasyon sa tao.
05:47Okay, maraming mga estudyante ngayon
05:49at maraming kabataan
05:50ang nagiging citizen journalist na rin, no?
05:54Dahil sa pamamagitan ng cellphone.
05:57Well, para magkaroon ng kaalaman
05:59ng ating mga kababayan
06:01patungkol sa photojournalism,
06:03kapag ikaw pa binibigyan ng assignment
06:05or P,
06:06pagpunta mo sa isang lugar,
06:08ano yung mga dapat mong i-consider
06:09as a photojournalist?
06:12Unang-una, dapat tamang-tama yung mga facts mo.
06:14Nandyan yung kung ano,
06:16kung saan, kailan.
06:18Yung mga basic,
06:20dapat yun.
06:21Bilang isang netizen,
06:22pag nag-post ka,
06:23kasi yung ibang mag-post,
06:24sunog sa ganyan.
06:26Kailan yan?
06:28Ano nangyari dyan?
06:29So,
06:29bilang isang netizen,
06:30kahit paano,
06:31dapat alam mo yung mga basic eh.
06:33Ilagay mo kung saan,
06:34kung ano nangyari.
06:35Malaking tulong yun.
06:39At huwag na huwag ka talagang mag-post ng fake news.
06:43Dahil di mo talaga alam kung ano maging impact nun.
06:46Ayun.
06:47So, yung mga basic,
06:48dapat alam mo talaga.
06:49Sir,
06:49mark na destino ka din sa translasyon.
06:52Oo.
06:52Di ba?
06:53So,
06:53for sure,
06:53isa ito sa mga malaking events
06:55na kinakover mo.
06:57How was it like?
06:59Taon-taon,
06:59iba ang experience eh.
07:00Pero habang tumatagal ka,
07:02alam mo na yung gagawin mo.
07:04So,
07:06itong last kong traslasyon,
07:10alam ko alam agad yung punestohan ko na
07:12days pa lang,
07:14weeks pa nga lang,
07:15pumesto na kami dito sa pwesto na to.
07:16Nagsa-strategize na.
07:18Oo.
07:18Kailangan mo talagang isipin niya.
07:19Kasi taon-taon,
07:20iba ang mararanasan mo.
07:22Oo.
07:23So, ngayon,
07:23in-anticipate na namin lahat ng pwedeng mangyari.
07:26So,
07:26ngayong taon na to,
07:28sa halos dalawang dekada kong pagkatrabaho,
07:30ito ang pinakamagandang pwesto ko sa
07:31traslasyon malinis,
07:33walang mga wire.
07:34Yung pwesto namin along
07:36Philippine Normal University,
07:38mayroon doong footbridge.
07:39Doong kami pumuesto.
07:41So,
07:42ang ganda nang kuha namin,
07:43walang kalat,
07:44walang mga wire.
07:45So,
07:46inisip namin na
07:47tinagal-tagal natin magtrabaho,
07:50dito lang pala mas magandang pwesto.
07:52Dati hindi natin naiisip.
07:54So,
07:54yun,
07:54kailangan taon-taon,
07:57lagi kang mag-iisip
07:59kung paano magiging atake mo
08:01sa mga coverage.
08:02So,
08:02iba-iba?
08:03Iba-iba.
08:04So,
08:04halimbawa yun,
08:05translation,
08:06usually,
08:06pag nakita natin sa internet yun,
08:08nakita natin sa balita,
08:09yung dami ng tao,
08:10yung kinukuha nan,
08:12pero may mga unique way pa rin
08:13na kukuha nan ito,
08:14no?
08:14Oo,
08:14mayroon pa rin,
08:15no?
08:15Okay.
08:16Balita po namin,
08:17bilang isang content creator,
08:18kayo rin po yung nagsasagawa
08:19o nagtuturo
08:19ng photojournalism
08:21sa TikTok.
08:22At marahin nyo po bang
08:23ibahagi sa amin
08:24kung paano nyo ito sinimulan?
08:26Sinimulan ko ito,
08:26kasi ako,
08:28natutulang din naman ako
08:28kasi may nagturo sa akin
08:29na magaling.
08:32Siya yung unang-unang
08:34WordPress photo winner
08:35na Pinoy,
08:36si Sir Albert.
08:38So,
08:38lahat ng alam ko,
08:39siya ang nagturo sa akin.
08:40So,
08:40ako naman,
08:41ang,
08:42ang ano ko is,
08:43paano ko naman
08:43may babahagi ito sa tao?
08:46Yun,
08:46nag-start ako ng channel ko.
08:49Pag bumisita ka sa channel ko,
08:51dapat marunong ka nang mag-shoot.
08:53Kasi ang tinuturo ko is
08:54kung paano ang diskarte,
08:56kung paano ang ato,
08:56sa isang coverage.
08:58Kung saan ka magandang pumuesto,
09:00kung anong gagawin mo,
09:01kung ano yung mga process
09:02para,
09:03para mas madali yung coverage sa'yo.
09:05So,
09:06yun yung tinuturo ko
09:07para mas,
09:08mas,
09:08mas mailahad mo yung kwento
09:09ng maayos.
09:11Panorin natin niya
09:12para matutupa tayo.
09:13Social media accounts,
09:14Sir Mark.
09:14Social media accounts,
09:15photojourn tips
09:17sa TikTok,
09:18tapos sa YouTube,
09:19ganun din,
09:20photojourn tips.
09:21Yan,
09:22galing no?
09:22Mga larawang may kwento
09:24at katotohanan.
09:25Maraming salamat po,
09:26Sir Mark Balmore,
09:26para sa inyong ibinahagi
09:28na photojourn tips
09:29sa amin ngayong umaga.
