00:00Diyarbakır Suriçi binlerce yıllık geçmişi olan hala tam olarak keşfedilmemiş muhteşem bir şehir.
00:13Ama maalesef biz Diyarbakır'da yaşayan siyasetçiler, yerel yöneticiler, sivil toplum örgü temsilcileri,
00:20işi insanları yeterince Suriçi'ne, Suriçi'ndeki mekanlara sahip çıkamıyoruz.
00:26Avrupa'daki eski kentlerin büyük bir çoğunluğunu gezdim. İtalya'da, Almanya'da, İngiltere'de, İskoçya'da hepsini gezdim, dolaştım.
00:32Hem yerel yöneticiler, hem devlet, hem iş insanlar, hem sivil toplum örgütleri el birliğiyle her bir evi tek tek onarıyorlar.
00:41Ama maalesef yıllardan beridir ben sürekli konuşuyorum, birçok evde bahsediyorum.
00:46Suriçi'ne ilişkin birçok belgeselde konuştum, sohbet ettik.
00:51Biz burayı önemli bir türlü kavrayamadık.
00:54Bakın psikolojide bir kural vardı, insan mutsuz olduğunda ayakları onu geçmişine götürür.
00:58Herkes Suriçi'ne geliyor ama niye geldiğini bilmiyor.
01:01İnsanlar mutsuz, buraya geliyor hiçbir şey yapmadan tekrar 75'e gidiyor.
01:05Orada işte daire alıyor, arsa alıyor, yatırımları orada yapıyor.
01:08Yani biz Suriçi'ni el birliğiyle bu hale getirdik.
01:11Suriçi'ndeki büyük yapıların, büyük mekanların büyük bir çoğunluğu, bildiğiniz bir geçmişte bunlar Ermenilere,
01:17Suriyelilere, Rumlara, Yahudilere, Keldanlere aitti.
01:21Ve onlardan sonra, yani 1915 yılında geçen büyük bir katliam var.
01:25Buna ilişkin bir roman yazdım, yeni bitti ve Yeynevi'ne gönderdim.
01:29O yıllardaki işte buranın gerçek sahipleri şu an burada yok.
01:33Sonradan el değişti bunlar, büyük bir çoğunluğun isimleri farklılaştı.
01:37Başka bir şey de söyleyeyim, şimdiye kadar belki hiç kimsenin dikkat çekmediği bir husus.
01:41Sokak isimlerinin büyük bir çoğunluğu katliamda aktif bir şekilde yer alan insanların isimleri hala.
01:46Birçok isim, bizzat o katliamda yer alan insanların isimleri.
01:50Ben vermemişim burada ama tek tek hepsini dolaştım, notlarını aldım.
01:54Bu isimler, burada yaşamış olan kişiler, şahsiyetler ve katliamda bizzat yer aldılar.
02:00Şimdi burada ne yapmak lazım?
02:02Bakın, sivil toplum üretileri, yerel yöneticiler, kurumların toplantılarını burada yapması lazım.
02:07Burada görüşmelerini alması lazım, kahvaltılarının yemeklerini burada yapması lazım.
02:12Aynı zamanda bu evlerin onarılması için Kültür Bakanlığı ödenek, fon veriyor.
02:17Hem proje çizimi konusunda hem de uygulama konusunda.
02:19Bu konuda halkın, toplumun bilinçlendirmesi lazım.
02:22Dünya kadar bürokrasi, evrakların hazırlanması gerekiyor.
02:25Şimdi bu vatandaş bu evin onarlayacağını bilse, devletin fon vereceğini bilse, muhtemelen uğraşacak.
02:31Ama o kadar çok prosedürü var ki, bir birimin oluşması lazım.
02:35Yerel yönetimlerin, sivil toplumun, sur içinde yerler, mekanlar oluşturması lazım.
02:39Turistler gelip dolaşıyor, ben defalarca turistlere denk geldim.
02:42Nereye gideceğini bilmiyor, nerede oturacağını bilmiyor, nerede konaklayacağını bilmiyor.
02:46Veya gezi sırasında birçok yeri direkt ana cadde üzerine transit geçip hemen çıkıyor.
02:52Şimdi insanlar buraya yatırım yapmazsa, bu evleri onarmazsa, pek tabii ki bu sokaklar kriminal insanlara kalır.
02:58Dolayısıyla biz Sur'u el birliğiyle sahipsiz bıraktık.
03:01Yani ben yıllar önce bir evi satın aldım, onardım, restore ettim ve tescilledim.
03:06Kurtardım bir evi.
03:07Birçok insana da bunu söyledim.
03:08Gelin Diyarbakır'a, gelin Sur içerisinde, çok sayıda uygun fiyatlı evler var.
03:12Alın, onların yani iki üçü iş insanı veya iki üç tane sivil toplum örgütü birlikte bir evi alabilir.
03:18Yani büyük ailelerin evleri de sahipsiz.
03:20Mesela şu hemen solumuza bulunan evler, Hazrolu Kahraman Ailesi'ne ait bir ev.
03:24Ben bizatihi tespitini yaptım, onlara ulaştım, onlara söyledim.
03:27Hemen şu sağ tarafta döndüğümüz gibi, burası İskenderpaşa Mahallesi.
03:31Hemen sağ tarafta Cizelyolu Ailen muhteşem bir konak var.
03:34Muhteşem bir konak var.
03:35Dolayısıyla yani biz böylesi bir zenginliğe sahibiz.
03:38Böylesi büyük, devasa bir mirasa sahibiz ve turizmdeki gelir inanılmaz derecede yüksektir.
03:43Yani bu evlerin bir kez onarılması işte butik otel olarak, sanat galerisi olarak, hediyelik eşya olarak açılması yeterlidir.
03:49Ama yani bir birlikte hareket eden bir yapı yok.
03:52Bir üst akla ihtiyacımız var.
03:54Bir araya gelmeye ihtiyacımız var.
03:56En kısa süre içerisinde hani biz ne yapabiliriz ki?
03:59Her şey para değil ki.
04:00Bakın her şey para değil.
04:01Yani buradaki halka mesela şu evin sahibine, şu evin sahibine çok az imkanlarla bu evi onarıp turizme kazandırabileceğini söyleyebilirim.
04:10Yani bu sokağın mesela ihya edilmesi, güzelleştirilmesi, ne bileyim işte bu ev mesela birkaç yıl önce tavanları sağlamdı.
04:19Bütün ağaçları düştü.
04:20Şimdi taşlar düşmek üzere.
04:21Bakın şurada kocaman bir taş vardı.
04:23Burası cumbalı bir evdi.
04:25Bu cumbası yıkıldı.
04:26Evler tek tek düşüyor.
04:27Tek tek yıkılıyor.
04:28Bakın burası bizim hafızamız.
04:30Yani bu coğrafyası, bu coğrafya, Sur içerisindeki coğrafya Kürtlerin, Ermenilerin, Suriyanilerin, işte Yahudilerin burada yaşayan bütün halkların hafızası.
04:40Zaten genel bir irade bizi hafızaslaştırmaya çalışıyor.
04:43Hafızamızı olan her şeyi silmeye çalışıyor.
04:46Bunların yıkılması tümüyle buradaki halkların yaşamadığı anlamına geliyor.
04:50Bir zamanlar Sur içerisinde 22 tane kilise vardı.
04:53Devasa işte kiliseler vardı burada.
04:55Halklar vardı.
04:56Yani Ermeniler burada yaşıyordu.
04:57İşte 1915 yılındaki katliamda Ermeniler, Suriyaniler, Yahudiler, bütün işte Hristiyan ve diğer farklı inanca sahip olan insanlar burada katledildi.
05:06Mallarını, evlerini el konuldu ve o sokaklara kendi isimleri verdiler.
05:10Yani isimleri burada ben zikretmek istemiyorum ama herkes onları biliyor.
05:13Bunun değişip dönüşmesi lazım.
05:15Turizm açılması lazım.
05:16Bakın turistler ana cadde dışında ara sokaklara giremiyorlar.
05:20Korkuyorlar.
05:21Hele hele akşamüstü hiç kimse hiçbir yere giremiyor.
05:24Yani turizm polisi var ama orada gezip telefonla oynadıklarını görüyorum.
05:28Yani insanlara, belediyenin mesela bu konuda eksileri var.
05:31Belediyede bu sokakların ihyan edilmesi konusunda önemli çalışmalar yapabilir.
05:35Ya tabi uzun uzun yıllardı biliyorsunuz kayım atandığı için belediyeler iş yapamadı.
05:40Yeni göreve geldi.
05:41Eminim güzel işler yapacaklardır ama belediyenin tek başına yapacağı bir şey de değil.
05:45Yani çok sayıda, şu anda sayı olarak ben bilemem ama binden fazla ev rahatlıkla yıkılmak üzere yıkılıyor.
05:51Taşları dökülüyor.
05:52Taşları satılıyor.
05:53Yani bir şekilde bu evler kapıları çok iğreti bir şekilde kapanmış durumda.
05:58Sahipleri ortada yok.
06:00Miras problemi var.
06:01Mesela diyelim ki bu evin 15 tane mirası var.
06:03Her birinin mirası bir yerde.
06:05Biri Bursa'da, biri İstanbul'da, biri Mersin'de, biri Adana'da.
06:07O ona devrediyor.
06:09O ona bırakıyor.
06:10Kimse uğraşmıyor.
06:11Bu miras probleminden dolayı evlerin büyük bir çoğunluğu da onarılmıyor.
06:14Ama bizatihi mesela bir aileye ait olan çok sayıda evler var.
06:19Hayır, artık şu anda Ermenilere ve Suriyelilere ait evler kalmadı.
06:22Hepsine el konuldu 1915'te.
06:24Daha sonra o tapuları el koyan insanlar kendi adına çevirdi.
06:28Hani yakın dönem içerisinde el değişmiş.
06:30Yani mesela özellikle 90'lı yıllarda zorunu göçün, köy boşaltmalarından sonra çok sayıda insan köyleri boşaltıp buraya geldi.
06:39Bu evleri çok ucuz fiyata satın aldı.
06:41Ondan sonra 90'da gelen yaşlı adam öldü.
06:4485-90'lı yılları da arasında.
06:46Ondan sonra çocukları dağıldı, ev yıkıldı.
06:48İşte bundan sonra Dicle kenti taşındılar.
06:51Oradan da İstanbul'a, İzmir'e, Bursa'ya gittiler.
06:53Dolayısıyla bu evin sahibi, birçok evin sahibi 15-20 bayağı 50-60 tane mirası var.
06:58Ve onlara ulaşma imkanı yok.
07:01Ama bunlara dair çözüm yöntemleri oluşturabilir.
07:04Mesela bir hukuk grubu oluşturabilir.
07:06Ben avukatım aynı zamanda.
07:07Bu miraslara ulaşılabilir.
07:08Tek tek telefon açılabilir.
07:09Yani bu evlerin kurtarılması çok önemli.
07:12Mümkün mü? Mümkün.
07:13Yapılabilir.
07:14Ama bunun için bir üst akla ihtiyaç var.
07:15Bir araya gelmeye ihtiyaç var.
07:16Bu iradenin ortaya konulmasına ihtiyaç var.
Yorumlar