- 8 dakika önce
Gece Haberleri, 24 saatin tüm gelişmelerini ekrana getiriyor.
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:28İzlediğiniz için teşekkürler.
00:30Görüşme için öne sürülen tarih ise 19 Kasım Perşembe.
00:35Peki bu 3 lider zirvede neler konuşacaklar?
00:39Masada hangi konular olacak?
00:41Çin, Tayvan'ın karşılığında Ukrayna Savaşı'nın Rusya lehine sonuçlanması için göz mü yumacak?
00:47Amerika Birleşik Devletleri'nin Rusya ve Çin'den hangi talepleri olacak?
00:51Konuklarımızla birlikte konuşacağız.
00:53Hemen konuklarımı tanıtayım.
00:55Muhammed Berdibek ve Hasan Oktay uzaktan bağlantıyla bizimle birlikte.
00:59Hoş geldiniz.
01:01Hoş bulduk Erdoğan Bey.
01:02Hasan Oktay'ın sevgilimler.
01:03Muhammed Bey sizinle başlayalım.
01:05Tabii 3 lider dünyanın önde gelen 3 ülkesi olduğunu söyleyebiliriz.
01:12Süper güç terimini kullanmalı mıyız bilmiyorum ama sonuç itibariyle dünyada önde gelen 2 devlet.
01:17Amerika Birleşik Devletleri ve Çin ve hemen onun arkasında yer alan Rusya ve şunu söylemek gerekiyor.
01:25Tabii ki önemli problemler var.
01:27Amerika Birleşik Devletleri'nin İran Savaşı'nı bitirememesi, sonuçlandıramaması.
01:31Diğer tarafta Rusya'nın Ukrayna Savaşı'nda pek iyi durumda olmaması bu zirve öncesinde önemli konular.
01:37Diğer taraftan tabii ki Çin'in de Hürmüz kriziyle ilgili ekonomik sıkıntılar yaşadığını ve krizin sona ermesi için, beklenti içinde
01:47olduğunu söylememiz gerekiyor.
01:49Diğer tarafta tabii ki gündemde olmayan en azından bizim bilmediğimiz çok öne çıkmayan başka konularda olabilir.
01:57Sonuç itibariyle dünyada söz sahibi olan 3 ülkenin lideri bu zirvede karşı karşıya gelecekler.
02:03Bu zirvenin ikili olması bekleniyordu Muhammed Bey.
02:06Oradan başlayalım.
02:08Çin Amerika zirvesi olacaktı ama bir anda Rusya da işin içine dahil oldu.
02:12Putin de katıldı.
02:13Ne anlama geliyor bu üçlü zirve?
02:16Biraz daha geniş çaplı düşünürsek yeni dünya düzenini kurmak için bu üç lider bir araya gelmeye mi karar verdi? Ne
02:25dersiniz?
02:26Aslında ben de tam oradan gidecektim.
02:28Çok Yalta konferansı meselesine çok gönderme yapılıyor.
02:31Fakat Yalta meselesini unutmamak lazım ki Yalta'da toplananlar bir galipler masasıydı.
02:38Yani bütün galipler bir araya gelerek dünyayı bir şekilde paylaştılar.
02:41Burada net galiplerin olmadığı bir süreçten bahsediyoruz.
02:45Yani ne ABD net galip, ne ABD İran'da net galip, ne Rusya Ukrayna'da net galip.
02:52Hiç yorulmayan en dinamik olan ise Çin.
02:55Çin'in bence şu andaki pozisyonu Amerika'nın 1945'teki pozisyona aşağı yukarı çok benziyor.
03:01Yani bütün taraflar savaşırken ABD hiçbir şekilde savaşın tarafı olmamıştı 2. Dünya Savaşı.
03:08Sonradan daha dinamik girerek dünyanın süper gücü olma yolundaki en önemli adımı atmıştır.
03:14Burada da Çin herhangi bir enerji tüketmeden sadece ekonomik işbirlikleri veya siyasi işbirlikleri üzerinden dünyada çeşitli alanlar üzerinde bir ilişki
03:23kurmaya çalışıyor.
03:24Ve belli ki istediği sonucu da elde ediyor.
03:26Eğer siz dünyada yeni bir trende girmek istiyorsanız ve dünyanın süper gücüyüyseniz ki ABD denkleminden bahsediyorum.
03:33Çin'i görmezden gelemezsiniz ve Çin'le bir şekilde masaya oturmak durumundasınız.
03:38Çin'i de belli bir, Çin'i de rahatlatmak durumundasınız.
03:42Mesela burada evet ekonomik anlamda belli şeyler konuşulacak ama Ukrayna meselesinin konuşulmama ihtimali yok.
03:48İran'ın Hürmüz meselesinin konuşulmama ihtimali yok.
03:52Babil Mendeb meselesinin konuşulmama ihtimali yok.
03:56Çünkü tüm bunlar enerji geçişlerini, ekonomik geçişleri oldukça ilgilendiren hususlar.
04:01Dolayısıyla bence anlaşmanın bir yönü bu bağlamda ekonomik ve enerji bağlamında olacak.
04:07Diğer yönü ise nükleer mesele bağlamında.
04:09Yani Trump'ın nükleer silahsızlanma anlaşması bağlamında nükleer başlıkları kısıtlama arayışının içinde olduğunu biliyoruz.
04:18ABD'nin elinde 5.400 civarında var.
04:22Rusya'nın 5.000 civarında var.
04:25Çin'in ise sadece 600 tane nükleer başlığı var.
04:28Biz Çin'in üretim kapasitesine baktığımızda bu eşiği çok hızlı aşabilecek bir gücünün olduğunu biliyoruz.
04:36Ama aradaki açık çok fazla.
04:38En azından 4.500'lik bir nükleer başlık açık fark var.
04:42Çin belli ki bunu belli bir ortalama getirip öyle masaya oturtmak isteyecektir.
04:46Yoksa durup dururken ABD 5.000'den işte 1.000'e düşürmez o nükleer başlıkları.
04:52Veya Rusya'da durup dururken 5.000'den 1.000'e düşürmez.
04:55Biliyorsunuz ulusal silişkilerde güç görelidir.
04:58Yani ne demektir bu?
05:00Karşıdakinin ne kadar silahı var?
05:02Sizden ne kadar fazla silahı var?
05:03Sizden o kadar güçlüdür demektir.
05:05Dolayısıyla hiçbir ülke başka bir ülkenin kendinden fazlası ya
05:09ve en azından kat be kat fazla silahlara sahip olmasını istemez.
05:13Dolayısıyla bu 3 eğer bu 3 ülke ki gördüğümüz kadar dünyanın süper güç
05:17ABD tam bir süper güç de ikisini de büyük güç olarak en azından yükselen süper güç olarak tanımlayabiliriz.
05:25Eğer bir arayıştaydı latsa oturup bunu çözmeleri lazım.
05:28Ama bunu çözmek kolay değil.
05:31Bence en avantajlı olan Çin.
05:34Evet Hasan Oktay sizin beklentiniz ne?
05:36Bu zirvede tabii ki kapalı kapılar ardında bu görüşme öncesinde
05:40tarafların komisyonları ya da diplomatları bir araya geliyor.
05:44Görüşmenin gündemi tabii ki belirlenmiştir.
05:47Sizce hangi konular ön plana çıkmıştır bu liste hazırlandığında?
05:52Evet nükleer oldukça önemli.
05:54Muhammed Bey gayet güzel şekilde ifade etti.
05:56Ama Putin'in katılma ihtimalinin zayıf olduğu bir noktada
06:00bunu Trump-Şipenk görüşmesi şeklinde daha fazla basma yansıtılıyordu.
06:06Fakat Trump'ın diplomatik faaliyetleri ve özellikle Avrupa'da son zamanlarda meydana gelen olaylar
06:13Trump ile Putin'in, Şipenk'in yanına gitme konusunda
06:18Trump'ın Putin'i ikna ettiği açık bir şekilde ortaya çıkıyor.
06:21Zira iki güç arasında Trump ile Şipenk arasında Putin oldukça önemli bir dengede duruyordu.
06:29Hangi tarafa meylederse o tarafı biraz daha kantarda ağır basmasını sağlayacaktı.
06:34Bu bağlamda Trump akıllı bir taktik stratejiyle ki bunu seçim sürecinde
06:40yani ikinci defa başkanlık seçilme dönemindeki seçim propaganda sürecinde bunu başlatmıştı.
06:46İktidara gelir gelmez Ukrayna konusunda barış yapılabileceğini ifade etmişti.
06:51Ve Avrupa ile Rusya'yı karşı karşıya getirerek sürekli Çin'i kafasında kurgulayarak
06:56Putin'i yanında tutmak arzusundaydı.
06:58Ve bu arzusuna, bu seçim muhalebiyetine rağmen, yani 3 Kasım'da Amerika'da gerçekleşecek seçim muhalebiyetine rağmen
07:06Trump, Putin'i yanına alarak Şipenk ile önemli bir dengeyi oluşturabilmek adına
07:1119'unda Çin'de gerçekleşecek olan toplantıya gidecekler.
07:17Tabi burada siz de ifade ettiniz.
07:19Öncelikle teknokratlar önemli şekilde konuşulacak konuların, dosyalarını hazırlayarak, karşılıklı görüşerek
07:26ortaya bir konuşma atmosferi oluşturacaklar.
07:32Basına yansıyanlar anladığımız kadarıyla Şipenk ile Trump bir araya gelip konuşacaklar.
07:38Ama Putin ile Trump'ın konuşması henüz daha resmi bir şekilde yansıtılmadı.
07:43Muhtemelen onlar da ayrı ayrı görüşebilirler.
07:46Ama şu anda görüşme programı içerisinde Şipenk ile Trump'ın bir akşam yemeği yemesi
07:51veyahut da bir yemek yemesi programı alınmış durumda.
07:55Burada tabi Yalta ile ilgili gerçekten İkinci Rüya Savaşı'nın sonucu,
08:00yani galiplerin bir araya gelerek dünyada bir hegemon paylaşıma girdikleri göz önünde bulundurulduğunda,
08:07bu toplantıda kesinlikle ve kesinlikle dünyanın paylaşılmasından ziyade,
08:12dünyanın sorunlu bölgelerinin sağlıklı bir şekilde barışa dönüştürülebilir mi sorusu etrafında bir tartışma daha fazla ön plana çıkacak.
08:23Zira Çin'in şu anda ulaşamadığı enerji kaynakları,
08:27işte Zelenski'nin bugün yapmış olduğu, son dakika yapmış olduğu,
08:30Rusya'nın özellikle petrol üretim tesislerinin %40'a yakını,
08:34yani rafinelerinin, enerji kaynaklarının %40'ını vurduğunu iddia etmesi,
08:39Babül Mendeb'in, Basra Körfezi'nin, dolayısıyla Hürmüz'ün kapalı olması,
08:45bunun Çin'e karşı bir ekonomik petrol ambargosu şeklinde değerlendirilip,
08:51ama bunun yanında Ukrayna'nın son 6 ayda Rusya'nın önemli enerji kaynaklarını vurmuş olması da,
08:56Rusya'nın hem Ukrayna konusunda hem de İran konusunda Putin'e ve Şipenk'e karşı enerjiyi çok önemli bir koz
09:07olarak eline geçirmiş oldu.
09:08Bu pek basında tartışılmıyor her ne kadar Hürmüz'ü, Babül Mendeb'i ve Rusya'nın enerji politikalarının Avrupa'yı oldukça
09:18sıkıntıya sokacağı ifade ediliyorsa da,
09:20ama Trump'un Putin'i Şipenk'le toplantıya katılma konusunda ikna etme sürecinde Avrupa'da son bir ayda meydana gelen olayların
09:30da tesirini olduğunu söylemek gerekir.
09:33Aynı zamanda belki Putin bu toplantıya katılarak Avrupa ve diğer batılı ülkelerin Rusya'ya karşı uygulanmış olduğu ambargoların da kaldırılmasıyla
09:43ilgili Putin'in bir gayret söz konusu olacak.
09:46Zira burada her ne kadar Çin herhangi bir savaşla bir sınav vermemiş olsa da ama Amerika ile ciddi anlamda vergiler
09:56konusunda işte bu üretim ve ekonomi konusunda müthiş bir köse kapmaca oynanıyor.
10:00İşte Trump'ın bugün itibariyle Orta Doğu'ya 10 bine yakın asker getirecek olması da aslında 28 Şubat Savaşı öncesi
10:11Trump'ın Orta Doğu'ya yığınmış olduğu askeri yığınağı Çin'e doğru sevk edilecekken,
10:16İsrail'in farklı gayeyle Trump'ın ve Putin ve Xi Jinping'in Trump'ı Orta Doğu'da oyalayabilmek için bir İran
10:25savaşına mecbur etmiş olmaları da aslında Çin'in savaşa girmemiş olmasına rağmen İran kaynaklarını kaybetmesi Çin'in de bir kayıpla
10:36karşı karşıya kaldığını söylemek gerekir.
10:38Tabi Trump burada eli oldukça güçlü İran'a savaşına devam edilip ettirmeme konusunda karar verip Çin'e eli güçlü olarak
10:48gidecek.
10:48Burada Türkiye'de özellikle son zamanlarda tartışılan hem Netanyahu'nun seçim öncesi Trump'ın seçimine kadar ve Trump'ın seçiminden sonra
10:56da Amerika'nın İran'a bir nükleer silahla saldırması konusu gündeme getiriliyor.
11:02Bunun tamamen Xi Jinping'le yapılacak olan toplantı öncesi iki tarafın birbirine dosyalar üzerinden verecekleri mücadelenin altyapısını oluşturmak adına gündeme
11:15getiriliyor ve yine Muhammed Bey çok güzel ifade etti.
11:18Nükleer silahların azaltılması söz konusu.
11:21Burada Amerika'nın 5 bin ve üzeri bir rakamla Çin'e gidecek olması ve Rusya ile Çin'in nükleer silahlarının
11:29Amerika'nın toplamının Amerika'ya kadar ulaşmamış olması bile, Amerika'nın sayısına ulaşmamış olması bile bu toplantıda çok önemli konuların
11:37konuşulacağı.
11:38Ama netice itibariyle belki basına hiçbir şey konuşulmadı, daha fare doğurdu, doğuran bir toplantı olduğu ile ilgili de bir yansım
11:46olacak.
11:46Fakat İran konusu, Ukrayna konusu son derece önemli.
11:51Burada önümüzdeki günlerde belki ayın 19'una kadar ki toplantıya varılana kadar bir Tayvan meselesi gündeme getirilebilir.
11:59Bunu da Muhammed Bey'den dinleyelim.
12:01Evet, tabii burada tarafların gündemleri, öncelikleri farklı.
12:07Amerika Birleşik Devletleri, Çin ve Rusya'nın bu toplantıda öncelediği konular farklı farklı konular.
12:14Bunları biraz sonra konuşuruz ama Muhammed Bey biraz önce Yalta konferansına bir gönderme yaptı.
12:2081 yıl sonra ikinci bir Yalta konferansı benzetmesi yapılıyor.
12:24Evet, o dönem Roosevelt, Stalin ve Churchill masadaydı.
12:29Ama Muhammed Bey'in belirttiği gibi muzaffer komutanlar olarak bu masaya oturmuşlardı.
12:34İkinci Dünya Savaşı'nın kazananı ve yeni bir başlangıç, yeni bir kapı açmak için dünya düzenine önlerinde iyi bir fırsat
12:44vardı.
12:45Ortam uygundu.
12:46Peki Muhammed Bey, bu benzetme 81 yıl sonra yine aynı masada yeni dünya düzenini belirleyecek liderler,
12:53üçü bir araya geldi şeklinde yapılıyor ama sizce bu üç ülkenin ve bu üç ülkenin liderinin yeni dünya düzenini kurmaya
13:01güçleri var mı?
13:03Dünyanın geri kalanını yok sayarak, kendi önceliklerini ön planda tutarak böyle bir düzen kurma güçleri var mı şu anda sizce?
13:12Ben yani etkili olduklarını söyleyebiliriz ama böyle bir düzeni tek başına sağlayabileceklerini açıkçası çok düşünmüyorum.
13:20Yani dünya öyle bir dünya değil.
13:21Eskiden mesela yükselen sadece biz mesela konuşuyoruz, Rusya'yı konuşuyoruz, ABD'yi konuşuyoruz.
13:28Hindistan'ı var, Türkiye'si var, İran'ı var.
13:31Yeni yeni aktörler çıkıyor ve güçlü ve güçsüzleşmeye başlayan aktörler çıkıyor.
13:35Dolayısıyla hepsini böyle denetimden geçirebilecek bir mekanizmanın kolay kolay bu dönemde kullanacağını düşünmüyorum.
13:41Ya bir de mesele belirleyecek şey güçtür.
13:43Hakikaten bu tarz denklemleri sıfırdan kurabilmeniz için savaşa ihtiyacınız var.
13:49Benim gördüğüm kadarıyla dünyada böyle bir savaş yok.
13:52Yani savaş sonrası otursanız, dünyada bir paylaşım planı yapsanız onda anlaşılır.
13:56Mesela şey de olabilir, herkes kendi arka bahçesini de çekilsin deseniz bunu da kimsenin çok takacağını düşünmüyorum.
14:04Mesela Rusya'nın arka bahçesi sayılabilecek Orta Asya hattından bahsediyorum ama
14:09Amerika orada her türlü faaliyeti yapabiliyor veya Çin her türlü faaliyeti yapabiliyor.
14:14Veya Çin'in yakınındaki Tayvan'da ABD çok rahat ilişki kurabiliyor, çok denklem kurabiliyor.
14:21Dolayısıyla bu denklemleri böyle.
14:23Bu bağlamda dünyada yeni bir paylaşım planı yapmaya uygun bir atmosferin olduğunu düşünmüyorum.
14:29Peki bu üç liderin bir araya gelmesinin hiç mi haber değeri yok?
14:32Tabii ki haber değeri var.
14:34Yalta konferansıyla kıyaslanması normal mi?
14:36Tabii ki normal.
14:37Çünkü bu üçlü her zaman bir araya gelmiyor.
14:40Ve dünyanın en önemli güçlerinden bahsediyoruz.
14:43Ve bu üçlünün vereceği sözlerin veya vereceği talimatların veya yapacağı işlerin elbette ki günlük hayatımıza,
14:52hepimizin hayatına yansımaları olacaktır.
14:54Örneğin buradan bir Hürmüz'ün anlaşması çıkarsa bu dünyayı rahatlatabilir bir şey olabilecektir.
15:01Babil Mendeb'le ilgili bir şey çıkarsa bu dünyayı rahatlatan bir şey olacaktır.
15:05Veya Ukrayna kriziyle ilgili yeni bir çözüm arayışı çıkarsa tabii ki buradan bir şey çıkacaktır.
15:10Ama her biri birbirinden bağımsız denklemler.
15:12Mesela Rusya'nın tarihsel perspektif bağlamında işgal ettiği topraklardan çıkmadığını biliyoruz.
15:19Nereden biliyoruz?
15:20Osetya'dan biliyoruz.
15:21Nereden biliyoruz?
15:23İşte Transdiniyestler, Moldova üzerinden biliyoruz.
15:25Nereden biliyoruz?
15:26Şu anda Donbass örneğinde olduğu gibi.
15:29Yani Ukrayna'dan belli ki Rusya özellikle kendi bakiyelerinin olduğu topraklardan tarihsel bağlamda geri çekilmiyor.
15:36Ancak savaş yoluyla onu geri püskültebilirsiniz.
15:40Savaş yoluyla da Rusya'yı da geri püskültebilecek durumda değilsiniz.
15:45Tayvan denklemi bambaşka bir denklem.
15:47Yani Tayvan Çin tarafından, Çin'in parçası olarak kabul ediyor.
15:54Tayvan ise bu durumu kabul etmiyor.
15:57Çin herhangi bir şekilde Tayvan'ı hiçbir zaman bir müzakere masasına oturtmaz.
16:03Yani çünkü kendi amiyene tabile kendi toprağı, kendi malı olarak gördüğü bir yeri başka bir ülkenin herhangi bir anlaşma masasına
16:12bunu getirmez.
16:12Bir şekilde kademeli bir şekilde Hong Kong örneğinde olduğu gibi, Macao örneğinde olduğu gibi ben Çin'in kademeli bir şekilde
16:19Tayvan'ı yutabilecek bir potansiyel olduğunu düşünüyorum.
16:23İşgal etmesine gerek yok.
16:24Kademeli bir şekilde oradaki süreci ancak teslim alabilir.
16:29Yani Çin'in bu bağlamda şeyi işgal etmesine gerek yok.
16:32Şimdi ABD meselesine gelince, şimdi hepsinin yumuşak karnı bak.
16:37ABD'nin hiç mi yok?
16:38Trump zaten şu anda en güçsüz pozisyonda.
16:41İran'da istediği hiçbir şey yapamamış.
16:43Seçimlerde istediği sonucu alamamış.
16:45Demokratların çok sert anlamda yükselişi var.
16:48Ben mesela geçen Abu Sayyid'in açıklamalarını izledim.
16:52Yani Trump'a aynı dozajda şeyler yapıyor.
16:55Mesela Trump tırnak içine kabadaylık yapıyorsa, diyor ki bizim de kabadaylık yapmamız lazım.
17:00diyor ki kabadayı, ancak kabadaylık tanınlar diye.
17:04Dolayısıyla Trump'a da sert bir dozajın yükseldiğini görüyoruz.
17:08Dolayısıyla Trump burada verdiği mesajlarda sözler bile verse,
17:12Amerikan politikasına veya Amerikan iç politikasına doğrudan karşılık alamayabilir.
17:16Dolayısıyla bırakın dünya üzerindeki herhangi bir şeyi,
17:21Trump'ın alabileceği herhangi bir politikanın ABD'de bile karşılığı olmayabilir.
17:27Evet, burada önemli konular var.
17:32Bütün tarafların önemsediği konular farklı.
17:35Aslında tabii ki Rusya, Ukrayna konusunda bir sonuç istiyor.
17:40Özellikle bu savaşın kendi istediği şekilde sonuçlanması için ABD'den destek almaya çalışıyor.
17:48Aslında son zamanlarda Trump'tan istediği desteği bulduğunu da söyleyebiliriz.
17:52Ki Ukrayna'yı bu çok net bir şekilde rahatsız ediyor.
17:55Hatta Zelenski'nin de bu toplantıyla ilgili açıklaması,
18:00nüfuz alanlarının paylaşılmasını sağlayacak yeni bir yalta konferansı istemiyoruz şeklinde bir tepkisiyle karşılaştı.
18:08Bu görüşmeye tepkiyle göstermişti Ukrayna lideri.
18:12Çünkü masada olmayan ülkeler, Ukrayna, Tayvan, İran gibi ülkeler belki de bu toplantıda bir karara bağlanması için konuşulacak, tartışılacak.
18:23Hasan Oktay, burada bir tarafların al-ver görüşmesine mi dönecek bu?
18:31Yani Çin, Tayvan'la ilgili bir şeyler isteyecek.
18:34ABD, İran Savaşı'na ilişkin belki destek isteyecek iki taraftan.
18:39Diğer tarafta Rusya'da Ukrayna konusunda istediği anlaşmayı bekleyecek.
18:44Bir al-ver savaşına mı dönecek bu görüşme?
18:47Evet, üç lider de sizinle ifade ettiğiniz gibi kendi önceliklerini ön plana çıkartarak
18:51bu toplantıda birbirlerine galebe çalmakla ilgili bir strateji belirleyecekler.
18:57Burada en eli zayıf olan Putin.
18:59Çünkü Ukrayna konusunda Avrupa tamamen resmi ve gayresmi olarak Ukrayna'nın arkasında durarak
19:06Rusya'ya karşı muazzam bir cephe oluşturdular.
19:08Şimdiye kadar Rusya'nın mukayese edildiğinde Ukrayna'yla nüfus, silah gücü, asker potansiyeli mukayese edildiğinde
19:15şimdiye kadar Ukrayna'nın çoktan Rusya tarafından tamamen Rusya'nın planladığı şekilde sonuçlanması gerekirdi.
19:22Fakat adık olmamış bir şekilde arkasında Avrupa olduğu için Rusya, Ukrayna konusunda bu üçlü zirvede gündeme getirdiğinde
19:31eli en zayıf olan bir pozisyonda olacak.
19:34Aynı şekilde Trump, İran konusunda İran'a karşı ordusunun caydırıcı bir unsur olarak kullanıp
19:40İran'ı istediği barış masasına oturtmak arzusundayken
19:44Netanyahu'nun Trump üzerinde, Amerika'daki Yahudi Robisi'nin Trump üzerinden baskısından hareketle
19:50Trump, İran konusunda bir denemeye kalkıştı ve adeta tabiri caizse yüzüne gözüne bulaştırdı
19:57ve daha sonraki süreçte karşılaşacak problemleri göz önünde bulundurduğunda
20:02şu anda savaşıyormuş gibi yapıp uzaktan İran'la zaman zaman Hürmüz Boğazı'nda küçük çatışmalara girerek
20:10süreci sürdürmeye çalışıyor. Trump da aslında Ukrayna krizinde Putin'in karşılaşmış olduğu
20:16problemlerle daha fazla yüzleşmemek adına adeta kaçak güreşiyor.
20:21Burada Şipenk hem ev sahibi olması hem de dünyadaki ticari hareketlerlikte oldukça büyük bir paya hitap etmiş olması
20:29Şipenk'in elini daha kuvvetli olarak masaya oturtacak.
20:34Burada bir paylaşım olur mu?
20:36İşte Muhammed Bey ısrarla Yalta'nın tarihsel sürecine vurgu yaptı.
20:41Burada resmen bir paylaşım olmasa bile Putin Ukrayna'da kendi galebesinin bir barış masasında
20:48kendi lehine sonuçlanmasıyla ilgili talep olacak ama özellikle ambargoların kaldırılmasıyla ilgili Putin'in talepleri.
20:55Yani bu toplantı daha çok ticari bir yöne doğru sevk edilirse, yönelirse şaşırmamak gerekir.
21:01Ama bunun yanında Putin özellikle ambargonu kaldırılması, Avrupa'nın Ukrayna'ya vermiş olduğu desteğin sonlandırılması.
21:09Hatta son zamanlarda İsveç ve Finlandiya'nın NATO'dan çıkartılmasıyla ilgili Putin'in Trump'a söyledikleri talepleri söz konusu.
21:19Aslında İsveç ve Finlandiya'nın NATO'ya girmesi konusunda Türkiye de ciddi anlamda direnmişti ama
21:25Türkiye'nin İsrail'e krizi peşinden seçim atmosferine girilmesi, şu an MİT Başkanı İbrahim Kalın'ın o süreçte hatırlayalım.
21:34Seçimden önce Finlandiya seçimden sonra İsveç NATO'ya girecek diye işi tatlıya bağlamışlardı.
21:40Ama Putin bu konuda hala demek ki o süreci not etmiş ki Trump'la her görüşmesinde İsveç ve Finlandiya'nın
21:48NATO'dan çıkartılmasını gündeme getiriyoruz.
21:51Tabii NATO'nun Rusya'ya karşı ilerlemesi, Rusya'ya karşı açıktan tavır alması da Putin tarafından Trump'la bir müzakere
21:59noktasında tutulacak.
22:01Trump da zaten NATO üzerindeki Trump'ın ekonomik yükümlülüklerinden vazgeçip Avrupa devletlerinin bütçelerinin %3 değil %5'ine NATO'ya destek
22:11olma konusundaki talepleri hayata geçmeye başladı.
22:14Adeta NATO Avrupa Birliği'nin elinde Rusya'ya karşı bir koz olarak kullanırken Trump Avrupa-Rusya savaşında bir dengeyi oluşturup
22:25Putin'i yanında tutarak Schipenk'e yapabileceği baskıları onunla beraber yapmak istiyor.
22:30Aslında Rusya burada gerçekten bir taraftan Avrupa ile ciddi sıkıntı yaşıyor, diğer taraftan da kısa, orta, uzun vadede Çin'le
22:38büyük bir nüfus savaşına girişecek.
22:40Çünkü Çin elindeki nüfus fazlasını ihraç etmekle ilgili müthiş bir politikası var.
22:45Bu politikanın en verimli arazisi de Urallar'ın doğusundan Japon denizine kadar Rusya toprakları olduğu Çin'de açık bir şekilde tartışılıyor.
22:53Böyle olunca da dünyanın paylaşılmasından ziyade şu anda 3 sorun üzerinden Ukrayna, İran, Tayvan ve Çin'in dünyaya yeni bir
23:05hegemon anlayışı olarak ticareti kullanarak,
23:08üretim fazlasını kullanarak dünyaya yön vermekle ilgili gayreti her ne kadar nükleer müzakerelerle,
23:14nükleer silahlarının azaltılması konusu daha fazla ön planda olacaksa da ama Çin'in bu ticari yükselişini önleyebilmek,
23:24işte Rusya'nın Çin'le girişeceği rekabette Amerika'nın yanında gözüküp,
23:29Amerika'nın daha güçlü bir şekilde Çin'e karşı bir ekonomi üstünlüğünü devam ettirmesiyle ilgili
23:3419 Kasım'daki Şenzen'deki toplantı bu çerçevede cereyan edecek.
23:40Ama İran konusunda ve Ukrayna konusunda bir barış olma ihtimali Ukrayna'dan ise İran'da daha fazla ön plana çıkıyor.
23:49Buna rağmen Amerika'yı İran'da savaşın dozajını arttırarak işte 10 bin askerin kara harekatına dönüşmesi,
23:57Hazar Denizi üzerinden, işte Azerbaycan üzerinden İran'ı baskılamaya çalışması gibi Amerika'yı bu sürece dahil etmeye çalışıyorlar ki,
24:05birkaç cümle daha söyleyeyim sözü Muhammed Bey'e bırakacağım.
24:07Geçtiğimiz günlerde Mossad Başkanı'nın Amerika'ya gitmesi, Amerika'da bu uçak seferlerinin problem olması,
24:15hatta İran'ın Amerika'ya füze atabileceği kapasiteye çıktığı iddiaları ve bunun yanında Trump'a İran'la İran'ı suikast
24:23yapacağı söylenceleri ki,
24:25bunlar daha çok Amerika'daki Yahudilerin kontrol etmiş olduğu basın üzerinden kamuoyuna pompalandığı için,
24:31adeta Trump'ı İran'a savaş açmaya mecbur kılacak bir altyapı oluşturacak.
24:37Tabii seçimleri kaybedip, demokratlar üstünlüğü ele geçirince bu da Trump'ın üzerinde baskılayacak.
24:45Trump, demokratlarla doğrudan İran konusunda bir çatışmaya girmektense,
24:49Amerika'nın daha büyük tehdit olarak gördüğü Çin'e karşı verilecek mücadele yön plana çıkarak,
24:56belki daha sonraki seçimlere kadar demokratlarla Trump'ın daha fazla karşı karşıya kalmadan,
25:02birlikte belki de gayri esmi olarak bunu birlikte olarak söylüyorum,
25:06Çin'in önlenemeye yükselişi karşısında tedbir alacaklar.
25:09Ama önümüzdeki seçimlerde,
25:11Cumhuriyetçiler Trump'la seçime girmeyecek,
25:13daha genç bir aday çıkartarak belki demokratlara karşı seçimleri,
25:18yani iktidarı devam ettirmek arzusunda olacaklar.
25:20Tabii bu arada demokratların da bir adayı henüz şekillenmedi.
25:23Onlar da eğer Biden gibi veyahut da daha önce denedikleri Obama'yla seçimlere girerse,
25:28yine cumhuriyetçiler devam edebilir.
25:30İşte cumhuriyetçiler bu devamı sağlayabilmek adına,
25:32bu 19 Kasım'daki Shenzhen toplantısında galip olmuş ve dünyaya yön veren bir lider Amerika şeklinde bir kazanımla çıkmak isteyecek.
25:43Böyle olunca da Amerika kazanacak, Çin kaybetmeyecek ama Putin belki toprakların işgal edilmesinin önünü alacak.
25:49Ama Ukrayna konusunda da mesafe almakla ilgili Putin, Shenzhen'de büyük bir mücadele verecek.
25:56Muhammed Berdibek, tabii ki Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 3 üyesi.
26:02Ve onların liderleri bu zirvede bir araya gelecek.
26:06Diğer tarafta şunu da söylemek gerekiyor.
26:08Tabii bir yalta konferansı benzetmesi var.
26:11Yeni dünya düzeni için taraflar bir araya mı geliyor, bir yol haritası mı çizecekler.
26:16Burada çok net bir şekilde biraz önce belirttiğimiz gibi,
26:19Ukrayna, Tayvan ki konunun tarafları masada olmayan,
26:23belki de görüşmenin gündeminde yer alacak konularda en ön sırada gelen iki ülke.
26:29Bundan rahatsızlar.
26:30Diğer taraftan İran'ın da rahatsız olduğunu söyleyebiliriz ama
26:33sizce bu zirveden rahatsız olacak hangi ülkeler var bu 3 ülkeyi bir tarafa bıraktığımız zaman?
26:41Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 2 üyesi daha var.
26:44Mesela İngiltere ve Fransa bu toplantıda olmamaktan rahatsızlar mı?
26:49Ya da bu 3 ülkenin bir araya gelip karar alması onları tedirgin ediyor mu?
26:53Diğer tarafta tabii Çin'e yakın ve aynı zamanda endişeli ülkeler var.
26:59Bunlardan biri Japonya, bir diğeri Güney Kore.
27:02Onlar da Çin ve Kuzey Kore tehdidi altında.
27:06Amerika Birleşik Devletleri'nin desteğine muhtaç kaldılar bugüne kadar.
27:10Ve son dönemde Amerikan Başkanı Donald Trump'ın politikalarının biraz daha onların yanında durmaktan öteye gittiğini,
27:18Çin'e daha çok yaklaştığını gösteriyor.
27:21Amerikan politikası demokratlarının aksine biraz daha farklılaştı gibi.
27:24Onlar da tedirgin olabilir.
27:26Sizin görüşünüzü almak istiyorum.
27:28Bu toplantıdan hangi ülkeler tedirgin olmuştur?
27:30Ya bir de şöyle düşünmek lazım.
27:32Siz demin şeyi sormuştunuz ya hani dünyada bir siyasi paylaşım değildi.
27:36Aslında mesela ekonomik anlamda bir paylaşım veya Hasan Hocam'ın vurguladığı gibi ekonomik anlamda bir paslaşma olma ihtimali daha güçlü
27:44görünüyor.
27:44Çünkü işin doğası gelir.
27:46Zaten öyle olması lazım.
27:47IPEC dediğimiz şey Asya ve Pasifik ülkelerinin bir ara getirdiği bir ekonomik organizasyon.
27:53Neredeyse bizim uzak doğu diye tanımladığımız ülkelerin neredeyse tamamı var.
27:58Asya'da Amerika, Şili, Meksika gibi ülkelerin olduğu bir platform.
28:02Dolayısıyla bu platform da İngiltere'nin ve Fransa'nın olmaması kadar doğal bir şey.
28:07Çünkü bu platformun yani bu işbirliği, bu örgütün zaten yapısındaki ülkeler bunlar.
28:13Rusya'da bunun parçası, Amerika'da bunun parçası, Çin'de bunun parçası.
28:18Dolayısıyla burada ne İngiltere'nin ne de Fransa'nın belli düzlemde söz söyleme hakkı yok.
28:23Ha, güç kaybetme bağlamında eğer konuşuyorsak Fransa bence zaten bu gemiyi çoktan bir şekilde terk ettiği gibi.
28:30Neredeyse Fransa'nın dünyadaki herhangi bir şey üzerindeki yavaş yavaş Afrika üzerindeki sömürgelerini de kaybetmeye başladığını görüyoruz.
28:38Yani Fransa'nın bundan sonraki süreçte dünyanın belirgin güçlerinden olmayacağını bir şekilde görmek mümkün.
28:44Fakat İngiltere hiçbir zaman yabana atılacak bir ülkede hala bir güç dinamini bir şekilde elinde tutuyor.
28:50Çünkü İngiltere dediğimiz şey daha sadece İngiltere değil, bugün Asya Pasifik toplantıya katılan ülkelerin neredeyse önemli bir kısmı Commonwealth'in
29:01yani İngiliz birliğinin bir şekilde bir parçası.
29:05Dolayısıyla İngiltere'nin hala bir gücünün olduğunu söyleyebiliriz.
29:08Peki burada alınacak bir karar kimleri rahatsız edebilir?
29:12Tabii ki Japonya özellikle İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra bir kere şeyi tercih etmiş biri yani tercih etmiş bir ülke.
29:19Amerikan yörüngesine girmeyi tercih etmiş bir ülke.
29:23Ordusunu bir şekilde laf etmiş bu sebepten dolayı.
29:26Güney Kore'de de buna benzer bir durum görüyoruz.
29:29Bütün meseleyi ekonomik anlamda güçlendirmeye kaydırmışlardı.
29:32Hem Japonya hem Kore ama bir şekilde Çin'in yükselen bu gücünün gücünün de farkında olarak belli adımları yeniden atmak
29:42istiyorlar.
29:42Ama bence treni kaçırdılar.
29:44Yani Çin'in bu kadar güçlü bir şekilde alttan hem siyasi anlamda hem ekonomik anlamda güçlendiğini uzun bir süre görmezden
29:52geldiler ve görmek istemediler.
29:54Fakat Çin artık hiç kimsenin neredeyse görmezden gelebileceği bir şeye gelişti.
30:00Burada alınan kararlardan mesela etkilenebilecek ülkeler şey olur.
30:05Mesela Hindistan etkilenebilir bu süreçten.
30:07Mesela İsrail bu süreçten etkilenebilir.
30:09İran olumlu veya olumsuz etkilenebilir.
30:12Hani her soruda cevap vermeye çalışacağım.
30:14Dolayısıyla buradaki süreçte ekonomik anlamda alınan her karar belli ülkeleri tehdit edebilir.
30:20Ben de bu ortamda daha çok ekonominin konuşulacağını tabii ki Rusya'nın Ukrayna meselesi, Hürümüz meselesi, mesela ekonomiyi derken Hürümüz
30:30ile Babil Mendebi zaten ekonomik dışı bir şey olarak algılayamayız.
30:34Bunun muhakkak konuşulması lazım ki muhtemelen bu bağlamda konuşuluyor.
30:38Tayvan meselesine özel bir şey söylemek istiyorum.
30:41Şimdi Batı literatüründe çok fazla kullanılan bir şey var.
30:45Silikon Vadisi'nin şeyi var.
30:46Tayvan'da şey var bu biliyorsunuz dünya çip piyasasının neredeyse yüzde 86'sı Tayvan'da üretiliyor.
30:53Ve bunun TCMC'nin ballı orada.
30:57Bu bir şekilde Tayvan'a bir güvenlik duvarı oluşturuyor.
31:01Yani Tayvan'ın dünyanın en büyük çip üreticisi olması Tayvan'a doğal bir koruma sağlıyor.
31:07Çünkü siz Tayvan'a yapacağınız herhangi bir işgal girişimine, tırnak işinde söylüyorum.
31:12Doğrudan buraları da hedef alırsınız.
31:14E buraları hedef almanız demek dünyanın yüzde 86'sının yani elektronik anlamda etkilenmesi demek.
31:21Bu ister istemez Tayvan'a bir güvenlik duvarı oluşturuyor.
31:25Ve bu güvenlik duvarının en büyük korucusu da Tayvan.
31:28Normalde ABD Tayvan'ı tanıyamıyor pek çok ülke gibi.
31:32Tanımadığını ilan ediyor.
31:34Fakat Tayvan yasası diye bir yasası var.
31:36Eğer ve çok ilginç bir yasa Tayvan'ı Çin'in parçası olarak kabul ediyor.
31:43Fakat Çin'in herhangi bir zor yoluyla Tayvan'ı işgal etmesi koşulunda Tayvan'ı koruma taahhüdünde bulunuyor.
31:51Yani işin zaten sıkıntılı noktası burada.
31:53Dolayısıyla Çin durup dururken Tayvan'ı herhangi bir şekilde işgal etme pozisyonuna girişeceğini düşünmüyorum.
32:01Bu saydığım örneklerden dolayı.
32:03Ama kademeli bir şekilde Tayvan'ı Çin'e dahil edebilir mi?
32:08Elbette edebilir.
32:09Ve bu muhtelen 10 yıllar içinde görebileceğimiz bir şey yani.
32:12Muhammed Bey tabi burada İran konusunda da bir beklenti olabilir bu zirveyle ilgili.
32:17Çünkü sizin de belirttiğiniz gibi hem Hürmüz'de hem Babül Mendeb'te yaşanan kriz Çin'i ve Çin ekonomisini çok yakından ilgilendiriyor.
32:27Zaten geçmiş dönemde de Çin'in buradaki krizlere müdahil olduğunu biliyoruz.
32:33Ara bulucu rolü de üstlenmişti.
32:36Özellikle Babül Mendeb üzerinde.
32:38Şimdi burada toplantıda Hürmüz ve Babül Mendeb üzerinde bir sonuç çıkması adına Çin, ABD ve Rusya'nın bir adım atabileceğini
32:48düşünebiliyor musunuz?
32:49Çünkü özellikle Hürmüz'deki kriz bir türlü çözülemiyor.
32:53Tam bir düğüm haline geldi.
32:55Bu zirvede beklenenin dışında, bugüne kadar konuşulanın, duyulanın dışında bir fikirle bu krizi çözmek için taraflar bir görüş ortaya koyabilir
33:05mi sizce Muhammed Bey?
33:06Ya mesela şimdi şeyi, siz de görmüşsünüzdür işte Donbass karşılığı NATO'dan vazgeçme mesela teklifi.
33:15Pardon, Ukrayna NATO'ya üye alacak, Donbass'ı da Rusya'ya bırakacak diye bir teklif var tamam mı?
33:23Ya böyle bir şey, bu tarz büyük teklifler olursa belki çözüm olur ama herhangi bir tarafın bunu kabul edeceğini düşünmüyorum.
33:31Hürmüz meselesini şeyden ayırmak lazım, Babül Mendeb'te.
33:34Çünkü Babül Mendeb hiçbir ülkenin tek başına kontrol edebileceği bir alan değil.
33:39Evet orada Yemen hükümet güçlerinin denetimi var, Husilerle bir çarpışma alanı var ama onu unutmamak lazım.
33:45Hemen tam karşısındaki Cübüti'de ABD üssü var, Çin üssü var, Japonya üssü var, Fransa üssü var, İngiltere üssü var, İtalya
33:53üssü var.
33:53Dolayısıyla orası böyle çoklu bir koalisyonun olduğu bir yerde ve Husilerin de böyle pragmatik bir topluluk olduğunu da varsayarsak,
34:02Husilerin bir şekilde Babül Mendebi tek başına kontrol etmek istediklerini veya kontrol edebileceklerini düşünmüyorum.
34:09Hem ABD ile yaptıkları anlaşmalarda hem de Husilerin Çin angajmanı ve Rusya angajmanı olduğunu biliyoruz.
34:17Dolayısıyla Husilerin orayı tek başına kapatma gibi bir ihtimallerinin olduğunu düşünmüyorum.
34:22Yani Hürmüz'deki denge bambaşka bir denge.
34:25Hürmüz'de İran bir şekilde ABD'yi sıkıştırıyor orada.
34:29Tam da cephenin dışında yani o dar koridorun dışında ABD'de abluka uygulayarak İran'ı sıkıştırıyor.
34:37Ne Çin'in ne de Rusya'nın İran aleyhine bir kararla oradan işte İran'a Hürmüz'den çekil baskısı yapacağını veya
34:46yapabileceğini düşünmüyorum.
34:48Çünkü böyle bir enstrümanların da olduğunu düşünmüyorum yani bir şekilde.
34:51Dolayısıyla İran bunların hepsine kafa tutacak bir ülke mi?
34:54Hayır değil.
34:55Ancak Çin ve Rusya bence İran'ı sıkıştıracak veya İran'ı zor durumda bırakacak bir pozisyona imza atacaklarını açıkçası çok
35:04düşünmüyorum.
35:05Hasan Bey sizin görüşünüz nedir?
35:07Tabii ki Rusya ve Çin'in İran üzerindeki etkisinin bir hayli fazla olduğu önemli işbirliklerinin olduğu söyleniyor.
35:14Her zaman savaşta da aslında ABD İran savaşı sırasında bu iki ülkenin İran'a destek verdiği silah yardımı, silah satışı,
35:24belki de teknik destek, istihbarat desteği verdiği yönünde de iddialar var.
35:28Birçoğunun aslında reddedildiğini de söyleyelim bu iddiaların ama ABD'de zaman zaman bunu dillendiriyor.
35:36Ama net bir şekilde söyleyebiliriz bu iki ülkenin İran üzerinde en azından bir etkisi var.
35:41Bu etkiyi ABD kullanarak bu krizi çözmek için bu iki ülkeden yardım isteyebilir mi sizce?
35:48Yani baştan beri biz Amerika'nın İran'a savaş açmak istemediğini ama Netanyahu'nun farklı amaç ve gayeyle Çin'in
35:57ve Rusya'nın ise Amerika'yı Çin bataklarına çekmekle ilgili bir strateji uyguladığını ifade ediyorduk.
36:04Bu geldiğimiz noktada biraz daha teoriden pratiğe dönmüş bir fikir olarak söz konusu.
36:09Burada ister istemez Rusya ve Çin, Amerika'nın bu dünya hegemon aşamalarını biraz daha kontrol altına alabilmek ve Amerika ile
36:19Çin ve Rusya hegemonluk yarışında öne geçebilmek adına Amerika'yı bir şekilde İran'da oyalamak arzusundalar.
36:27Ve o bataklar çekmekle ilgili bir planları söz konusu.
36:31Bu resmiyette ifade edilmiyor her ne kadar Trump'ın daha önceki görüşmelerinde de bir barış atmosferi söz konusu olsa da
36:39ama fiiliyatta sizin de ifade ettiğiniz gibi gerçekten belki doğrudan bir cephede savaşmaktansa
36:47elektronik olarak uzaydan destek olarak ve Amerikan hedeflerinin tespiti noktasında Rusya'dan ve Çin'den destek alındığı aşikar şekilde ifade ediliyordu.
36:58Bunun yanında zaman zaman İranlı yetkililer ne kadar Çin'den beklediği umduklarını alamadıklarını ifade etse de
37:05ama Çin'in ve Rusya'nın İran'a vermiş olduğu destekler şu anda İran'ı ayakta tutmaya yetecek kadar önemli.
37:13Hatırlarsanız Amerika genelde Hürmüz Boğazı çevresinde ve Tahran çevresinde yerleri bombalarken
37:21Hazar Denizi'nde Rusya'dan gelen ikmal yollarını engelleyebilmek adına Bender Enzeri diye bir limanı vurdu.
37:29Bir de Türkmenistan'dan gelen tren yolunu vurmuştu.
37:31Yani bu Çin'den gelen yardımları kesebilmek ve Rusya'dan gelen yardımların önünü alabilmek adına da limanı vurmuşlardı.
37:38Hatta bu limanla Tahran'ı bağlantı köprüsünde vurmuşlardı.
37:43Bunu şunun için söylüyorum.
37:45Çin ve Rusya adı konmamış bir şekilde İran'a verebilecekleri kadar desteği en üst noktada verip
37:50Amerika ile İran savaşının devam etmesinin oluşturacağı faydalardan istifade etmek
37:56ve bu faydalar üzerinden Amerika'yı baskılayabilmek istiyorlardı.
37:59Trump bunu baştan beri gördüğü için biz Trump'ın bu savaşı devam ettirmeyeceğini
38:04ama Rusya'nın özellikle devrim muhafızları üzerinden, müştebu hamene üzerinden bu savaşı sürdürebilmekle ilgili
38:12elindeki bütün imkanları seferber edileceğini.
38:14Ama aynı Rusya, aynı Putin, aynı Trump'la başka konularda müzakere yapıp
38:22işte Ukrayna meselesinde üçlü görüşmeyi gündeme getirip ve Trump da Putin ikna edip
38:27Şipenk'e karşı bir denge oluşturabilmek adına bu toplantıya, Şenzen'deki toplantıya gidebiliyorlar.
38:35Yani çiçe geçmiş buna Rusya ifadesine Matuşka diplomasisi diyebiliriz.
38:39Ama netice itibariyle İran'da bu savaş çok Amerika'daki Yahudi basının beklediği gibi
38:47veyahut da Netanyahu başbakanlığını sürdürebilmek adına Amerika'yı kahredici bir şekilde
38:53büyük bir savaşa sokma ihtimali sıfır.
38:56Ama bu düşük yoğunluklu çatışma biraz daha devam eder.
39:0019 Kasım'daki Şenzen görüşmelerinde belki boğazların açılması konusu Amerika'nın da barış yapabilmek adına işine gelir.
39:09Ama Rusya elindeki mevcut yani Ukrayna'nın vurmuş olduğu petrol tesislerine rağmen elindeki mevcut petrolü
39:18ihrac edebilmek adına Amerika'nın Rusya'ya koymuş olduğu ambargoların biraz gevşetilmesi adına
39:23belki Hürmüz boğazının Bab-ül Mendeb'in açılması istemeyebilir.
39:28Netice itibariyle bu Avrupa'nın da ciddi enerji ihtiyaçlarını karşılama konusunda büyük sıkıntıyla karşı karşıya kalınacağını
39:36ve bu karşı karşıya kalınan enerji krizinden dolayı da Avrupa'nın Ukrayna üzerinden Rusya'ya karşı cepheyi genişletme konusunda
39:44eli zayıflayacağını Rusya hesap ettiği için bu boğazların açılmasını istemeyebilir.
39:49Ama Çin İran'dan elde etmiş olduğu enerji kaynaklarını alternatif yerlerden temin ettiği takdirde
39:57Amerika ile İran'ın bu çatışmaları düşük yoğunlukta olsa sürdürmesi konusunda Çin'in İran'a desteği her geçen gün artabilir.
40:08Denkten dönüp dolaşıp özellikle İran üzerinde yoğunlaşacak ama Muhammed Bey'in de ısrarla üzerinde durduğu
40:16Tayvan meselesi de son derece önemli. Asya Pasifik'te sadece Tayvan değil, işte siz de ifade ettiniz Muhammed Bey'e sorarken
40:22Japonya'nın geleceği de son derece önemli. Japonya belki İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra yükselen bir değer olarak
40:28ilk defa İkinci Dünya Savaşı'nın sonunda düşmüş olduğu en azından psikolojik bir yılgınlığa düşmeye doğru hıza ilerliyor.
40:36Japonya bunu aşabilmek için Türkiye ile itibatlarını artırmak arzusunda.
40:40Çünkü Çin ile Rusya'nın birleşerek Japonya'ya karşı bir harekete karşılaşabileceği 1905'den beri ve Çin-Japonya ilişkilerindeki
40:51geçmiş dönemdeki hareketlere baktığımızda gerçekten Çin ile Rusya'nın birleşmesi Japonya'nın geleceği açısından son derece
41:03tehditvari olarak görüldüğü için Çin'in Türkistan politikası ve Türkiye politikası önümüzdeki günlerde biraz daha ön plana çıkacak.
41:11Fakat neticede Trump can havliyle bu seçimleri kaybetmenin vermiş olduğu can havliyle Çin ile barış yapmayı biraz daha ön planda
41:22tutacak.
41:22Ama Çin ile yürütmüş olduğu bu ticari rekabeti belki de Amerika'nın lehine çevirmek için bir anlamda Japonya'yı öteleyebilir.
41:33Bu da Japonya açısından son derece tehdide dönüşebilir.
41:37Onun için Japonya yeni müttefikler arayışına kalkışacak.
41:40Belki Endonezya, Malezya, Yanası Pasifik'teki Müslüman ülkelerle biraz daha belki Pakistan veya Hindistan tercihini kullanarak biraz daha seçeneklerini çoğaltacak.
41:49Ama önümüzdeki günlerde Çin'in Türkistan politikası ve Türkiye politikasında artan bir iğme göreceğiz.
41:55Ama bu 19'undaki toplantının ana gündem maddesinin İran olacağını söylemek oldukça mümkün.
42:04Evet tabii burada Hasan Bey Türkiye'nin politikalarını da yakından ilgilendirecek kararlar alınabilir dedi.
42:10Muhammed Bey Türkiye'nin de bu toplantıyı yakından takip ettiğini söylemeye gerek yok herhalde.
42:15Ve tüm dünyanın takip ettiği gibi burada alınabilecek radikal kararlar Türkiye'yi hangi noktada ilgilendirir sizce?
42:23Türkiye'yi ilgilendirecek önemli konular gündeme gelebilir mi?
42:28Yani şöyle bir şey.
42:29Eğer enerji koridorlarından bahsediyorsak, enerji geçiş hatlarından bahsediyorsak,
42:34bu bağlamda alınabilecek herhangi bir olumlu veya olumsuz kararın Türkiye'yi etkilememe ihtimali yok.
42:40Çünkü bizim bu bağlamdaki, Türkiye'nin bu bağlamdaki bence en önemli konumu biraz da buradan geliyor.
42:46Yani Türkiye zengin enerji kaynaklarına sahip bir ülke değil.
42:50Yeni yeni yatırımlarımızı yapıyoruz nükleerde işte belli alanlarda.
42:54Fakat ne petrolümüz var ne de teknik anlamda doğal gazımız var.
42:58Ve bir şekilde hiç şeyde hani evet cüzdi bir miktarda bir üretimimiz var ama
43:03Türkiye iç kamuoyuna yetecek kadar veya Türk toplumuna yetecek kadar bir şeyimiz yok.
43:08Biz bu bağlamdaki dezavantajımızın ne üzerinden karşılıyoruz?
43:13Daha çok bir önemli koridor olmaktan kaynak.
43:16Çünkü Azerbaycan'da petrol çıktığında bir şekilde bizim üzerimizden geçmesini arzuluyoruz.
43:21İran üzerinden petrol çıktığında veya körfez üzerinden çıktığında hürmüz kullanılmıyorsa,
43:26karayoluyla bir şekilde bir denklem oluşacaksa,
43:29Avrupa'nın veya dünyanın en gelişmiş bölgeleri bir şekilde Türkiye'nin birisinde,
43:34yani gerisinde kalan ülkeler ve Avrupa, Avrupa'ya da bir petrol veya bir doğal gaz taşımanız gerekiyorsa,
43:40en önemli güzergahta bir şekilde Türkiye,
43:43zaten tarihsel anlamda Çin'in de geliştirmek istediği bütün güzergahlarda Türkiye var.
43:49Hem deniz ulaşımında Türkiye var,
43:52hem işte kuşak ve yol projesi kapsamında geliştirildi,
43:56hem de karayolu bağlamında Türkiye var.
43:59Dolayısıyla böyle bir toplantıda Türkiye'nin etkilenmeme ihtimali yok.
44:03Türkiye'ye ama bu üç ülkeyle de ciddi anlamda sorun yaşamayan,
44:07hatta iyi ilişkiler kuran bir ülke.
44:09Trump'la Cumhurbaşkanımızın kurduğu ilişki zaten konuşmamıza gerek yok.
44:13Putin'in de Cumhurbaşkanımıza veya Türkiye'ye olan yaklaşımına en azından saygılı olduğunu bir şekilde biliyoruz.
44:20Belki en az mesafeli olabileceğimiz veya çok ciddi ilişki kuramadığımız ülke Çin,
44:25ama Çin'de de yeni yeni ekonomik anlamda enerji hatlarında da bir işbirliği koyuyoruz.
44:30Dolayısıyla ben buradan Türkiye'nin aleyhine herhangi bir denklemin çıkma ihtimali açıkçası çok düşük buluyorum.
44:36Yani bir şekilde Türkiye'ye muhtaç olduklarını düşünüyorum.
44:40Çünkü Türkiye'nin coğrafik anlamda ciddi bir avantajının olduğunu düşünüyorum.
44:45Ne Rusya'nın, ne Çin'in, ne de ABD'nin böyle bir avantajlı olan ülkenin bir şekilde,
44:52bu ülkenin aleyhine ciddi kararlar alabileceğini düşünmüyorum açıkçası.
44:56Muhammed Bey, ABD medyasına baktığımız zaman ABD adına bu toplantının en önemli gündem maddesi olarak
45:04nükleer silahların azaltılması konusu ön plana çıkarılıyor.
45:08Tabi burada nükleer başlıklarının sayılarını siz zaten başlangıçta verdiniz.
45:14ABD en önde geliyor.
45:165500'ün üzerinde 5600-5500 arasında bir rakamdan bahsediliyor.
45:21Rusya'nın 5000'in üzerinde diğer tarafta 500-600 civarı da Çin'in elinde olduğu söyleniyor.
45:30Tabi burada nükleer silahların ve başlıkların azaltılmasıyla ilgili bir talep ortaya çıkarsa,
45:37bu en çok Çin'i rahatsız edecek gibi görünüyor.
45:40Çünkü bu yönde de bazı rahatsızlıklar Çin tarafından dile getirildi.
45:44Çin bu toplantıda nükleer silahların azaltılmasıyla ilgili bir karar alınmasını istemiyor.
45:50Çünkü zaten kendisinde çok az olduğunu düşünüyor ve azaltacaksa ABD ve Rusya'nın kendi sayısına yaklaşması gerektiğini düşünüyor.
46:00Bu konuda taraflar arasında bir uzlaşı çıkma ihtimali var mı?
46:04Çin haklı mı?
46:05Yoksa diğer taraftan ABD bu konuyu neden önemsiyor?
46:09En çok başlık kendisinde varken neden bu sayının azaltılmasını istiyor olabilir?
46:15Demin işte söylediğim gibi gücün göreli olduğunu söylüyoruz.
46:19Yani başkasının elinde, ya hakikaten uluslararası ilişkilerin matematiği çok basittir.
46:24Eğer başka bir ülkede sizden fazla dünyayı etkileyebilecek silah varsa gücü kaybetmişsiniz anlamındadır.
46:32Ne demektir bu?
46:33ABD elinde 5000 tane 500 füze dünyanın patronu olduğunu iddia eden bir ülke.
46:38Bunun karşılığında hemen yakında 5000 var ki aralarında bir soğuk savaş süreci var Rusya ile ve ABD arasında.
46:46Çin ile yeni yeni yükselen güç.
46:48ABD niye böyle bir şey istiyor?
46:50Çünkü Çin bir nükleer yapmaya odaklanırsa veya nükleer başlıkları artırmaya çalışırsa Çin durdurulamaz.
46:57Çünkü Çin'in bu anlamdaki üretim kapasitesi hem ABD'yi hem de Rusya'ya katlayacak durumda.
47:04Yani bunu hayatımızın her alanda görüyoruz.
47:06İşte bilgisayar teknolojiden tutun televizyon teknolojisine araç teknolojisine dünyada gelişebilecek herhangi bir şeyi çok hızlı bir kopyalama sistemine sahipler ve
47:16çok disiplinli bir şekilde yapabiliyorlar.
47:18Mesela bence Çin'i hem ABD'den hem Rusya'dan ayran biraz da bu yani en güçlü oldukları çok ciddi anlamda disiplinli
47:27bir toplum olmaları ve Komünist Parti'nin işte kapitalist entegrasyon süreciyle başlayan süreçte toplumun tamamını aynı şekilde belli bir alana
47:37kanalize etmeleri.
47:38Mesela işte köprüye kanalize ediyorsa hakikaten bir bakıyorsunuz birkaç ayda devasa köprüler inşa edebiliyorlar veya dünyanın en yüksek eskiler mesela
47:48sembolik yerler vardı.
47:49Mesela Empire State Building işte Taypey'deki Tayvan'daki Vanu Van binası gibi binalardı.
47:56Bunlardan her ülkede sembolik şeyler vardı böyle gökdelenler şu anda dünyadaki en yüksek gökdelenlerin neredeyse işte 20 gökdelenin neredeyse 16'sı
48:06Çin'de yani Çin'in herhangi bir alanına girdiğinde kapasitesi çok yüksek.
48:12Çin bir nükleer bombayı eşiğine ulaşmak istediği sürece bence ABD'ye çok hızlı geçirdiktir.
48:19ABD'nin en büyük endişesi bu ve buradan dolayı herhangi bir şekilde sizin de dediğiniz gibi bu uçurum olduğu sürece
48:26Çin her kendisine ilişkili herhangi bir nükleer kısıtlama dayatmasını asla kabul etmeyecektir.
48:32ABD'de bunları ABD ve Rusya'da bunu bir şekilde düşünmeyi kabul etmeyecektir.
48:37Çünkü aradaki fark çok büyük.
48:39Evet son bölümde sözü Hasan Bey'e bırakalım.
48:43Hasan Bey bu 3 lider 3 devlet başkanı bir araya geldi.
48:48Tabi ne konuşacaklar dünyayı mı paylaşacaklar ya da yeni bir dünya düzeni mi kuracaklar hep merak edilen konular.
48:55Ama diğer tarafta bu zirveyle birlikte bu üçlü mekanizmanın bir diyalog mekanizmasına gelecekte de bir araya gelecek bir mekanizmaya dönüşme
49:05ihtimali var mı?
49:06Yani müferrit bir üçlü zirve mi olacak sizce yoksa sonrasında bu üç devlet başkanı zaman zaman bir araya gelir halde
49:15bizim karşımıza çıkacak mı sizce?
49:16Evet Trump'ın zaten baştan beri Putin'i yanında tutmaya çalışmasının ana sebebi bu üçlü mutabakat veyahut da üçlü görüşme
49:25olduğunda Putin'in desteğini %51 oranında kendi tarafına çekebilmekle ilgili bir ticari zekadan hareket ettiğini söylemek gerekir.
49:35Bu ve bundan sonraki bu ve buna benzer toplantılar devam edecek ama son zamanlarda dünyada muazzam bir savaş ve kargaşa
49:44beklentisinin doruk noktaya çıktığı bir konumda bunlar 19'unda bir araya geldiklerinde bu tansiyonun biraz düşeceğiyle ilgili taraflar elinden gelen
49:54bütün gayreti ortaya koyacaklar.
49:57Sorunlar muhakkak olacaktır dünya kurulduğundan beri sorunsuz bir dönem olmadı ama önemli olan sorunları aklı selim ile suletle musuletle çözebilmek
50:05ve savaştan özellikle bu toplantıda en fazla dikkatleri üzerine çeken nükleer meselede bir nükleer savaşa tekrar dünyanın içine düşmemesi.
50:16Çünkü 2. Dünya Savaşı'nı bitiren o meşhur Japonya'ya atılan iki bombanın dünyanın bilinçaltında psikolojistlerin ne büyük tahribat yaptığı
50:26hala konuşuluyor.
50:28Dolayısıyla bundan sonraki süreçte savaşları büyük silahlarla nükleer silahlarla yapmamak adına belki burada bir iyi niyet göstergesi olarak bir geleceğe
50:38dönük bir temenni ortaya konabilir.
50:40Ama gözüken o ki Trump şu anda 2 yıl var Amerika başkanlığını sürdürebilmesiyle ilgili ondan sonra zaten Amerika'da başkanlığı yapması
50:51mümkün değil.
50:52Böyle olunca da Trump belki kendinden sonraki Amerikan başkanlarının Çin ve Rusya ile daha sık görüşebilmesinin de böylece önünü açmış
51:02oldu.
51:03Bu dünyanın geleceği ve dünya parış açısından son derece önemli.
51:06Bundan sonraki süreçte diplomatlar daha fazla mesai sarf edecek.
51:09Burada Türkiye, Ukrayna meselesinde özellikle İsrail'de Ayzenkot'un hükümet kurma konusunda ve İran'ın barışı konusunda elinden gelen diplomatik hamleleri
51:20gerçekleştirmek lazım.
51:21Evet Trump, Putin ve Xi Penk ile görüşerek İran konusunu kontrol altına almaya çalışıyor ama İsrail'de de Netanyahu'nun bir
51:31oldu bittiyle hükümet kurma sürecini geciktirir.
51:34Ve İsrail'i erken seçime sevk eder.
51:38O zamana kadar da ben başmak olarak kalayım derse bir zayıf ihtimal Amerika'daki Yahudi Robisi'nin dillendirdiği savaşın biraz daha
51:47üzerine benzin dökmüş olur ki bunu engellemek lazım.
51:50Bu Trump için de son derece önemli.
51:52Türkiye açısından da Orta Doğu açısından da son derece önemli.
51:55Önümüzdeki günlerde bir savaştansa daha çok barışı konuşulacağız.
51:59Onun için de bütün savaşlar barış için yapılır ama barışı diplomatlar inşa eder.
52:05Dünya etrafımızdaki gelişmeleri yakından takip edip her sorunu çözebilecek diplomat sayısını artırmakta fayda var.
52:14Evet son bir dakikada şu sorunun cevabını isteyeyim sizden.
52:18Türkiye'de yakından takip ediyor.
52:19Türkiye'yi ilgilendiren bir karar çıkması muhtemel mi sizce?
52:23Genel anlamda ticari olarak alınacak kararlar Türkiye'yi yakından ilgilendirecek.
52:28Ama eğer İran barışı söz konusu olursa Ukrayna barışı söz konulursa bu doğrudan Türkiye'yi ilgilendirecek.
52:34Çünkü etrafındaki bu iki savaş atmosferi Türkiye'yi her anlamda etkiliyor.
52:40Olumsuz anlamda etkiliyor.
52:42Türkiye iç politikadaki bu gerginlikleri işte fon krizini bir kenara bırakarak dış politikadaki hareket dili yakından takip edip
52:49oraya üzerinden belki içteki bu gerilim normalleştirilebilir.
52:53Türkiye açısından önemli kararlar alınacak ve hatta alınan kararların sonuçları Türkiye açısından yakından takip edilmesi gereken son derece önemli karar
53:02olacak.
53:03Daha çok ekonomi ve nükleer üzerinde yoğunlaşma olacak ama ekonomi alanında alınan kararlar Türkiye'yi doğrudan etkileyeceğini söylemek gerekir Aram
53:11Bey.
53:11Çok teşekkür ediyoruz Hasan Oktay ve Muhammed Berdibek yayına katkılarınızdan dolayı.
53:18Değerli izleyenler Putin, Xi ve Trump arasında Çin'de gerçekleştirilecek zirvenin dünyaya neler getireceğini konuştuk noktalıyoruz.
53:28İyi geceler.