00:00Matatagalan pa ang paghihintay para sa Code of Conduct sa South China Sea na ilang taon nang sinisikap mabuo sa
00:07pagitan ng ASEAN at China.
00:09Pero ayon sa DFA, hindi yan maituturing na pagkabigo ng Pilipinas bilang Chair ng ASEAN ngayong taon.
00:17Saksi si JP Soriano.
00:21Ilang beses nang nakatensyon sa pagitan ng Pilipinas at China sa West Philippine Sea.
00:28May pambobomba ng tubig.
00:32Pambobuntot sa sasakyang pandagat.
00:36At iba pang agresibong aksyon.
00:39Ang WPS ay bahagi ng South China Sea na pinag-aagawan ng iba't ibang bansa.
00:44Bukod sa Pilipinas at China, may overlapping claims din sa South China Sea ang Vietnam, Malaysia at Brunan.
00:51Kaya para mapakalma ang sitwasyon sa rin yun, isa sa nakikitang solusyon ang pagkakaroon ng Code of Conduct.
00:59Mahigit dalawang dekada na itong pilit binubuo ng Association of Southeast Asian Nations o ASEAN at ng China.
01:06Dahil Pilipinas ang ASEAN Chair, tinarget itong matapos ngayong taon.
01:11Pero sabi ni Foreign Affairs Secretary Teresa P. Lazaro na siya rin ASEAN Ministerial Chair.
01:17Hindi na matatapos o aabot ang konklusyon ng COC ngayong 49th ASEAN Summit.
01:23Ipauubayan na ito sa Singapore na siyang Chair ng ASEAN sa susunod na taon.
01:28There is no conclusion yet. Sinabi ko nga na 80%.
01:32Actually, it's even increasing as discussions continue.
01:36What was the COC before we shepherded it?
01:40It was only about 50% perhaps.
01:42But to go to 80% and even moving, konti na lang pag-uusapan nila sa Singapore.
01:49Kabilang daw sa hindi na pagkasunduan ay kung magiging legally binding ang COC.
01:54This is still pending. The relationship between the DOC and the COC, yun pala nga natapos.
02:03The three are still pending.
02:05Ayon naman sa ilang opisya ng gobyerno na kasama sa negosyasyon,
02:09hindi pa rin nare-resolve pa ang tungkol sa kung ano ang saklaw na teritoryo ng COC,
02:15kahunugan ng mga sensitibong terminyo at ang pagkilala sa 2016 arbitral ruling.
02:21Hindi man natapos ang COC kung kailan ASEAN chair ang Pilipinas,
02:25iginiit ni Lazaro na hindi ito pagkabigo.
02:29We have done 80% or more than that.
02:32So I don't think it's a failure.
02:34I think we have done what we have to do.
02:36But we didn't have more time.
02:39Sa kanya namang opening remarks sa ASEAN-China Summit,
02:42binigyang diin ni Pangulong Bongbong Marcos,
02:44ang pag-usad ng ASEAN at China sa pagbuo na makabuluhang Code of Conduct,
02:50iginiit din ang Pangulo ang kahalagahan ng pagtalima sa international law.
02:55During this anniversary year, our shared commitment to international law
02:59and the peaceful settlement of disputes must be reflected in our actions,
03:05including through self-restraint, mutual respect, and practical cooperation.
03:09Anya, importante ang mapayapang pagresolba sa mga hindi pagkakaunawaan
03:14at pagpipigil sa mga aksyong maaaring magpalala ng tensyon.
03:18Sinabi ito ni Pangulong Marcos sa harap ng ikalawang pinakamataas na opisyal ng Communist Party
03:23ng People's Republic of China na si Chinese Premier Li Qiang.
03:27Binigyang diin naman niya ang pagpapanatili at pagpapalakas ng pagkakaibigan
03:32at pagtutulungan ng China at ASEAN.
03:35China and ASEAN countries share a long history of friendly exchanges.
03:41Such a fine tradition has not lost its relevance due to international turbulence.
03:47But glummo mature and resilient as we work together to tackle one challenge after another.
03:55Ayon kay United Nations Secretary General Antonio Guterres,
03:59na nakapulong ng ASEAN ngayong araw,
04:01may mga bansa talagang ayaw kilalani ng ungkos sa kabila ng importansya nito.
04:06We as United Nations of course stand for the UN Convention on the Law of the Sea
04:13and we consider that it is very important to have a successful negotiation of the Code of Conduct
04:20that has been conducted at the present moment by ASEAN with China.
04:25Tinalakay rin ang isyo sa South China Sea sa Manila Dialogues.
04:29Natanong si Defense Secretary Gilberto Teodoro Jr. kung nagtitiwala siyang tatalima dito ang China.
04:36Now, to see is to believe and I will reserve my opinion on trust.
04:43I am paid not to rely on good faith of an adversary.
04:52If I rely on the good faith of an adversary in my job as Defense Secretary,
04:58then they might as well find somebody else.
05:00Sabi naman ni National Security Advisor Eduardo Ovan Jr.,
05:04kailangang ipagpatuloy ng Pilipinas ang stance nito sa West Philippine Sea.
05:09Bagamat walang direktang binanggi,
05:11sinabi ni Ovan na ang kabiguan na rumisponde sa panggigipin
05:15at pagmamalupi ay nanghihikayat ng patuloy na panggigipin.
05:20Our goal is not simply to prevent our conflict,
05:25but to ensure that the avoidance of conflict does not come at the expense of regional stability,
05:32local maritime rights, and the sovereign choices of states.
05:36Dapat raw tandaan na ang diplomasya, national defense,
05:41ekonomiya at kooperation sa ibang bansa ay hindi pwedeng paghiwalayin
05:46at dapat sabay na isulo.
05:49Dumaluri ang ilang Chinese professors mula sa mga universidad sa China.
05:53Sa isang punto, sinago ni Rear Admiral J. Tariela
05:57ang opinyo ni Chinese Professor Zheng Ji-Hua
05:59na nagpagulo lang umano sa sitwasyon
06:02ang 2016 arbitral ruling
06:04at ang okupasyon ng Pilipinas ng ayunginsyo.
06:07The Philippines occupied 2nd Tamasio Chinese territory for more than 27 years
06:13and the Chinese only used water canal.
06:15I would just like to correct you in saying
06:19that China does not have any territorial jurisdiction whatsoever
06:24in 2nd Tamasio.
06:26Because the last time I checked,
06:282nd Tamasio only has a distance of 125 nautical miles from the Philippines
06:33and it is our exclusive economic zone, not China.
06:39Kasama sa ilang mga lumutang na solusyon sa problema ng Pilipinas at China,
06:44ang pakilala ng China
06:45ng 200 nautical miles exclusive economic zone ng Pilipinas
06:49kapali ng fishing permit or rights.
06:52Ako po si JP Soryag,
06:54ang inyong saksi.
06:55Ako po si JP Soryag.
06:57Ako po si JP Soryag.
06:59Ako po si JP Soryag.
07:01Ako po si JP Soryag.
07:01Ako po si JP Soryag.