00:00On the outside is minus 40 degrees.
00:02In such a temperature, it is no matter whether you are in Celsius or Fahrenheit,
00:07because minus 40 degrees is exactly the point in which both scales meet each other.
00:13The wind goes through the open river, without trees, without wood and without anything,
00:18which is what you can find.
00:20In the middle of this is a namiot.
00:23Not a house, not a house, but a house, a house, a house, a house, a house, a house, a
00:27house, a house, a house, a house, a house, a house, a house, a house, a house, a house, a
00:28house, a house, a house.
00:29Namiot nakirowany na taką drogę.
00:32Namiot nakirowany na kierowaną naprawdę przestawią i stało.
00:36Namiot nakirowany naprawdę przestawią i stało.
00:39Namiot nakirowany na...
00:40Okrągły namiot z drewnianych listewek i owczego filcu, związany linami.
00:46W środku tego namiotu rodzina pije gorącą herbatę w samych koszulach.
00:50To jest mongolski ger, a w tym filmie rozłożymy go na części, element po elemencie,
00:56żeby dowiedzieć się, jak składany namiot pokonuje jedną z najzimniejszych zim na ziemi.
01:01Mongolia leży wysoko na płaskowyżu, ściśnięta między Syberią a pustyniami Azji Środkowej.
01:08Każdej zimy ciężkie, zimne powietrze spływa z Syberii i zalega nad krajem przez całe miesiące.
01:15Jej stolica, Uan Bator, jest jedną z najzimniejszych stolic na ziemi,
01:19gdzie przeciętny styczniowy dzień jest zimniejszy niż wnętrze kuchennej zamrażarki.
01:25A poza miastami jest jeszcze gorzej.
01:28Step ciągnie się setki mil, prawie bez drzew, więc wiatr nigdy nie zwalnia.
01:33Gdy po suchym lecie przychodzi brutalna zima, pasterze nazywają to dzut,
01:38klęska, która potrafi zamrozić całe stado tam, gdzie stoi.
01:42Na tej ziemi ciepło to niewygoda, to cała gra.
01:45Pierwsza sztuczka to kształt.
01:47Płaska ściana jest jak żagiel.
01:49Wiatr w nią uderza, napiera i szuka czegoś, co mógłby zerwać.
01:53Narożnik jest jeszcze gorszy.
01:55To tam zimne powietrze w domu zbiera się i zostaje zimne.
01:59Ger nie ma ani jednego, ani drugiego.
02:01Jest kołem, nisko przy ziemi, więc wiatr stepowy ślizga się wokół niego tak,
02:06jak woda opływa kamień w rzece.
02:08Nie ma płaskiej strony, którą można popchnąć, ani narożnika, który można by szarpać.
02:13W środku to samo koło działa na ciepło.
02:15Ciepłe powietrze odpieca po środku, rozchodzi się równomiernie we wszystkich kierunkach
02:20i nie ma dalekiego, zapomnianego kąta, który po cichu zamienia się w zamrażarkę.
02:25Każde łóżko, każde miejsce jest niemal w tej samej odległości od ognia.
02:30Ściany nie są z drewna ani z płótna.
02:32Są z owcy.
02:33Wełnę się strzyże, pierze, rozkłada, a potem wałkuje i ubija, aż włókna splotą się w grube arkusze filcu.
02:42Ten filc jest pełen maleńkich kieszonek uwięzionego powietrza, a to właśnie uwięzione powietrze naprawdę zatrzymuje ciepło.
02:51W głęboką zimę pasterze dodają drugą warstwę, czasem trzecią, owijając ger tak, jak nakłada się drugi koc na łóżko.
03:00A filc ma jeszcze jedną sztuczkę, której nowoczesna izolacja nienawidzi.
03:06Działa nawet wtedy, gdy jest wilgotny.
03:09Wełna potrafi wchłonąć wilgoć z ciepłego powietrza w środku, powoli ją oddać i dalej izolować, zamiast robić się zimna i
03:18rozmokła.
03:19Ściana tego domu jest kocem, a dom nosi dwa albo trzy takie koce.
03:24Spójrz w górę, bo najsprytniejsza część geru jest nad twoją głową.
03:28Ściana to krata z drewnianych listewek, zwana kana, która otwiera się i zamyka jak nożyce.
03:35Od tej ściany cienkie drągi dachowe biegną do jednego drewnianego pierścienia na samym szczycie.
03:41To ono. Ten pierścień robi dwie przeciwne rzeczy naraz.
03:44Drągi naciskają na niego w dół i na zewnątrz, a on naciska z powrotem, więc cały dach trzyma się sam,
03:52naprężeniem i naciskiem, bez ani jednego gwoździa.
03:55Pierścień jest też kominem i oknem.
03:57Dym z pieca unosi się prosto przez niego, a światło dnia wpada prosto w dół, a nad pierścieniem leży klapa
04:05z filcu na linach.
04:06Pociągnij jedną linę, a klapa zamyka się przed burzą.
04:10Pociągnij drugą, a dom znów oddycha.
04:12Piec nie stoi przy ścianie, jak w prawie każdym innym domu na ziemi, stoi dokładnie pośrodku koła i to nie
04:20jest przypadek.
04:21Ciepło opuszcza ogień we wszystkich kierunkach naraz, więc ogień pośrodku okrągłego pomieszczenia nie ma zimnej strony.
04:29Każdy, kto siedzi w kręgu, wygrywa, ale na stepie bez drzew, co w ogóle palić?
04:34Odpowiedź chodzi na czterech nogach.
04:37Wysuszony nawóz zwierząt, zwany argał, zbiera się latem, układa w stosy i suszy na twardo na wietrze.
04:44Pali się wolno i równo, bardziej jak żarzące się węgle niż płomienie i daje długie, równomierne ciepło do gotowania i
04:52ogrzewania całego namiotu, z jednego małego ognia.
04:56Każdy ger w Mongolii stoi zwrócony w tę samą stronę i gdy już wiesz dlaczego, nigdy tego nie odzobaczysz.
05:03Drzwi wychodzą na południe.
05:05Zabójczy wiatr zimy przychodzi z Syberii, z północy, więc jedyny otwór w całym domu jest odwrócony od niego, jak człowiek
05:13odwracający twarz od burzy.
05:14A po południowej stronie mieszka zimowe słońce.
05:17Niskie, słabe, ale cenne światło wpada przez otwarte drzwi i sunie po podłodze przez te kilka godzin, kiedy świeci.
05:25Nawet obóz trzyma się tej zasady.
05:27Ger stawia się tam, gdzie wzgórze albo fałda terenu łamie północny wiatr, nigdy na odsłoniętym szczycie.
05:34Jedne otwarte drzwi, dobrze ustawione, to różnica między domem, który walczy z zimą, a domem, który się przed nią chowa.
05:42Oto część, która brzmi jak niemożliwa.
05:44W pewnym momencie nocy ogień gaśnie.
05:48Nikt nie wstaje przy minus czterdziestu, żeby dokładać do pieca po ciemku i nikt nie musi, bo ger nie stygnie
05:56tak, jak zwykły dom.
05:57Te dwie albo trzy warstwy filcu trzymały ciepło dnia tak, jak termos trzyma herbatę i oddają je powoli, godzina po
06:06godzinie.
06:07W swoich łóżkach ludzie śpią w kręgu wokół środka, owinięci w grube filcowe koce i futra, ciepło ubrani, dzieląc ciepło
06:16całej rodziny w jednej małej okrągłej przestrzeni.
06:20W najzimniejszej godzinie, tuż przed świtem, w namiocie jest chłodno, ale nie jest zamarźnięty.
06:27Potem piec rozpala się na nowo, czajnik ląduje na ogniu i ger jest ciepły, zanim herbata będzie gotowa.
06:34A teraz sztuczka, której żaden kamienny dom nie skopiuje.
06:39Ten ciepły, odporny na burzę dom rozkłada się w mniej niż godzinę.
06:44Filc zwija się jak pościel, drągi dachowe wiąże się w jeden prosty pęk.
06:49Wielka kratowa ściana składa się na płasko, listewka na listewce, jak harmonijka.
06:55Pierścień koronny jedzie na samej górze, a cały dom, każdy jego element, ładuje się na jeden wóz ciągnięty przez wielbłąda.
07:04A dziś na tył małej ciężarówki.
07:06Dlatego ten...
07:08...
07:08...
07:08...
