00:05Thank you so much for joining us.
00:30Ito kasi nito mga bulaklak mistulang mga tala sa kalangitan.
00:32Sa nakalipas na mga taon, kinahumalingan nito ng maraming plant collectors.
00:37Pero ang naturang halaman wala pa palang formal scientific identity.
00:41Hanggang kamakailanlap, nilatala sa International Scientific Journal na Phytotaxa,
00:46na ang halaman isa palang rare at bagong species ng wax plant na tanging sa Pilipinas ng matatagpuan.
00:52Pinangalanan itong Hoya Sinagtala.
00:55Alam nyo ba na kaya Sinagtala ang pangalan nito ay dahil sa itsura nito?
00:58Mula ito sa Filipino word na sinag, nang ibig sabihin ay ray o beam at tala o star
01:03dahil kahawig ng bulaklak ang mga bituin na may mga sinag.
01:07Ang itsura ng Hoya Sinagtala ay inuugday ng mga researcher sa tatlong gintong bituin sa watawat ng Pilipinas
01:13na kumakatawan sa Luzon, Visayas at Pintanao.
01:16Ayon sa isa sa mga botanist na nakadiskubre sa Hoya Sinagtala na si Samuel,
01:21sa mga kagubatan daw ng Northern Samar na kolekta ang mga unang specimen ng halaman.
01:25Somewhere between 2017-2018, it was the first time the plant was collected from the wild.
01:32Yung plant na yun, nadala siya sa Mindanao.
01:34Hindi siya na-research.
01:36However, naparami lang siya.
01:38Nakarating yung plant na yun sa ibang bansa.
01:41Doon siya nabigyan ng informal name.
01:43Yun nga, sabi ko nga, yun yung Hoya SP Samar, GN003, or Hoya Yellow Sapphire.
01:51Hagang nitong nakaraang taon, naisipan daw itong pag-aralan ni Samuel para sa kanyang doctoral studies.
01:56It was my opportunity to rediscover or to resurface the plant.
02:01Nabigyan na siya ng scientific name and to use it to promote Philippine biodiversity.
02:08Ang ginawa ko is I immediately studied all the parts.
02:12Para mas masusing mapag-aralan ng halaman,
02:14nakipag-collaborate si Samuel sa ibabang Hoya taxonomists gaya ni Derek Kamaktulan mula Pilipinas.
02:20At Michelle Roda mula sa Singapore.
02:22At dito nga nila napakaralan ng naturang halaman.
02:25Isang ang distinct species ng Hoya.
02:27Kakaiba siya and unique siya.
02:30Wala siyang ibang kaparehas na species na nadescribed na before.
02:34Yung corolla, which is yung petals niya, patulis pero nagre-recurve.
02:39Ibig sabihin ng nagre-recurve, medyo naka-bend ng palikod ng konti.
02:43Yung corona, which is yung nasa gitna, medyo nakatago.
02:46Kung hindi mo siya bubuklat din, hindi mo makikita.
02:50Formal man itong napangalanan at kinilala ng scientific community.
02:53Data deficient pa raw ngayon ang status ng Hoya sinagtala.
02:57Ibig sabihin, hindi pa matukoy kung gaano karami ang Hoya sinagtala sa wild.
03:02At kung saan pa ito makikita bukong sa Northern Summer.
03:05Maliban sa Hoya sinagtala,
03:07alam niyo bang may isa bang bagong species ng halaman ang nadiscovering sa taong ito?
03:11At iya, kilalang kilala niyo kung kanino ito pinangalan.
03:14Kuya Kim, ano na?
03:19Ito ang bigonya Lea Salongge.
03:23Isang bagong species ng bigonya na matatagpuan sa sityo kabugi sa Tago Surigao del Sur sa Bindanao.
03:29Formal itong nilarawan bilang bagong species sa scientific journal Phytotaxa.
03:34Ito lang July 16.
03:35Ang bigonya Lea Salongge na endemic o tanging sa Pilipinas lang ngayon makikita.
03:41Pinangalan kanino pa, kundi kay Lea Salongge.
03:44Pinili daw talaga ng mga discoverer nitong botanist ang species name na Lea Salongge bilang pagkilala sa ating Pinay Pride.
03:52Samantala, nais ko pong magpasalaman sa 2026 US TV Plus Media Excellence Awards ng UP, anong UST, sa pagkilalang ginawad
04:01sa akin.
04:02Ang Media Influencer Award in Science Communication.
04:05Sa panahong laganap ang pagkalat ng mga baling balita at informasyon, mahalagang labanan natin ito sa pamamagitan ng paglalahan ng
04:12balita at informasyong verified, facts-based at evidence-based.
04:16Ang pagkawad na ito ay magsisilbig inspirasyon sa akin para pagpatuloy ang aming panata na serbisyong totoo.
04:23Maraming maraming salamat po at laging tandaan, kimportante ang may alam.
04:27Ako po si Kuya Kim at sagot ko kayo, 24.
04:30Ako po si Kuya Kim at sagot ko kayo, 24.
