00:01Delubyo ang sinuong ng mga taga-zambales sa buhos ng ulan na dala ng habagat itong weekend.
00:07Dalawang namatay sa soul erosion sa Subic Bay Freeport.
00:10Ang mga binahan naman sa Olongapo sinisisi ang tinayong solar plant sa Kabundukan.
00:15Yan ang report ni Darlene Kair.
00:21Ikinasindak ng mga nasa Subic Freeport zone ang pagbuho ng lupa sa Tipo High Tech Eco Park
00:26nang bumigay ang retaining barrier doon itong weekend.
00:31Isang truck ang tinamaan ng dumausdos na lupa, sugatan at nabalian ng tadyang ang 22 anos na pahinanting ito.
00:39Nasa ospital pa siya. Isa pang trabahador ang sugatan pero naka-uwi na.
00:43Pero ang truck driver, dead on arrival sa ospital at nakaburol na sa Bulacan.
00:48Isang Chinese sa tauhan ng kumpanyang nakabase sa Freeport ang namatay rin.
00:52Off limits na ang lugar dahil sa clearing operations at banta ng soil erosion.
00:57Ang Safe Subic Bay Coalition humihingi ng independent investigation.
01:02Nais nilang matiyak na nasunod ang lahat ng batas at tamang proseso gaya ng kinakailangang engineering at environmental studies.
01:09We acknowledge naman po talaga yung mga concerns po ng Safe Subic Bay Coalition and we thank them.
01:15Kung merong hindi na po siya adapted na kailangan na i-improve, gagawin po natin yan, i-overhaul po natin
01:21yan.
01:22Bukod sa Subic Bay Freeport, pinirwisyo rin ang habagat ang katabing Olongapo City.
01:27Maraming bahay ang nalubog sa kulay putik na baha.
01:33Tila rumaragas ang ilog ang baha sa ilang lugar.
01:36Matapos ang maulang weekend, wala na ang baha pero nag-iwan ito ng mga problema.
01:41Tila walang katapusan ang paglilinis ng mga naiwang putik.
01:45Delikado at takaw disgrasya pa.
01:48Yun yung nervyos kami, lalo na pag andyan ang baha, nag-iisa lang, nag-iisa lang po yung anong hirap.
01:53Pag-akit ng gamit po, hirap po talaga.
01:56Naiiyak po kasi ako. Mahirap po, nalubo.
02:02Dalo lang wala kami trabaho mag-asawa, anak ko lang po. Mahirap po talaga.
02:07Sabi ng ilang residente, dati na silang binabaha pero kakaiba raw ngayon.
02:12Nilubog po kami noong pinakamalaking baha ng 2013 at 2018.
02:16Tapos naulit na naman po yan. Siguro po yung ulit po ngayon,
02:19kasi po siguro dahil sa ginagawa nilang mga solar sa bundok.
02:23Ngayon lang ito nangyari. Dati wala naman eh. Pagmulaan ka yung solar na yan.
02:28Ang solar na ikinapupundi ng mga residente ay ang phase 1 ng solar farm project
02:33na itinayo sa bundok sa lawak na 284 hectares.
02:372022 nang aprobahan ito ng DNR. December 2025 ito natapos.
02:42Proyekto ito ng AP Renewable Energy Corporation na pag-aari ng Aboytis Renewables Incorporated.
02:48Kung noong 2023, luntian pa ang bundok batay sa satellite images.
02:52Ngayon, kulay lupa na ang malaking bahagi nito na natatakpa ng mga solar panel.
02:57Sabi ng grupong PROPEL o Pro People Engineers and Leaders,
03:01libong mga puno ang pinutol para sa proyekto.
03:04Kaya hindi rong malayong maging sanhi ito ng pagbaha.
03:11Dahil hindi na-absorbed, so ito na, pag malalakas ang ulan,
03:15ito na ngayon yung nalalaglag sa halupaan.
03:19Kaya nagkakaroon na mas baha kung panahon ng tag-ulan.
03:25Kung panahon naman ng tag-araw, natutuyo naman dahil wala namang,
03:30hindi na re-recharge yung ating groundwater.
03:33Nag-iimbisigang DNR Region 3.
03:36Aminado ang kagawaran na nakita nga sa Environmental Impact Assessment
03:40ang posibleng ragasan ng tubig mula sa bundok.
03:43Downstream kasi o nasa ibaba ng solar farm ang barangay Santa Rita na isa sa mga binaha.
03:47Kayon man, ang pag-aproba sa proyekto ay bungsod down ng kondisyong
03:51may mga engineering measure na sasalag sa pagbabaha.
03:55Nung dumaan ho ito sa proseso ng aplikasyon,
03:59nakita ho na mayroong potential impact ho ito sa volume din ho ng tubig
04:04na maaaring makadagdag sa mga kaya po meron pa yung mga kondisyon na sinipunsan.
04:10For the proponent to address yung flood concern,
04:13katulad ho yung paglalagay nila ng floodwater drainage,
04:18yung pagkatanim ho nila ng mga pulong kahoy.
04:22Itinadahilan din ng DNR at ng Olonga po LGU
04:25ang anilay pampihirang dami ng ulan itong weekend.
04:28If you see the map, yung farm is here.
04:34So, kaya po medyo nakakonfirm po namin na yung rainfall talaga yung problema.
04:38I mean, hindi po siya talaga yung issue kasi yung speed,
04:41yung volume po ng tubig na buwa ba from here
04:44is same as yung buwa ba po sa part na ito.
04:47So, parang dapat kung ito po yung dahilan,
04:51dapat makiiba po sila ng, dapat makiiba yung volume,
04:54makiiba rin yung speed.
04:56Yung mga interventions po na ginagawa ng city,
05:00dati po sapat eh.
05:01Balik po kami sa pagpa-plano po,
05:03dinitindang po namin kung meron pa po kami pwedeng idagdag na mga outfalls,
05:07mga containment impounding areas,
05:10kung kaya na pa po namin ayusin yung mga snow protections.
05:13May phase 2 pa ang proyekto na kakain ng mahigit 228 hectares sa kabundukan pa rin.
05:18Sana matigil na rin po yung ginagawa nila na yan para po sana din hindi na mahirapan yung tao.
05:23Kasi kung wala po yan, hindi naman po rin siguro magkakaganito eh.
05:26Tiniyak naman ang aboitis renewables na dinisenyo ang Olongapo Solar Power Plant
05:31para hindi makadagdag sa problema sa bha.
05:34Sinunod nila ang hugis ng lupa,
05:36pinanatili raw ang vegetation sa lugar,
05:38at naglatag ng mga sistema para sa drainage at slope protection.
05:42Batay raw sa independent third party study,
05:45hindi pinalalala ng kanilang planta ang pagbaha sa mga komunidad sa paanan ng bundok.
05:51Sinusubukan namin kunan ang pahayag ang Department of Energy.
05:55Darlene Cai, GMA News.
