00:00Ayon sa isa eksperto, ilang beses na rin naranasan sa Pilipinas ang tinatawag na debris flow
00:05o pagragasan ng malasementong tubig, bato at buhangin tulad ng nangyari sa Nepal.
00:10Sa dami ng banta ng bagyo, baha, lindol at landslide sa bansa,
00:14mahalaga raw ang maagang pagtukoy sa mga posibleng pangyarihan ng sakuna.
00:19Balitang hatid ni Maki Ipulido.
00:25Nang rumagasa ang toneto nila ng bato at putik na inago sumula sa bundok ng Nepal,
00:30sa border checkpoint na ito ng China at Nepal, parang tidal wave na nilamon ang mga gusali at pinangay ang
00:38mga nagtatakbuhang tao.
00:40Pinag-aaralan pa ng mga scientist kung ano ang naging sanhi nito.
00:44Pero sabi ni Maharlagmai, executive director ng UP Resilience Institute, ituraway isang debris flow.
00:51Parang baha na pero may laman na mga bato, graba, buhangin, na pagka umagos ay parang wet concrete.
00:59Debris flow ang tawag dyan.
01:01Boulders na tangay-tangay ng baha na more than 50% ang bato, ang graba, mas marami pa sa tubig.
01:10Ang trahedya sa Nepal nangyari na raw sa Pilipinas at hindi malayong mangyari uli, ayon kay Lagmay.
01:16Noong 2012, nagkaroon ng debris flow sa Compostela Valley.
01:20Mahigit limang daang katao ang namatay.
01:23Taong 2015, ang natabunan rin ang bahagi ng ilang barangay ng Baco Oriental Mindoro ng mga naglalakihang bato mula sa
01:31debris flow.
01:33Sa Pilipinas, ang trigger down ng debris flow ay matinding ulan sa bundok na nagdudulot ng landslide.
01:39Marami tayong bundok. Pag nagkaroon ng landslide because of a storm, na thousands of landslides doon sa mountains, meron tayong
01:47source material.
01:48And when they get remobilized, they turn into what we call as debris flows.
01:54And they exit at the mouth of the drainage network.
01:59Sa ating bansa, babagsak daw ang debris flow sa mga komunidad na nasa mga gilid ng ilog.
02:05There are more than 1,000 places that we've identified na merong communities na nandoon.
02:11And we need to put them out of harm's way.
02:13And if we cannot get them to leave that place, at least we need to get them prepared.
02:19Dito papasok ang kahalagahan ng pag-aaral ng UP Resilience Institute ng mga maaring pagmula ng mga natural hazards sa
02:26bansa.
02:27Nitong taon, nakatanggap ng 1 bilyong piso ang UP Resilience Institute na magagamit na pambili ng equipment para sa hazard
02:34mapping ng buong bansa.
02:35Pero para sa isang bansang may lindol, baha, landslide at pumuputok na bulkan, dapat daw hindi lang minsanan ang pagpupondo
02:44para rito.
02:45What creates disaster or tragedy is our lack of preparation.
02:51Hindi talaga mapigilan ang lindol.
02:53Ang purpose natin dito is to prepare to build a resilient society para mamanos-menos ang damage to number one
03:01life.
03:02Mackie Pulido, nagbabalita para sa GMA News.
