00:00Pinaniningwala ang debris flow, ang pagragasan ng baha at putik na kumigil ng daan-daang buhay sa Nepal.
00:06Ayon po yan sa isang eksperto.
00:08Ang trahedya, may mga kaparehong insidente na rin noon sa Pilipinas at hindi umanumalabong maulit.
00:15Saksi, si Mackie Polino.
00:19Nang rumagasa ang toneto nila ng bato at putik na inagos mula sa bundok ng Nepal kahapon,
00:25sa border checkpoint na ito ng China at Nepal, parang tidal wave na nilamon ang mga gusali at pinangay ang
00:32mga nagtatakbuhang tao.
00:35Pinag-aaralan pa ng mga scientist kung ano ang naging sanhin nito.
00:39Pero sabi ni Wang Harlagmai, executive director ng UP Resilience Institute, ito raw ay isang debris flow.
00:46Parang baha na pero may laman na mga bato, graba, buhangin.
00:51Pagka umagos ay parang wet concrete. Debris flow ang tawag dyan.
00:56Boulders na tangay-tangay ng baha na more than 50% ang bato, ang graba, mas marami pa sa tubig.
01:05Ang trahedya sa Nepal nangyari na raw sa Pilipinas at hindi malayong mangyari uli, ayon kay Lagmay.
01:11Noong 2012, nagkaroon ng debris flow sa Compostela Valley. Mahigit limang daang katao ang namatay.
01:18Taong 2015, ang natabunan rin ang bahagi ng ilang barangay ng Baco Oriental Mindoro ng mga naglalakihang bato mula sa
01:26debris flow.
01:28Sa Pilipinas, ang trigger down ng debris flow ay matinding ulan sa bundok na nagtutulot ng landslide.
01:34Marami tayong buntok. Pag nagkaroon ng landslide because of a storm, na thousands of landslides doon sa mountains, meron tayong
01:42source material.
01:43And when they get remobilized, they turn into what we call as debris flows.
01:49And they exit at the mouth of the drainage network.
01:54Sa ating bansa, papagsak daw ang debris flow sa mga komunidad na nasa mga gilid ng ilo.
01:59There are more than 1,000 places that we've identified na merong communities na nandun.
02:05And we need to put them out of harm's way.
02:08And if we cannot get them to leave that place, at least we need to get them prepared.
02:14Dito papasok ang kahalagahan ng pag-aaral ng UP Resilience Institute ng mga maaring pagmula ng mga natural hazards sa
02:21bansa.
02:21Ditong taon, nakatanggap ng 1 bilyong piso ang UP Resilience Institute na magagamit na pambili ng equipment para sa hazard
02:29mapping ng buong bansa.
02:30Pero para sa isang bansang may lindol, paha, landslide at pumuputok na bulkan, dapat daw hindi lang minsanan ang pagpupondo
02:38para rito.
02:39What creates disaster or tragedy is our lack of preparation.
02:46Hindi talaga mapigilan ang lindol.
02:48Ang purpose natin dito is to prepare to build a resilient society para mamanos-menos ang damage to number one
02:56life.
02:57Ako si Mackie Pulido, ang inyong saksi.
