00:00Nangako ng aksyon ang DNR sa ginawang pagtatambak ng basura sa ancestral domain ng mga Aita sa Subic Zambales.
00:08Saksig si Tina Panganiban Perez.
00:13Sa gitna ng lupain ng mga katutubong Aita sa Subic Zambales,
00:17may umaalingasaw na suliraning isiniwalat ang dokumentaryo ni Cara David sa Eyewitness na Ibinasurang Paraiso.
00:26Ginawa kasi itong tambakan ng lokal na pamahalaan.
00:31Kabalintunaan anya, lalo pag pinalikan ang pagtrato sa kanila sa kapatagan.
00:35Pag nagtitingda ka po kami, ma'am, sabihin nila ka agad-agad mo, ma'am, na wawalisan ninyo, linisan ninyo
00:42yung panin nyo, ha, yung puwisto ninyo.
00:45Agad-agad sabihin po nila, yung subosod naman po kami, ma'am.
00:49Pero sila po, parang bingil lang po sila o ano po sila.
00:53Dahil sa tambak ng basura, ang dating berteng bundok, wala ng kulay at nakakasakal na ang hangin.
01:02Inuuhaw na rin sila dahil pati ang mapagkukuna ng tubig, kontaminado na ng basura at katas nito.
01:10Malayo ito sa paliwanag-umanon ng lokal na pamahalaan sa kanila bago ang pagtatambak simula 2019.
01:17Yan nga ako, sabi nga ako, pagkagandahin doon.
01:19Marami sa mga basura ay mga medical waste noong panahon ng pandemia.
01:24January 2022 naman, nadiskubre ng DENR ang open dump site na labag sa Ecological Solid Waste Management Act.
01:34Bagamat napatikil ang pagtatapo noong October 2025 at naipasara nitong Marso dahil sa reklamo ng mga katutubo, hindi pa rin
01:43tuluyang naaalis ang basura.
01:45During that time po, ang gusalan namin, maitapon po namin yung napakadaming basura.
01:51Immediate solution lang po ito eh.
01:53So, hindi po magtatagan.
01:55Pero nakatiraroon ng mga katutubo at sakop ang lugar ng kanilang ancestral domain.
02:01Ayon sa kanilang leader, may kasunduang pinapirma sa kanila ang Subic LGU.
02:07Ang sabi nga na sabi mo, bonbon magbibigay siya na sa angin ng 10,000 e-something.
02:13Ba't po kayo pumirma at pumaya?
02:15Kasi, ayaw, kahit na hindi kami papaya at hindi, papaya kami hindi.
02:23Pagpatuloy nila, kasi naumpisahan na naman nila.
02:25Pag kami nagliyak, nalaman na namin na napakatal nga nila.
02:30Pinabulaanan niya ng LGU.
02:32Giit pa nila.
02:34Hindi namin alam, ma'am, na may community doon sa area.
02:39Matapos iere ang dokumentaryo, ay kinausap na umano ang mga katutubo ng National Commission on Indigenous Peoples o NCIP ayon
02:49sa impormasyong nakuha ng ilan sa likod ng doku.
02:53Nagsimula na rin umanong hakutin ang mga basura.
02:56Yan din ang pahayag ng DENR Environmental Management Bureau Region 3 na nagsabing lilipat yan sa otorisadong landfill.
03:06Nakipag-ungnayan na sila sa provincial government at nagsagawa na ng inspeksyon at compliance monitoring doon.
03:14Mayroon na rin umanong naaprobahang safe closure at rehabilitation plan.
03:19Naway bahagi nito ang tunay na paglilinis sa lupaing tanging inaasahan ng mga katutubo na di lang nilabas na tahanan
03:28o pangkabuhayan,
03:29kundi lupang minana nila at ipapamana pa sa susunod na mga henerasyon ng kanilang lahi.
03:36Ako si Tina Panganiban Perez, ang inyong saksing.
Comments