00:11Müzik
00:15Ortak alfabe çalışmaları, ortak geleceğimizin güçlenmesine önemli katkılar sağlayacaktır.
00:24Müzik
00:26Önemli olan tek bir alfabe üzerinde yeni bir Türk dünyası örgüsü yapabilmek.
00:45Aynı kökten gelen milyonlarca insan, aynı tarih, aynı medeniyet, aynı kültür ve dil ancak alfabeler farklı.
00:53İşte Türk dünyası yıllar boyunca birbirinden böyle uzaklaştırıldı.
00:58Kimi Latin, kimi Kiril, kimi Arapça kökenli alfabeler kullandı.
01:02Ancak şimdi bu değişiyor.
01:05Yıllar önce Atatürk'ün işaret ettiği gibi Türk dünyasının birliği, dil ve kültür bağının güçlenmesi için Türk devletleri ortak Türk
01:13alfabesi üzerinde uzlaştı.
01:15Bugün Türk kökenli topluluklar 20'den fazla alfabe kullanıyorlar.
01:19Doğaldır ki bugün İran'daki Türkler, Farsçının etkisi altında, Çin'deki Türkler Çince'nin etkisi altında, Rusya'daki Türkler Rusça'nın etkisi altında.
01:30Alfabelerin ses değerlerini değiştirmişler zaman içerisinde.
01:34Ama ortak bir payda da buluşmak gerekiyordu.
01:37Türkiye Cumhuriyeti alfabesine, bizim kullandığımız alfabeye 5 harf eklenerek kabul edildi. Bu çok değerli.
01:44Bu çalışma yeni bir alfabe icat etme girişimi değildir.
01:48Ortak Türk alfabesi, Türk dillerinin ses özelliklerine dikkate alan ortak bir referans sistemidir.
01:55Ortak bir alfabe havuzudur, çerçevedir.
01:58Bu çalışma Türk halklarının birbirlerini daha kolay okuyabilmesi, iletişimin kolaylaştırılması,
02:04bu halkların birbirlerinin kültürel mirasına daha rahat ulaşabilmesi ve ortak bir bilgi alanı oluşturabilmesi için yürütülen büyük bir kültürel işbirliği
02:16projesidir.
02:17Ortak yanlarımız çok fazla dillerimizin.
02:20Bunu sadece kullanmak, en önemlisi kullanmaya gayret etmek gerekiyor.
02:26Bunu yaptığımız zaman birbirimize çok daha fazla yakınlaştığımızı net bir şekilde söyleyebilirim.
02:31Dünya genelinde 300 milyon Türk var.
02:33Türk dünyasında kelimelerin %80'i ise ortak.
02:37Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan.
02:42Yani Türkistan.
02:43Hepimiz aynı dili konuşuyoruz.
02:45Ama bazı alfabetik farklılıklar var.
02:48İşte bu nedenle 2024 yılında Bakü'de Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu çalışmaları yapıldı.
02:54Ve sonunda 34 harften oluşan ortak Türk alfabesi kabul edildi.
02:59Ortak Türk alfabesinde Türkiye Türkçesinde kullanılan 29 harf ile mevcut Türk dillerindeki bütün sesler yer alıyor.
03:07Yani Türkiye Türkçesinin alfabesi değişmiyor.
03:10Sadece bu 29 harfe ek olarak bazı Türk lehçelerinde bulunan ancak Türkiye Türkçesinde yer almayan sesleri göstermek için 5 harf
03:19daha ortak Türk alfabesine eklendi.
03:21Yani bir Türk vatandaşı Kazakça, Kırgızca veya diğer Türk lehçelerine ait bir kelimeyi yazarken o dilde bulunan özel sesi karşılayan
03:29harfi kullanabilecek.
03:31Peki bu 5 harf hangileri?
03:33Başta Q ondan sonra sağır keplerin NG sesi aynı şekilde X ve kapalı E dedikleri A-E arası bir ses
03:44yani 5 harf.
03:45Bu şudur.
03:46Mesela Türkler çok geniş alana yayıldılar.
03:49Dolayısıyla tarih içerisinde Türkçede de ses farklılıkları oluştu.
03:54Mesela H ile H arasındaki ses, kalın K ile bizim ince K arasındaki ses, K-K arasındaki o Q'yu
04:02kullanarak o giderilmeye çalışıldı.
04:05X ve H giderilmeye çalışıldığı gibi.
04:09A-E arasındaki problem aslında onun yazıtlarında da var.
04:12Yani kapalı E ile açık E arasındaki fark, A-E arasındaki ses.
04:17Tabii her ülkenin belli bir zamana ihtiyacı var.
04:20Alfabe dönüşümü kolay bir şey değil.
04:23Nesilleri düşünmek zorundasınız.
04:25Mevcut eğitim sisteminde eğitim görmüş insanların aldığı eğitime göre de belli bir hassasiyetle dengede bunu yürütmemiz gerekiyor.
04:33Ama çok şükür artık bu konuları konuşabiliyoruz.
04:36Dördüncü kez ortak alfabe komisyonumuz Kazakistan'da bir araya geldi.
04:41Bizim Türk Dil Kurumumuz, Atatürk Dil Tarih Güçtek Kurumumuz, Türk Akademisi oradaydı.
04:46Ve Kırgızca, Kazakça üzerinde tavsiye niteliğinde alfabelerin sunumları yapıldı.
04:55Temel olarak da 34 harfli kabul edilen ilk bildirizdeki alfabeyi esas alıyoruz.
05:01Ortak Türk alfabesiyle artık Edirne'den yola çıkan bir Türk, Altay Dağları'na kadar yalnızca Türkçe konuşarak değil, Türkçe yazıları okuyarak
05:10da seyahat edebilecek.
05:11Aslında ortak Türk alfabesi fikri bugün ortaya çıkmış bir proje değil.
05:161920'li yıllarda Türk dünyasında ortak bir alfabe oluşturulması için çalışmalar başladı.
05:211926'da Bakü'de Türkoloji Kurultayı düzenlendi.
05:25Ortak Türk alfabesi için çalışmalar yapıldı.
05:27Ancak dönemin Sovyet yönetimi, Türk toplulukları arasındaki kültür ve dil bağlarını zayıflatmak için katı politikalar uyguladı.
05:35Sovyetler Birliği içerisindeki birçok Türk halkı Latin esaslı alfabeleri kullanmaya başladı.
05:42Ve aynı dönemde Türkiye Cumhuriyeti'yi de 1928 yılında Atatürk döneminde harf devrimini gerçekleştirerek Latin esaslı Türk alfabesini kabul etti.
05:54Ancak bu süreç uzun sürmedi 1930'ların sonundan 1940'lardan sonra Sovyet yönetimi farklı bir politika izledi.
06:05Türk halkları birbirinden farklı kril alfabelerine geçirildi.
06:11Kril alfabesi, tabii Stalin 10 yıllık bir antropolojik çalışma yürüttükten sonra Türkleri nasıl böleceğini hesapladı.
06:20Ve 1936'dan itibaren Türkleri bölmek üzere yola çıktı.
06:24Ve önce bir aydın soykırımı yaptı.
06:27Yani milliyetçi olan, Türklük sevdalısı olan bütün aydınları yok etti.
06:32İkincisi herkese, her topluma özel diğer alfabe yaratarak aralarındaki bağları koparmaya çalıştı.
06:41Böylece yalnızca alfabeler değişmedi.
06:44Türk halklar arasındaki yazlı iletişim ve kültürel yakınlık da önemli ölçüde zayıflamış oldu.
06:51Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Türk dili ve tarihi üzerinde özel olarak duruyordu.
06:57Bu amaçla Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu'nu kurdu.
07:01Türk dünyasının ortak kültürel mirasının araştırılmasını istedi.
07:05Atatürk, Sovyetler Birliği'nin elbet bir gün dağılacağını söylüyor.
07:09O gün geldiğinde Türk dünyasının dilde, tarihte ve kültürde hazır olması gerektiğini vurguluyordu.
07:15Şöyle diyor, elbet bir gün, yani 30'dan sonra, 32 o yıllar, o dönemde bir gün Sovyetlerin dağılacağını ve Türk kökenli
07:23halkların bağımsız kalacağını öngörüyor.
07:26Ve bizim aydınlarımıza, özellikle bilim adamlarına, dilcilere, tarihçilere, sosyal alanlarda çalışanlara o güne hazır olmamız gerektiğini söylüyor.
07:37İşaret ediyor aslında.
07:38Yani gelecek yansıması yapıyor. Gelecekte Türk dünyası bağımsız kaldığı zaman bizim hazır olmamız lazım ki biz de onlarla yakın olalım,
07:48bağlarımız kopmasın diye.
07:49Bundan dolayı Ankara Üniversitesi, Dil Tarih Coğrafya Fakültesi'nde Genel Türk Tarihi Ana Bilim Dolu Kürsüsü kuruluyor.
07:57Bu çok değerlidir.
07:58Ta 34'te, o yıllarda baktığımızda.
08:01Yine İstanbul Üniversitesi'nde Umumi Türk Tarih Kürsüsü vardır.
08:05Buna benzer faaliyette bulunan, hani Türklerin arasındaki bağlak kopmasın diye.
08:10Ki işte bunun şey, dil alfabedir esasında.
08:14Önemli olan Türk dünyasının birbirini anlamasıdır.
08:17Ve 1991'de Sovyetler Birliği dağıldı.
08:20Özbekistan, Kırgızistan, Kazakistan, Türkmenistan ve Azerbaycan bağımsızlıklarını kazandı.
08:26Sovyetler Birliği'nin de dağılmasından sonra bu konu yeniden gündeme geldi.
08:31Ve 1991 yılında İstanbul'da gerçekleştirilen Milletler Arası Çağdaş Türk Alfabeleri simpozyumunda
08:40bilim insanları tarafından 34 tarifli ortak Türk alfabesi taslağı kabul edildi.
08:48Ve bu çalışma sonraki yıllarda yürütülecek girişimler için çok önemli bir temel teşkil etti.
08:54Geçmişten bugüne devam eden o çalışmalar artık hayata geçti.
08:58Ortak Türk alfabesi, ortak Türk tarihi ve kültürünün geleceğe taşınması demek.
09:03Türk dünyasının birbirini yeniden daha iyi anlaması, yeniden güçlü bağlar kurması demek.
09:09Şimdi ortak Türk alfabesinde kullanılması, Türk cumhuriyetlerindeki toplulukları,
09:15Türk cumhuriyetlerini siyasi, sosyal, kültürel açılardan birbirine yaklaştıracaktır.
09:19Bu daha fazla işbirliği, ekonomik anlamda, sosyal anlamda meydana gelmesine katkı sağlayacaktır.
09:27Ama gelecekte daha da önemlisi, 21. yüzyıl, Türk yüzyılı diye bir hedef ortaya koyarsak,
09:34onun gerçekleşmesine en büyük katkıyı sağlayacaktır.
