- 5 saat önce
Prof. Dr. Hüsamettin İnaç; ABD - İran anlaştı şimdi ne olacak?
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:01Evet şimdi önemli bir isim ekranlarımızda olacak Profesör Doktor Hüsamettin İnaç
00:08Hocamız Uluslararası İlişkiler Uzmanı Amerika İran arasındaki anlaşmayı değerlendireceğiz.
00:13Hocam yayınımıza hoş geldiniz.
00:15Çok teşekkür ederim Zeya Hocam sizinle görüşmek ne kadar güzel.
00:19İyi günler iyi yayınlar diliyorum.
00:21Çok teşekkürler.
00:22Hocam Amerika İran arasındaki bu mutabakat ön bir mutabakat olarak değerlendirilebilir mi?
00:29Maddeler arasında biliyorsunuz nükleerle ilgili çok fazla bir madde yok ama bir yandan da Avrupa Birliği'nde dair ülkelerden, İngiltere'den,
00:39Almanya'dan, İtalya'dan ve Fransa'dan açıklamalar da var.
00:42Bu anlaşma gerçekleşebilir mi?
00:46Şimdi tabii ilk başta şunu söylemekle başlayabiliriz zannederim.
00:51Yani bu aslında bir ateşkes değil.
00:53Nihai barış anlaşması da değil.
00:55Bu sadece ateşkese giden yolda bir mutabakat zaptı ya da muhtırası olarak değerlendirilmeli.
01:02Ve bunun tabii gerçekleşme süreci de çok ilginç Zeya Hocam.
01:05Düşünün yani biliyorsunuz bundan birkaç gün önce İsrail her zaman yaptığı gibi maalesef Beyrut'a bir saldırı yapmıştı.
01:13Ve İran bu saldırıya karşı şiddetli bir mukabelede bulunacakken tam da işte biliyorsunuz dün gece saat 12 civarında Pakistan Başbakanı
01:24Şahbaz Şerif bir açıklamayla böyle bir anlaşmaya varıldığını duyuruldu.
01:28Şimdi tabii öncelikle şunu söylemek lazım.
01:31Yani son derece kırılgan bir anlaşma bu.
01:33Neden kırılgan?
01:34Çünkü bir kere İran'ın tabii dediğimiz gibi nükleeriyle ilgili çok fazla detay olmamakla beraber Hürmüz konusunda olsun.
01:42İşte ondan sonra İran'ın proksi dediği o vekil güçler yani işte Hizbullah'la, Ensarullah'la, Hamas'la bundan sonra
01:50nasıl ilişkiler kuracağı konusunda olsun.
01:53İşte balistik füzelerinin bundan sonra işte üretimi ne olacak, sayısı ne olacak, menzili ne kadar noktaya gelecek konular olsun ciddi
02:01bir problem olarak karşımızda bulunuyor.
02:03Yani bunun da tabii birkaç sebebi var.
02:06Çünkü mesela siz diyelim ki Amerika olarak diyorsunuz ki İran'a nükleer üretimi durdurur.
02:11Ama öbür tarafta 90 tane nükleer başlığı olan bir İran var ve İsrail var düzeltiyorum.
02:17Ve bu İsrail'e mesela işte ne deniyor?
02:20Mesela işte Trump telefon açtı, küfretti, hakaret etti, niye Beyrut'a saldırdın dedi falan deniyor.
02:26Ama burada Amerika gerçekten bu anlamda samimiyse yani onu arayacağına işte ne bileyim Netanyahu'yu arayacağına Pentagon'u arayıp ya
02:36da ilgili o özel silah şirketlerini arayıp kesinlikle bundan sonra İsrail'e silah mühimmat cephane göndermeyeceksiniz demesi gerekir.
02:45Yani bu anlamda işte İsrail'de İran arasında bir denge siyaseti kesinlikle kurulamıyor.
02:51Bundan kaynaklanan bir problem var.
02:53Bir de tabii ki tarafların özellikle birbirine güven sorunu var.
02:57Yani diyelim ki bugün bir ateşkes imzalansa hatta ileride diyelim ki 60 günlük bir süreç veriliyor müzakere edilmesi için nükleerin.
03:06O da başarılı olsa ve nihayet bir barışa gidiş söz konusu olsa Amerika ve İsrail İttifakı'nın İran'ı yeniden
03:14vurmayacağının garantisi nedir?
03:16Yani burada en çok tartışılan konulardan birisi bu.
03:19Yani bir güvenlik teminatının oluşması gerekiyor.
03:22Ha ama bunda işi biraz daha sıkı tuttuklarını söylememizde fayda var.
03:26Yani çünkü Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin de imzacı olacağı söylentisi özellikle duyuldu.
03:33Ve İran tarafı bunu doğruladı.
03:35Bu özellikle önemli.
03:36Çünkü İran'ın özellikle 47 yıldır yaşadığı ambargolar ve yaptırımlar hep Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla alınmıştı.
03:46Dolayısıyla burada bu yaptırımların tamamen ortadan kalkacağı kararının da bu Güvenlik Konseyi tarafından alınmış olması İran açısından ciddi bir zafer
03:56gibi ortaya çıkacak.
03:58Ama burada tabii kırılganlıklar da hala devam edecek.
04:01Çünkü burada Amerika istediğini alabilmiş değil.
04:04İsrail istediğini alabilmiş değil.
04:06Hani bir de bizde bir laf vardır biliyorsunuz.
04:08Hani kurdun dişine kan değdiği zaman başlayan hani bunlara kurt diyemeyiz de affedersiniz herhalde köpek diyebiliriz.
04:16Yani bunlar işte bundan sonraki süreçte de maalesef İran'la uğraşmaya devam edeceklerdir.
04:22Ben bu sürecin hani maalesef ki nihai barışa evrilme ihtimalini oldukça zayıf görüyorum.
04:28Çünkü dediğim gibi yani Amerika ne istiyordu?
04:31İlk baştan hatırlarsak rejimin değişmesini istiyordu, değişmedi.
04:35Bir kara operasyonu yapmayı bekliyordu, olmadı.
04:38İşte ne bileyim rejimin özellikle halk tarafından değiştirilmesini bekliyordu.
04:44Halkı bir türlü harekete geçiremedi.
04:46Ve bir anlamda hani İran'ın içeriden çökertilmesine yönelik politikaları vardı.
04:51Bunların hiçbirisi tutmadı.
04:53İsrail de zaten işte İran'ın bir şekilde parçalanmasını umuyordu.
04:57Bundan hiçbirisi olmadı.
04:59Ve bundan sonra bir kara operasyonunu belki beraberinde getirebilecek yeni bir süreci planlıyor olabilirler.
05:06Ama bir tarafta Amerika'da, bir tarafta biliyorsunuz İsrail'de seçimler var.
05:11İşte bu döneme kadar bir de dünyayı da tabii rahatlatmak gerekiyor.
05:15Çünkü Hürmüz'ü mesela bir şekilde kapatabileceğini düşünmüyorlardı.
05:20İran bunu başardı.
05:21Kesinlikle.
05:22Söz ülkelerini uğrabildiğini beklemiyorlardı bunu başardı.
05:25Dolayısıyla beklenmeyen olayların neticesinde istediğini alamayan bir Amerika-İsrail ittifakı var.
05:31Ve bunların ne yapacağını bundan sonra hep beraber göreceğiz.
05:34Şimdi geçmişe baktığımızda hocam özellikle savaş öncesinde Amerika-İsrail, Mossad her ne adını koyarsanız koyun.
05:43İran içerisindeki bazı yapılarla İran'daki karışıklıkta başarılı oldular.
05:49Ama savaş sonrasında bu bütünleşme ve gerçekten zafere taşıyan noktası İran'ın sağlanamadı.
05:56Biraz önce altını çizdiğiniz gibi.
05:58Bu barış mutabakatı dediğimiz noktayla anlaşma maddelerine de baktığımızda,
06:02anlaşma sonrası ülkelerin açıklamalarına da baktığımızda,
06:06bir barış ortamı gibi gözüküp tekrar içeride yapılanmaların sağlandığı bir boyuttaki karışıklık önlenebilir mi İran tarafından?
06:16İran buna şu anda hazır mı sizce?
06:19Yani benim de en çok korktuğum noktaların başında bu geliyor.
06:22Çünkü yani mesela burada yani 14 maddeye baktığımız zaman,
06:26hani çok iyi olamayacak kadar,
06:29daha doğrusu gerçek olamayacak kadar iyi diye İngilizce'de bir tabir vardı.
06:33Aynen öyle.
06:33Yani böyle bir tabir var.
06:34Yani sanki hani İran tarafı kendi taleplerini, ihtiyaçlarını koymuş bir sepete
06:39ve bu sepet tamamen Amerika, İsrail tarafından kabul edilmiş gibi görünüyor.
06:45Şimdi dolayısıyla burada mesela bir 300 milyar dolar savaş tazminatının ödenmesi var.
06:50Bu yetmiyor.
06:5124 milyar dolar civarında özellikle Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar'da bulunan işte dondurulmuş fonlarının,
06:58mal varlıklarının tekrar serbest bırakılması gibi bir nokta var.
07:02E mesela burada füze ile ilgili mesela hiçbir şey yok.
07:06Yani bundan sonra füze üretemez, menzilini kısması lazım denmiyor.
07:10Çünkü bu yani savaşın çıkma sebebi Ziya Hocam neydi diye bakarsak,
07:14İsrail'in güvenliğiydi.
07:15Hatta hatırlarsanız savaşın ilk günlerinde Amerikan halkı ayağa kalktı.
07:20Yani bizim dedi İran'la ne ilişkimiz var?
07:22İran bizi tehdit edemez.
07:24Biz İsrail'in güvenliği için savaşa giriyoruz.
07:26Yani dolayısıyla o dostum bir bir ifadesiyle bunları hep ifade etti.
07:31Ama geldiğimiz noktada bakıyoruz.
07:34Artık bundan sonra İsrail'in güvenliği meselesini bence Amerika çok büyük bir dert haline getirmeyecek.
07:41Ve dostum bir bir, yani aslında işte ne bileyim çok büyük bir seçim yenilgisiyle baş başa bırakacakmış gibi de görünüyor.
07:50Yani dolayısıyla bu noktadan istediğini alamayan bir yapılanma var.
07:56Ama bunların tabii ki B, C, D planları da var.
07:59Mesela ben açıkça şunu bekliyorum.
08:01Yani işte Hürmüz'de biliyorsunuz bine yakın tanker ve gemi şu an hani mahsur ya da ne derin ona yani mahsur
08:09durumda.
08:10E şimdi dolayısıyla ben hani kötüyü düşünerek hani bize de artık hani o şey hani düşünceyi bir şekilde öğretiyor bunlar.
08:17Yani nasıl bir kötülük yapabilirler diye bakıyoruz.
08:20Yani bu Hürmüz Boğazı'ndaki bin tanker oldukça önemli.
08:23Neden? Çünkü dünya çapında zaten 10 bin civarında tanker var.
08:27Bunlardan bininin burada olması küresel enerji transportunu ve lojistiğini çok ciddi bir şekilde etkiliyor ve maliyetleri artırıyor.
08:36Bunları buradan çıktıkları zaman İran'ın elindeki mesela kozu zayıflatmış olacaklar.
08:41Ve o dolaşımı bir şekilde yeniden hayata geçirecekler.
08:45Ve tekrar bu savaşı başlatma fırsatı olabilir.
08:48Bir de tabii rejimin burada işte istediği parayı alamadığı takdirde bu yapıdan yani ifade ettiğiniz gibi rejimle halkı karşı karşıya
08:57getirebilir.
08:58Nitekim unutmayalım 8 Aralık 2024'te başlayan o isyanların benzeri hatta daha kanlısı yeniden hayata geçebilir.
09:06Çünkü son dönemde İran'da insanların hayatı oldukça zorlaştı ve orada da ayrışma var.
09:12Biliyorsunuz işte Meşret'ten Tahran'a kadar yürüyüşe geçen yani doğrudan devrim muhafızlarına yani sefaha ait güçler var.
09:22Yani bu radikal kesimler.
09:23Fahidari de girdi şimdi devreye.
09:25Tabii aynı şekilde o Vahidi işte ne bileyim Galibaf gibi isimler ki Galibaf biraz ortada yer alıyor.
09:32Bunun benzeri de aynısı İsrail'de var.
09:35Yani orada da İhtemel Benk, Givir gibi, Bezelal Simotrik gibi radikal bakanlar var.
09:40Bunlar işte kesinlikle yani hop oturup hop kalkıyorlar.
09:44Müthiş öfkeller ve barış istemediklerini her platformda yere gündeme getiriyorlar.
09:51Ve yani Lübnan'da özellikle ortalığı karıştırmak için fırsat kolduyorlar doğrusu.
09:56Bakalım gelecek günler neler gösterecek hocam.
09:58Ama şu bir gerçek dediğiniz İran bu para gelirse çok daha farklı.
10:06Az bu paradan bahsetmiyoruz.
10:08İran'ı uçuracak bir derecedeki paradan bahsediyoruz.
10:11Ama daha da ilginç olan şey benim her zaman böyle minimize noktalardan çıkardığım bazı ayrıntılar oluyor.
10:18Mayın temizleme noktası son olarak bunu soracağım hocam.
10:21Mayın temizleme noktası her zaman bir kılıf oldu ülkelere giriş için.
10:25Avrupa Birliği de ve bazı Avrupa ülkeleri de bu konuda Amerika ile bu kapıdan girerek orada çok daha farklı emeller
10:32sizce besliyor mu?
10:35Muhakkak öyle yani bu her iki taraf için de kullanılabilir.
10:38Yani İran tarafı baktı mesela iş istediği gibi gitmiyorsa mayındarı temizleyemedik güvenliği sağlayamadık diyerek bu Hürmüz'ün açılış sürecini ki
10:4730 günlük sürede açılması bekleniyor kullanabilirler.
10:50Bunun dışında biliyorsunuz artık İran ürettiği damarları da bir şekilde koruyamıyor.
10:56Çünkü bunları işte bir şekilde nakledip yani alıcıya ulaştıramadığından dolayı o damarların bir kısmı kurulmuş durumda.
11:06Bunların tekrar açılması lazım.
11:08Bekleyen tankerler var orada petrolün kalitesi düşüyor.
11:11Yani hani aynı gıda gibi düşünelim bunu belli bir süre sonra o petrolün de artık kullanılabilirliği kalmıyor.
11:18Dolayısıyla bunların bir şekilde halledilmesi lazım.
11:21E tabi burada özellikle Amerika işte İran'ı bir tuzağa da çekmeye çalışıyor olabilir.
11:26Sizin ifade ettiğiniz gibi ki bundan önce bunu başaramadı biliyorsunuz.
11:30NATO'nun 7 önemli ülkesine gelin beraber Hürmüz'ü açalım dedi.
11:33Hiçbir kimse artık Amerika'yı ciddiye bile avladı ki ben şahsen hani 1956 Süveyş hani kreziyle NATO,
11:42Ülk Britanya küresel hegemonyasını kaybettiyse İran Savaşı'yla da artık Amerika bu küresel hegemon kimliğini artık kaybetti.
11:50Çünkü dünyada sevilmeyen, sayılmayan, sözde dinlenmeyen ve hiçbir zamanda güvenilmeyen bir müttefik,
11:57sözde müttefik olarak görüldüğünü ben fark ediyorum.
12:00Dolayısıyla baktığımız zaman bu tabi ki mayın olayı pek çok şey kendi içinde barındırdığı gibi.
12:07Bundan sonraki süreçte de bu süreç maalesef çok kırılgan.
12:11Sabotajlara, ihanetlere işte farklı şekilde yorumlanmaya açık.
12:15Hep beraber izleyip göreceğiz ama bu ümidimiz tabi ki nihai barışın olması.
12:20Konuşumuzun bir an önce bölgemizin bir an önce istikrara kavuşması noktasında.
12:25Evet hocam çok teşekkür ediyoruz dediğiniz gibi.
12:28Çünkü Trump gerçekten kendi kararlarını verebilecek bir yetiye kavuşursa, böyle bir kabiliyete kavuşursa,
12:34Amerikan başkanlarının genelde öyle bir kabiliyetleri olmuyor.
12:37Problemim.
12:37O yüzden biraz daha duracak gibi ama sonuçta her şeyin ötesinde bir kader var.
12:43Bakalım o kader ne diyecek diyelim.
12:44Çok teşekkür ediyoruz katılımınız ve katkılarınız için.
12:48Ben teşekkür ediyorum.
12:49İyi yayınlar, iyi günler diliyorum.
12:51Çok sağ olun hocam.
12:52Çok sağ olun.
Yorumlar