00:03At sa lawal ni Gat Jose Rizal, ano kaya ang maikukwento tungkol sa kanya?
00:11Alamin natin, ngayong kanyang birth month.
00:15Sa lahat ng mga kubyertos dito sa Pilipinas,
00:19tsaka sa antigong kutsara at tinidor na ito kayo, mapapanganga.
00:24Ang halaga kasi nito, hindi bababa ng isang milyong piso.
00:33Pagmamayari kasi ito ng ating pambansang bayani, si Gat Jose Rizal.
00:40Dahil sa signature ni Rizal, dahil hinahawakan niya ito, sobrang rare talaga.
00:45Bago sumapit ang 165th birthday ni Rizal,
00:50ano pa kaya ang iba pang mga lihim niya na ating matutuklasan sa mga naiwan niyang gagamitan?
00:58Ito ay nasa 107 centimeters na akma dun sa kanyang height na around 5'2", 5'3".
01:06Para akala mo, nakatype pero coercive ang gamit niya, no?
01:09Ibig sabihin, analytical thinker siya.
01:11Kung may naghahanap ng DNA ni Rizal, ito yung pinakamagandang source ng DNA
01:17kasi nandyan yung laway niya sa loob.
01:20Ang kutsara at tinidor ni Rizal nakatakdang isubasta sa auction house na ito sa Makati.
01:27Ang patunay raw na siya talaga ang nagmamayari nito,
01:32ang mga nakaukit ditong initials ni Jose Rizal,
01:36ang J at R,
01:38ang mga kubiertos na may habang 19 centimeters
01:42at pinagsamang timbang na 68 grams gawa sa German silver.
01:47Actually, hindi siya talaga silver.
01:50Ang composition nito is like 60% alloy, 20% zinc, 10% nickel.
01:55Mababa talaga yung value nito.
01:57Alam natin si Rizal, tight yung allowance niya.
02:00Baka hindi niya ma-afford yung tunay na silver.
02:02So, ito yung pinakamalapit.
02:04Pinili raw ni Rizal ang kubiertos noong 1880s sa Germany,
02:09kung saan din niya inilimbag ang kanyang kontrobersyal na nobela,
02:14ang Nolime Tangjire.
02:16Nung mga panahon yun,
02:18mainit na sa mata na makastila ang kanyang akda.
02:21Inilahad kasi rito ni Rizal
02:23ang pang-aabusong sinapit ng mga Pilipino
02:26sa kamay ng mga mananako.
02:28Rizal was the pinakaunang whistleblower.
02:32Siya nang unang nag-expose sa corruption sa Pilipinas.
02:36Hindi niya akalain na sobrang naging sikat siya
02:40at saka yung noli.
02:41Lahat ng bagay na isinulat ko ay nakaugat sa katotohanan.
02:45But ang problem, ang dami rin niyang kagalit.
02:49Natakot yung family niya, pati yung mother niya,
02:52na baka lasunin siya ng mga pare.
02:54Pero paano naman mapoprotektahan si Rizal
02:57ng hamak niyang kubiertos?
02:59Ang sagot, nasa material na ginamit sa paggawa sa mga ito.
03:05Iba may expression,
03:06born with a silver spoon.
03:08Kaya naging sikat yung silver
03:10kasi nakakadetect siya ng mga lason.
03:14Because the most popular lason was arsenic.
03:16So pag may kinain kang sabaw or whatever,
03:19umiitim, nag-iimbad ng kulay.
03:20That's why, meaning, nakadala siya ng sarili niyang kubiertos.
03:25Kapag na-expose niya sa isang mainit na environment,
03:28nagre-react ito lalo-lalo na sa nickel.
03:31Kaya ito nagkakaroon ng dull, dark, and yellowish stain.
03:36Ang value talaga nito, it's its historical significance.
03:40Matagal na itong hinahanap ng mga historian.
03:42Never talaga lumabas.
03:43Hanggang isang araw,
03:45tila inihain na lang ito sa kanilang lamesa.
03:48Yung mga apo ni Leoncio Lopez Rizal,
03:51kapatid ni Rizal,
03:53dumating,
03:54and then nagdadala sa spoon and fork.
03:56Kwento ni Raul,
03:57apo sa talampakan ni Rizal,
03:59sa kapatid nitong sinarsisa,
04:01nahanap daw nila ang kubiertos
04:03sa museum na ipinatayo
04:05ng kanilang angkan
04:06para sa kanilang ninunong bayani.
04:09Kumpang dami,
04:10may museo,
04:12yung mga great-grandfather ko,
04:14early 80s,
04:15tinamaan ng kidlat yung museo,
04:19pero madami pa rin na salban
04:20ang mga bagay at gamit ni Rizal.
04:22Isang araw rito ang kubiertos
04:24na pinagpasapasahan ang kanilang angkan
04:27sa loob ng ilang generasyon.
04:30Kanya mismo ito,
04:31walang ibang gumagamit itong kubiertos.
04:33Oras na rin for the next generation
04:35and to be custodians of these items.
04:38It's also a good time for people
04:40na ma-realize,
04:42sino ba si Rizal?
04:43Bakit ba siya pinatay?
04:44Ano ba yung mga ginawa niya?
04:47Ano yung idealism niya?
04:49Ang hinihingi lang namin
04:50ay pagkakapantay-pantay.
04:52Isang mapayapang pagbabago
04:53sa pamamagitan ng edukasyon
04:55at gawaing sibiko.
04:56Makilala ang Pilipino
04:57bilang kapantay ng Kastila.
04:59Kabilang din sa mga isusubasta
05:02ang flute o plauta ni Rizal.
05:05Sa litratong ito,
05:06kasama ang reformist na si Valentin Ventura,
05:09mga pintor na si na Felix Resurrection Hidalgo
05:13at Juan Luna,
05:14kasama ang misis ni Luna
05:16na si Paz Pardo de Tavera,
05:19makikitang hinihipan
05:20o tinutugtog ni Rizal
05:22ang kanyang plauta.
05:24Ito talaga,
05:25makikita natin na si Rizal
05:28multidisciplinary talents
05:30kasi malig kailin siya magsulat.
05:32Doktor siya.
05:33Nagpipaint din siya.
05:34He was also a musician.
05:35Itong flute,
05:36ang galing sa family din ito,
05:38sa mga ako ni Leoncio Lopez Rizal.
05:40Ang starting bid para rito,
05:43tumataginting na
05:442 million pesos.
05:47Kung may nagkahanap ng DNA ni Rizal,
05:51ito yung pinaka magandang source ng DNA
05:54kasi nandyan yung laway niya sa loob.
05:57Ang rarity dito,
05:58dahil gamit siya sa
05:59pinaka-importanting Pilipino
06:01sa kasaysayan natin.
06:04Pero hindi kailangang maging milyonaryo
06:07para lang makita sa mga auksyon
06:10ang mga naiwang gamit
06:11ng ating pambansang bayani.
06:14Marami kasi sa mga kagamitan ni Rizal,
06:16nakadisplay na sa mga museum.
06:22Dito sa dating bahay ng pamilya Rizal
06:25sa Calamba, Laguna,
06:27na ginawa na rin museum,
06:29masisilayan ang kanyang mga original na gamit.
06:32Itong bahay ni Rizal sa Calamba,
06:35yung original na bahay ay
06:37kung saan dito sinilang siya sa Rizal.
06:40Kabilang sa mga nakadisplay,
06:42ang damit pang ilalim ni Rizal
06:45para itong pajama
06:46na may apat na butones.
06:48Ang tawag dito, Long John.
06:50Based sa record,
06:51ito ay nasa 107 centimeters
06:54na akma dun sa kanyang height
06:57na around 5'2", 5'3".
07:00Yung Long John na kilala sa London
07:03ay isa sa mga sikat na pangloob
07:06noong 19th century or even earlier.
07:09Sa Pilipinas,
07:10ang counterpart niya,
07:11yung salawal.
07:12Maluwag, loose,
07:14kasi mainit.
07:15Pero sa Europe,
07:16thick na parang thermal attire siya
07:19kasi malamig.
07:21Posible para hindi maghalo yung damit
07:24sa ibang damit
07:26or para matukoy na ito yung damit
07:28ni Rizal.
07:29Kaya siguro nilagyan ng JR.
07:33Pinakaiingat-ingatan nila ito
07:34nakalagay sa isang glass case.
07:37Hindi namin ito nilalaban
07:38kasi pwede maka-apekto sa tela
07:41yung chemical
07:42na pwede ikasirapan niya.
07:45Makikita rin dito
07:46ang kanyang top hat
07:48o sumbrero
07:49at jacket.
07:50Dinonate sa atin
07:52ng kanyang nakakabatang kapatid-babae
07:54na si Doña Trining
07:55noong taong 1948.
07:58Nandito rin ang replika
08:00ng kanyang mga pinakamahalagang obra.
08:02Ang mga nobelang
08:03No Limit Tangere
08:04at ang El Filibusterismo.
08:07Nakapaloob ang mga ito
08:08sa glass case
08:09na sa bandang ibaba.
08:11Clinical Notes
08:12ni Rizal
08:13siya raw mismo
08:14ang may sulat.
08:16Ito yung
08:17Apuntes de Clinica
08:18o Clinical Notes
08:19nung siya ay nag-aaral
08:20pa sa Europa
08:21noong 1883
08:23hangang 1884.
08:25Espanyol ang lingwahe.
08:27Ipinabasa namin
08:28sa marunong mag-Spanish
08:30ang mga nilalaman nito.
08:31Itong sinulat niya
08:32medical report
08:34no
08:34ng isang pasyente.
08:36Ang sabi dito
08:36ay empleyado siya
08:38soltero
08:38so matandang binata
08:40pero nagre-reklamo
08:41daw na masakit
08:42ang Chan
08:42limang taon na daw
08:43itong nakaka-apekto
08:44sa kanya
08:45at yun
08:46ang ikinunsulta niya
08:48kay Dr. Rizal.
08:49At alam nyo ba
08:50na mula lang
08:51sa kanyang sulat kamay
08:53matutukoy rin daw
08:54ang personalidad
08:55ng ating pambansang bayani?
08:58Ang Clinical Notes
09:00ipinasuri namin
09:01sa isang
09:02graphologist
09:03o eksperto
09:04sa pagsusuri
09:05ng sulat kamay
09:07para raw matukoy
09:08ang mga katangian
09:10o gali
09:10at pati na
09:12ang pagiging tunay
09:13o authentic
09:14ng isang dokumento.
09:16Ang ganda ng sulat niya
09:17kasi walang erasure
09:18naka-right words lang
09:19ang hilig niya
09:20ay pag ganito
09:21no
09:22right word
09:22ibig sabihin
09:23he is a very sociable person
09:25friendly
09:26romantic
09:27loving person
09:28pero dahil nga
09:30ang kanyang
09:30in-between letters
09:31ay consistent
09:32from the beginning
09:33until the end
09:34napaka
09:35selective niya
09:37sa tao
09:37nakasalamuhan niya
09:38bagamat friendly siya
09:39sa lahat
09:40ang baseline
09:40ibig sabihin
09:41nakaupo lahat yung letters
09:43doon
09:43ng napaka
09:44rigid
09:45perfectionist
09:46para akala mo
09:47nakatype
09:47pero cursive
09:48ang gamit niyan
09:48ibig sabihin
09:49analytical thinker siya
09:50o diba
09:52pati sa kanyang
09:53mga sulat kamay
09:54may mga kwento
09:56it's very important
09:57one to keep history
09:59and memory alive
10:00the old saying
10:01that you must learn
10:02from history
10:02so that you don't
10:03repeat your mistakes
10:04diba
10:05hanggang ngayon
10:05relevant pa rin yan
10:06today eh
10:06namatay siya
10:07para sa bansa
10:08natin
10:09pero
10:09nakikita natin
10:11ang ating mga
10:11minsan
10:12yung ating mga politiko
10:13eh
10:13hindi natin
10:14mapag-asahan
10:14if we come up with
10:19paano kaya
10:20kung anong gagawin
10:21ni Jose Rizal
10:21sa panahon ngayon
10:22kaya ba ni Rizal
10:23ang nangyayari ngayon
10:24sa gobyerno
10:26maisip ba naman ni Rizal
10:28mangorakot
10:29or maisip ba ni Rizal
10:31na walang gagawin
10:33pag may nakikita siyang mali
10:34yun ang meaning in life
10:36ni Rizal eh
10:37kung makapagsasalita nga lang
10:40ang mga gamit ni Rizal
10:41ano pa kayang mga lihim
10:43ang mabubunyag
10:45may pagtatapat ako sa iyo
10:46katoto
10:46hindi sapat ang edukasyon lamang
10:48para makita ang rosas
10:50ano pang mga kwento
10:52ang mabubuhay
10:54hanggat hindi tayo
10:55natututong gumalang
10:56sa ating mga sarili
10:57kailanman ay hindi tayo
10:59igagalan
11:00ng ibang lahi
11:01para sana
11:02panghugutan natin
11:04ang inspirasyon
11:05sa gitna
11:06ng mga hamong
11:07kinakaharap
11:09ng ating bayan ngayon
11:10kano na ipaguhin mo
11:12ipakita mo sa akin
11:13na ang halaga
11:14ay ang bayan
11:15na dumadaloy
11:17sa ating dugo
11:18at lahi
11:20ang mga pinanindigan
11:22at ipinaglaban ni Rizal
11:24na prinsipyo
11:26konsumatumest
11:27kano
11:35Thank you for watching
11:37mga kapuso
11:38kung nagustuhan nyo po
11:39ang videong ito
11:40subscribe na
11:42sa GMA Public Affairs
11:43YouTube channel
11:44and don't forget
11:46to hit the bell button
11:47for our latest updates
11:49for our latest updates
Comments