00:00Ah!
00:02Pala pa, wala!
00:09Para sa initial assessment at posibleng matutuhan sa Magnitude 7.8 na Lindol sa Mindanao,
00:15kausapin natin si Project NOAA Executive Director Dr. Mahar Lagmay.
00:18Magandang umaga at welcome po sa Balitang Hali.
00:22Hello, magandang umaga po.
00:24Apo.
00:26Tanghali na pala.
00:27Apo, apo.
00:27Apo. Ano pong assessment nyo doon sa nangyaring 7.8 na Lindol sa Mindanao?
00:33Ano ko, napakalakas po na Lindol noon, ano?
00:37At yung mga ganyang klaseng mga earthquake ay ina-classify yan as a major earthquake.
00:44At yung mga pinsala niyan, lalo na kapag yung mga komunidad ay malapit doon sa pit ng klaseng Lindol,
00:52ay malaki ang distraction.
00:55Katulad po na nakikita natin dyan sa mga imahe na yan, yung mga building ay nagko-collapse.
01:02Yan, kaya kailangan talaga tinitignan natin yung mga hazards sa komunidad.
01:07Yung pag-obserba doon sa building code natin.
01:11Nabanggit po nyo yung building code.
01:13Ang sabi po kasi taas-baba eh.
01:15Yung naging movement tapos tumagal pa na halos isang minuto.
01:18Gano'n pa ka-destructive yung mga ganitong klase ng earthquake?
01:22Ayun, yan po ay pinag-aaralan yan.
01:26Ang talagang tawag dyan eh, ground acceleration.
01:29At depende po doon sa lupa, kung malambot o matigas,
01:33ay merong klase ng tayo ng gusali o bahay na kailangan sundin
01:41na dapat yun ay ang pagsunod ay ayon doon sa building code.
01:45Kasi kapag sinunod natin yung building code,
01:48mas malaki ang tsansa na ito ay hindi pagigiba.
01:52Sana naman na huwag po.
01:53Pero paano kung dito po sa Metro Manila nangyari yung ganyang kalakas na rindol?
01:58Ayan po.
01:59Kaya importante po talaga na alam natin na merong mga fault dito sa Metro Manila
02:07at itong mga fault na ito ay napag-aralan
02:10at pwedeng gumalaw.
02:13Kumbaga, maraming nagsasabi na itong mga intervals ng paggalaw na ito
02:19ay napag-aralan na.
02:21Alam natin kung more or less kailan siya huli
02:23at nakapag-ipon na ng lakas at maaaring bumigay.
02:27Hindi natin masabi kung kailan eksakto
02:30pero alam lang natin na pwede mangyari ito at ganitong kalakas.
02:35At taya natin ito palagi kasi it can happen anytime.
02:39At yung mga pag-prepare na ito,
02:42preparasyon na kailangan natin gawin,
02:44ay karamihan dyan kapag nasolusyonan
02:50ng pagtayo ng kabahayan,
02:55pagtayo ng building na ayon sa building code
02:58ay malaki po ang mababawas natin sa maaaring pinsala
03:01ng malaking lindol na ini-expect natin.
03:04Bagamat wala pang prediction dito sa mga ganitong klase ng sakuna,
03:08hindi ba?
03:09Pero meron o bang cycle na tinatawag pagdating sa lindol?
03:12Kasi yung nangyari sa Cotabato Trench 50 years ago,
03:16nangyari yung 1976 na 8.1 magnitude na lindol.
03:20Meron o bang ganitong cycle na uulit after how many years?
03:23Yung mga ganitong klaseng pagyanig?
03:26Bali po doon sa pagkakaintindi ng mga seismologists
03:31na nag-aaral ng ganito,
03:33based doon sa historical record,
03:36ay meron pong mga naoobserbahan
03:38na mga cycles nga ng mga siwang,
03:43ng mga active faults na tinatawag.
03:46Ang tawag dyan ay yung mga intervals ng paggalaw ng isang fault.
03:50Kumbaga, kapag matagal na ang isang fault ay hindi gumagalaw,
03:55nakakapag-ipon ito ng lakas,
03:58at yung lakas na ito kapag bumitaw ulit
04:02at nag-rapture ulit yung fault,
04:04i-release niya yung naipong lakas na ito
04:09bilang isang earthquake.
04:11Yung po yung pagyanig ng kalupaan
04:14na nagdudulot ng paggiba ng mga gusali.
04:18Hindi naman po sa nananakot tayo,
04:20hindi ho ba?
04:20Pero ito po ay proven na scientific fact
04:23na may mga ganitong pagkakataon
04:25na talagang kumbaga ripe na yung ibang faults
04:27para sa isang asa ko.
04:29So talagang dapat po maganda ang lahat,
04:31lalot nasa Pacific Ring yung fire po ang ating bansa
04:33at maraming active faults.
04:34Ano po bang efforts ang kailangan gawin
04:36para palakasin yung earthquake resilience natin
04:38dito po sa Pilipinas?
04:40Ayan, marami na po tayong ginagawa
04:43para mapaganda natin yung efforts natin.
04:46Pero ang gusto kong mga pagtibayin dyan pa
04:49ay siguro yung implementation
04:52ng ating building code,
04:54ng structural code.
04:55Walang mga shortcuts dapat.
04:57Sinusunod ito ng maigi.
05:00Meron tayong mga,
05:01nakikita ko,
05:02nagtatayuan ng mga kabahayan
05:04na minsan informal yung pagkakayo.
05:09Diba?
05:10Nakikita naman natin dyan sa Taguig,
05:12marami,
05:12sa iba't ibang parte ng Metro Manila.
05:15Minsan,
05:16umaabot pa ng five floors.
05:17Sana ito ay nakikita nila,
05:19nakikita ng ating mga LGU
05:22at tinitignan kung ito ba ay naitayo
05:26ayon sa building code.
05:28Kung ito ay compliant o hindi.
05:30Kasi kapag hindi ito compliant,
05:33yun yung mga lugar,
05:34yun yung mga gusali na maaaring mag-iba.
05:36At alam naman natin,
05:38the earthquake per se,
05:39yung pagyanig per se,
05:40does not kill.
05:41It's the hazards that kill.
05:43Yung hazard na pagyumanig
05:45ay magigiba yung bahay
05:47at madataganan yung mga tao na nasa loob.
05:49Ayun na nga po,
05:50siguro yung matitipid ng kaunti,
05:52kung in the end,
05:53yung mismong gusali naman na bumagsak,
05:56wala rin kwenta,
05:57yung pagtitipid.
05:57Ano ho ba?
05:58Ganun ho ba?
05:59Sa tingin nyo,
06:00ngayon,
06:00gaano kakahanda yung ating gobyerno
06:02at mga sibilyans sa ngayon?
06:04Kasi may mga nakausap po sa Mindanao,
06:06naging effective daw,
06:07yung regular na earthquake drill,
06:10naging automatic na kumbaga
06:11para sa kanila
06:12nung nga mangyari yung pagyanig.
06:14Well,
06:15kung ang basihan natin ng comparison
06:17ay yung ganyang klaseng major earthquake
06:20na magnitude 7.8
06:22na nangyari sa ibang bansa,
06:24eh,
06:25doon sa ibang bansa,
06:26eh,
06:26libo-libo ang namamatay.
06:28Eh,
06:28dito,
06:29so far,
06:29sa awa ng Diyos,
06:31eh,
06:32hindi libo-libo.
06:33So far,
06:34ay nasa,
06:35kung hindi ako nagkakamali,
06:36ang bilang kanina ay 37.
06:38Sana na po ay hindi na ito
06:39lumaki
06:40ng mas malaki pa doon
06:42sa bilang na 37.
06:43At sana po,
06:45kung paghandahan pa natin
06:48yung mga ganitong klaseng events
06:49sa pag-ensayo,
06:51yung mga earthquake drills,
06:52at saka yung pag-observe,
06:54again,
06:54yung building code,
06:55no,
06:56ay maganda po na gawain yun,
07:00na ginagawa natin na regular
07:02para hindi ganun kalaki
07:04ang ating mga fatalities
07:07kapagka nagkakaroon ng ganitong lindol.
07:09Kasi,
07:10hindi po ito ang last time.
07:13Marami pa po tayong haharapin
07:14na malalaking lindol
07:16sa mga susunod na taon,
07:17sa mga susunod na araw,
07:18at kailangan continuous
07:20ang preparation natin
07:22dahil constant ang threat
07:24ng pag-lindol dito sa Pilipinas.
07:27At sana rin daw,
07:28makapasa na sa camera
07:29itong bagong building code
07:31na nakabinbin pa rin
07:32sa ating kongreso.
07:33Maraming salamat po
07:34sa oras na binahagin nyo po
07:35sa Balitang Hali.
07:36Sige po.
07:37Maraming salamat po.
07:39Si Project NOAA Executive Director,
07:40Dr. Mahar Lagmay.
Comments