00:00Şimdi Uluslararası İlişkiler Vabı'nda bir uzman yorumu almak istiyoruz.
00:03Edam Direktörü Sinan İlgen'le konuşacağız.
00:06Sinan Bey selamlar, hoş geldiniz.
00:09Merhaba, iyi yayınlar diliyorum Can Bey.
00:11Teşekkürler.
00:12Dünya kamuoyu ya da ülke kamuoyumuz.
00:15Bu görüşmeden ne anlamalı?
00:17Hangi sonuçların çıkabileceğine dair bir hesap kotarmalı?
00:21Hangi gözle izlenmeli?
00:23Çünkü belli ki kameralar önünde çok bir şey söylenmeyecek.
00:26Ama arka planı itibariyle ya da bundan sonraki süreci bırakacağı etki mirası itibariyle zannediyorum bir şeyler bilmek durumundayız.
00:35Nedir o bir şeyler?
00:38Şimdi bu görüşmenin genel olarak Uluslararası İlişkiler Tarihi için Amerika İlişkileri bakımından taşıdığı önemi açıkçası doğru yorumlamak lazım.
00:50Burada evet Uluslararası basında kısmen bir takım büyük büyük yorumlar yapılıyor ama aslında bu görüşme iki ülkenin arasındaki çok da
01:04çözülemeyecek olan bir takım görüş ayrılıklarının bir krize dönüşmesinin engellenmesi görüşmesi olarak bakmak lazım buna.
01:13Yani buradan böyle büyük bir iki tarafında bundan sonra dünya düzeni işte İran'da barış, uluslararası ekonomiye dair ortak bir yol
01:23haritası bunlar çıkmayacak.
01:24Çıkmamasının da nedeni iki tarafında gerek kendi iç dengeleri, gerek dört dünyaya ilişkin bakış açılarının çok farklılaşmış olması.
01:36Bunları öyle bir görüşmeyle ortadan kaldırmak kesinlikle mümkün değil.
01:41O nedenle meseleye bu zaviyeden bakmak lazım.
01:45Zaten bu yıl içinde iki üç kez daha görüşecekler bir G20'de olmak üzere.
01:51Ama bu görüşmenin başarısı dediğim gibi kısıtlı bile olsa bir takım konularda görüş ayrılıklarının bir krize varmaması, tekrar bir ekonomik
02:05savaşa dönmemesi, tekrar bir takım ihracat kontrolleri ambargolarına dönmemesi, İran konusunda bir zıtlaşma olmaması gibi alanlarda bir ortak zemin arayışı
02:16olarak bunu görmek lazım.
02:18Daha doğru olur bu şekilde yorumlamak.
02:21Peki şunu sormak lazım.
02:23İran meselesi en çok bu soruluyor ama karşılığını kameralar önünde pek görmüyoruz.
02:28Dediniz ki zaten bu iki ülkenin yani iki süper güç olarak adlandırılan ülkenin bir krizi ya da krizin görünür olan
02:35nüvelerini bir önleme çabası bu, bir ön alma çabası dediniz.
02:39Ama insanlar da en çok İran, bunu uluslararası haber ajanslarına da katmak lazım.
02:43İran sorusunu yanıtsız bıraktı, manşetleri görüyorum Reuters'ta.
02:47İşte ABC News buna dair analiz geliştiriyor.
02:49Gerçekten hiç konuşulmamış olamaz diyor o vurgusunda.
02:54Yani makalenin özetinde bu var.
02:56Konuşulduysa hangi yönde konuşulur?
02:58Çünkü insanlar İran'ın bir şekliyle Çin'den, birazcık da Rusya'dan yardımlar alarak bu savaşı, maliyetini hem körfeze yaydığını hem de
03:08bu sayede savaşı uzatabildiğine inanıyorlardı.
03:11Genel algı buydu.
03:12Dolayısıyla Trump ve Xi mutlaka İran'ı konuşmuş olmalıydılar.
03:17Konuşulacaktır diyebilir miyiz?
03:19Net midir bu?
03:19Yoksa gerçekten krizi, önleme görüşmesi, biz İran'ı hiç karıştırmayalım refleksi gösterecek midir?
03:27Bunu mu beklemeliyiz?
03:28Hangisi daha gerçekçi?
03:31Yok muhakkak İran konuşulacak.
03:33İran ikisinin de ortak derdi çünkü.
03:36Trump'ın derdi çünkü içeride bu anlamsız biçimde başlattığı İran savaşı dolayısıyla oldukça sıkışmış durumda.
03:45Hem ekonomik olarak hem belki kendisi bakımdan daha da önemlisi siyaseten sıkışmış durumda.
03:51Ama bir ölçüde Çin'in birini de derdi.
03:53Çünkü bu tozuluş olarak Çin kısmen bile olsa İran'dan özellikle Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrole bağımlı bir ülke.
04:03Evet belli bir ölçüde rezerv var.
04:05Dolayısıyla ilk hamlede belki çok kötü etkilenmedi ama bu böyle bir bağımlılığı da var Çin'in.
04:12Dolayısıyla iki tarafında İran savaşının bir an önce bitmesi yönünde bir ortak menfaatleri var.
04:19Burada Amerika'nın iyi anladığımız kadarıyla Çin'den talebi Çin'in İran'la üzerinde işte olabildiği kadar kendi baskısını oluşturarak Hürmüz
04:32Boğazı'nın yeniden açılmasını sağlamaya yönelik bir beklentisi olacak Amerika'nın Çin'den.
04:39Ama bu temelde İran meselesinin çözümü demek değil.
04:44Yani orada Amerika Çin'i bir ortak olarak henüz görmüyor.
04:48Çin'in de zaten böyle bir Orta Doğu'daki bir krize Amerika gibi çok ciddi biçimde derin biçimde taraf olmasını beklemek
04:58de doğru değil.
04:59Çin dış politikası bu aşamada değil.
05:02Böyle bir beklenti dolayısıyla doğru olmayacak ama daha dar anlamda yani Hürmüz meselesiyle bağlantılı olarak bu görüşme muhakkak yapılıyordur.
05:12Böyle bir beklenti var Zira.
05:13Bu arada hızlıca bu görüşürüzü doğrulayan somut bir demeç geldi.
05:18Beyaz Saray yetkilisi şu dakika itibariyle Reuters'a mülakatı yayınlanıyor.
05:24Verdiği demeçler yayınlanıyor.
05:26Şöyle bir girizgah var.
05:28İki taraf ekonomik işbirliğini geliştirmenin yollarını konuştu.
05:31Amerikan işletmelerinin işte Çin pazarına erişiminin genişletilmesi, Çin yatırımlarının arttırılması konusunda,
05:37tarım ürünleri alımlarının arttırılması konusunda uzlaşı arayışı vardı demiş ama asıl söyleyeceğine sizin tam da analizinizi ortaya koydunuz.
05:46Hürmüz konusunda ve İran'ın nükleer silahları konusunda yapmış.
05:50Beyaz Saray yetkilisinin iddiasına göre diyelim Reuters'a verdiği demeçte şöyle diyor.
05:55İki taraf yani hem ABD hem Çin Hürmüz Boğazı'nın açık kalması gerektiği konusunda temel bir plan üzerinde uzlaştı.
06:04Bu birinci demeci.
06:06İkinci demeci ise iki ülke yani ABD ve Çin İran'ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiği konusunda da temelde
06:16anlaştı.
06:17Diyor ki siz de az önce tam olarak bu vurguları yaptınız.
06:20ABD tarafından tabi geliyor bunlar.
06:22Beyaz Saray yetkilisi söylüyor.
06:24İçeriye söylüyor bir anlamda.
06:26İç kamuoyunu da ilgilendiren açıklamalar bunlar.
06:29Çin'e gitti Trump işte bakın bu getirileri aldı.
06:32Dedirtecek elbette içinde propagandayı da getirecek açıklamalar ama
06:35Çin'in buna teşli olmasının gerekçesi nedir?
06:39Hürmüz konusunda az önce analizi ortaya koydunuz.
06:41Bir de nükleer kısmı sormuş olayım.
06:43Yani Çin'de evet ya İran bu denli nükleer programlara bizce de sahip olmamalı.
06:50Dediyse eğer Beyaz Saray yetkilisinin söylediği gibi neden böyle söyler Çin?
06:56Çin'in bunu bu şekilde söylemesinin iki temel nedeni var.
07:01Birincisi Çin Amerika ile beraber dünyada nükleer silah sahibi olan dokuz ülkeden bir tanesi.
07:08Bu ülkeler başka ülkelerin nükleer silah sahibi olmasını istemezler.
07:13Ve zaten bunun için de dünyada hani aşağı yukarı birçok ülkenin taraf olduğu bir nükleer silahların yayılmasının önlemesi anlaşması var.
07:24MPT anlaşması ve bu MPT dahilinde uluslararası sistemin devam etmesini arzularlar bu dokuz ülke.
07:32Birinci husus bu.
07:33İkinci husus eğer İran meselesi bir yani İran'ın nükleer programı İran'ın bir nükleer silaha erişmesi şeklinde bir sonuca
07:44bağlanırsa bu dünyadaki bu biraz önce atıfta bulunduğum nükleer silahların anlatması rejimini de çok olumsuz etkileyecektir.
07:53Ve bir dünyada nükleer silahların proliferasyonu meselesi ortaya çıkabilir.
07:59Bu tabi önce Orta Doğu'da İran'dan sonra işte Suudi Arabistan, Mısır gibi ülkeler telaffuz ediliyor.
08:07Ama Çin bakımından önemli olan işin Doğu Asya tarafı.
08:11Eğer MPT rejimi zayıflarsa bu sefer Çin'in kendisine Doğu Asya'da daha rakip gördüğü işte başta Kore, Japonya gibi ülkeler
08:19de bu sefer nükleer silahlanma yoluna girebilirler.
08:23Çin'in endişesi bir ölçüde de buradan kaynaklanıyor.
08:26MPT rejiminin korunması yönündeki endişesi.
08:29Final sorusu hocam.
08:31Bir tez var.
08:32Kimilerine göre komple teorisi.
08:34Daha önce sormuştum ben size hatta bu savaş ilk başladığı günlerde yaptığımız bağlantılarda da.
08:39Ya bu gördüğümüz tüm savaşlar bir gün gerçekleşecek olan Büyük Pasifik Savaşı'nın işte ABD-Çin Savaşı'nın öncü cepheleridir
08:47gibi bir ileri sürülen bir tez var.
08:50Şimdi buna dair bu görüşme nereye konur bu komplo teorisi ise ya da üzerinde tartışılması gereken bir tez ise her
08:58iki ihtimalde de sormak durumundayım.
09:00ABD-Çin görüşmesi tarihte yerini nasıl alacaktır bu savaş dedikodusunun ortasında?
09:07Sizinle konuşmadığımız mesele şu ana kadar Tayvan meselesi.
09:11Çünkü böyle bir senaryo bağlamında bir spekülasyon yapacak olursak böyle bir kriz aslında Tayvan nedeniyle ortaya çıkacak.
09:19Dolayısıyla bu görüşmede Çin tarafında Amerika'dan bir beklentisi var.
09:25Onu göreceğiz ne kadar hani karşılandı.
09:28O da şu.
09:29Amerika'nın Tayvan konusunda şu ana kadar ki çeşitli iktidarlar boyunca korunmuş olan belirli bir çizgisi var.
09:37Bu çizgi de özünde Amerika şunu diyor Tayvan meselesiyle ilgili olarak tek taraflı sonuçlar üretilmesin diyor.
09:47Yani Tayvan tek taraflı olarak bir bağımsızlık ilanı yapmasın diyor.
09:51Ama şunu demiyor.
09:52Biz Tayvan'ın bağımsızlığına karşıyız şeklinde bir ifadesi olmadı bugüne kadar Amerikan müessesiz nizamının.
10:00Çin'in beklentisi bu Trump'tan.
10:02Trump'ı bir anlamda getirmişken Pekin'e acaba böyle bir taahhüt de duyabilir miyiz Amerikan başkanında?
10:11Şimdi bu tabi Amerikan sistemi bakımından ciddi bir kırılma yaratabilir.
10:16Çünkü bugüne kadar ki dediğim gibi tutum bu konuda Amerikan'ın başka bir yani başka bir söylemi vardı.
10:23Ama Çin şu anda Amerika'dan biz Amerika'nın Tayvan'ın bağımsızlığına karşı olduğunu söylemesini bekliyor.
10:30Cihalet sonunda anlayacağız bunun ne kadar olup olmayacağını.
10:34Bakalım somut gerçekler hangi soruları beraberinde getirecek Sinan Bey.
10:37Çok teşekkür ediyorum vakit ayırdığınız için.
10:40Sağ olun.
10:40Edam Direktörü.
10:41Bir sonraki videoda görüşmek üzere.
10:41Bir sonraki videoda görüşmek üzere.
10:41Bir sonraki videoda görüşmek üzere.
Yorumlar