00:00Görmediğimiz minik partiküllerin insana geçişiyle ortaya çıkan bir meseleden bahsediyoruz aslında hantavirüs dendiğinde.
00:08Ve işte daha fazla detayı var. Elbette Prof. Dr. Bülent Ertuğrul'a soracağız biz de sorularımızı.
00:14Enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobioloji uzmanı Sayın Hocamız yanımızda.
00:19Hoş geldiniz hocam.
00:21Hoş bulduk. İyi yayınlar günler yanımda.
00:23Çok çok sağ olun.
00:25Buradan bir pandemi potansiyeli çıkarma manşetleri görüyorsunuz.
00:29Eminim ki sosyal medyada da pek çok yine başlık ve yangın yeri bazı paylaşımlar var.
00:37Ama işin özeti nasıl özü nasıl bunu aktarır mısınız bize?
00:42Elbette. Şimdi buradan bir pandemi çıkması çok zor.
00:46Ama iş ciddi mi? Evet ciddi.
00:48Çünkü sonuçta insanların çok da bilmediği aslında bizim uzun süredir bildiğimiz bir hastalıkla karşı karşıya gene insanlık.
00:55Ve ne yazık ki bunun bir yolcu gemisinde yani kapalı ortam içerisinde olması asıl sıkıntılardan bir tanesi.
01:02Bu da bize şunu gösteriyor.
01:04Bu tür kapalı ortamların hele hele bile yeterli hijyen koşullarının uygun olmadığı ortamlarda bu tür hastalıkların çok rahat bir biçimde
01:13o grup içerisinde yayılabileceğini gösteriyor.
01:16Hanta virüse gelirsek aslında 1950'lerden beri yani Kore Savaşı'ndan beri bilinen bir virüs.
01:22Zaten ismini de oradan alıyor.
01:24Oradaki Kore'deki bir nehirden alıyor.
01:26Fakat dünyada hastalık yapabilen hanta virüsleri iki gruba ayırabiliriz.
01:33Birisi bizim de içinde olduğumuz Asya ve Avrupa tipi.
01:37Ki burada daha çok kanamalı ateş ve böbrek yetmezliğiyle seyreden bir tip daha ağırlıkta.
01:44Diğeri ise bu gemide de olduğu gibi daha çok Amerika kıtasında görülen akciğer bulgularıyla, solunum sıkıntısıyla, akciğer ödeni tablosu dediğimiz
01:54akciğer yetmezliği tablosuyla seyreden bir tipi var.
01:59Ve ne yazık ki bu tipi daha mortal yani daha ölümcül aslına bakarsanız.
02:04Biraz önce siz çok güzel anlattınız aslında kemirgenlerle bulaşıyor.
02:08Ve kemirgenlerin çevreye yaymış olduğu idrar dışkılarının çevreye yayılan, aerosolize olan, havaya karışan virüsleri insanlar alıyorlar.
02:19Temel bulaşma yolunun bu olduğunu söyleyebiliriz.
02:21Bugüne kadar yine bu tipte yani Amerika kıtasında görülen tipte insandan insana bulaştığı gösterilmiş bir yayın var.
02:31Sadece bir yayın ve evet çok yakın temasla insandan insana da bulaşabiliyor.
02:38Belki de sekresyonlar aracılığıyla da bulaşabiliyor.
02:41Aslında asıl önemli olan bu.
02:43Yani insandan insana bulaşması sadece çok yakın temasta.
02:48Bu bizim ülkemizdeki tipte bugüne kadar gösterilmemiş.
02:52Yani Asya Avrupa tipinde çok gösterilmemiş ama Amerika tipinde ne yazık ki gösterilmiş.
02:56Yakın temasta bulaşıyor.
02:58O anlamda da hani bir pandemi olması zor ama evet hastalık taşıyan, hasta olan bireylerle çok yakın temas durumunda
03:08işte sağlık çalışanları veya hemen dibindekiler, yakınındakiler veya bu tür kapalı ortamda bulunanlar risk altında bulunabiliyor.
03:17Hani bunları söyleyebilirim başlangıçta.
03:20Sorarsanız işte Türkiye'deki durum nedir, dünyadaki durum nedir bunları da yavaş yavaş konuşabiliriz.
03:25Sadece şunu sormak istiyorum.
03:26Ben tabii bir yayın önemli bir referans ama o yayının da siz tarafından incelendiğini düşünerek sorayım soruyu.
03:35Hani Covid'de mesafeye çok dikkat ettik.
03:38Yani sosyal mesafe vurgusu hep kafamıza yerleşti.
03:42Maskeye çok dikkat ettik ama sanırım Covid'deki insandan insana bulaş çok daha hızlı mıydı?
03:50Özellikle en kötü senaryoyu konuşuyoruz ama Hanta'ya oranla.
03:54Ne dersiniz bu konuda hocam?
03:56Tabii ki bu tür hastalıkların bir bulaştırıcılık oranı vardır.
04:00Yani yakın temas dediğimiz şimdi Hanta virüste bunun gerçekten çok yakın temas olması, dip dibe olunması o hasta şahısların sekresyonlarıyla
04:09belki de veya solunum sekresyonlarıyla kontamine olunması gerekir.
04:16Ama Covid'de bu böyle değildi yani Covid'de bir ortamda bulunan Covid-19 dışı hız ortama virüslerini yaydığında belirli bir mesafeden
04:24çok rahat bir biçimde insanlar bunu alabiliyorlardı ve Covid'in bulaştırıcılığı çok daha fazla ve hızlıydı.
04:32O anlamda hani Hanta virüsün bir pandemiye yol açabileceğini söylemek çok zor.
04:37Ama dikkat edilmesi gerektiğini söyleyebiliriz.
04:41Covid'e nazaran özellikle şimdi bizim solunum yoluyla bulaştığını bildiğimiz influenza, Covid-19 ve buna benzer respiratüvarsin, sityal virüs, adena
04:51virüs gibi virüsler solunum yollarıyla ve o damlacık yollarıyla çok çabuk bulaşırlar.
04:56Çok hızlı bir yayılım söz konusu ama Hanta virüsle bu böyle değil.
05:02Şimdi Türkiye'de de sanırım yine 2009'lu yıllarda bazı pozitif tanı alan vakalar var ama bugünkü durum nasıl ve sizin
05:13ifade ettiğiniz gibi 1950'li yıllardan beri varlığını bildiğimiz bir virüs bu ve hani mutasyona uğrama ihtimali vesaire bu tip
05:21şeyler çalışılmış mı daha önce hocam?
05:22Ama elbette bu bir RNA virüsü ve bunun birçok tipi var ve genellikle bu bulunduğu bölgelere göre isimlendirilen tipleri var.
05:32Dobrova tipi var veya başka tipleri var.
05:35Hanta Hanta nehrinden geliyor.
05:37Yani birçok tipleri var.
05:40Bu virüsün ufak tefek mutasyonlar geçirdiğinin göstergesi.
05:44Türkiye'de durum nasıl diye soracak olursanız evet 2009'da Güven Çelebi ve arkadaşlarının Zonguldak Üniversitesi'nde yaptıkları bir çalışma var ve
05:54işte Zonguldak ve Bartın'da yanılmıyorsam 18 hastalık bir seri var.
05:59Bunların dördü ne yazık ki yaşamını yitirmiş.
06:01Bizde ilk kez o zaman biz yoğun bir biçimde tartışmaya başlamıştık Hanta virüsü ve onların kesin tanıları kondu.
06:09Sonra biz şunu anladık ki daha sonra yapılan çalışmalarla aslında Hanta virüs ülkemizdeki kemirgenlerde var.
06:15Yani belki de bizim daha önceden bazı hastalarımız tanını konmadan Hanta virüsü infeksiyonu nedeniyle yaşamını yitirdiler ve biz bilemedik bunları.
06:272009 itibariyle biz buna uyandık veya farkına vardık diyelim.
06:34Örneğin Burdur'da bir salgın var gene buna benzer ama şüpheli var olası vakalardan oluşan bir salgın var.
06:41Örneğin 2012-2018 arasında Sağlık Bakanlığı verilerine göre 200-300 civarında bir Hanta virüsü infeksiyonu kayıtları alınmış.
06:52Hanta virüsü infeksiyonu var.
06:54Tabii bunun için serolojik tanılar gerekiyor ya da PCR tanıları gerekiyor.
06:58Ama her hastaya yapılamadığından dolayı bu ne yazık ki atlanan bir tanı olabiliyor.
07:03Sadece işte hekim arkadaşlarının, sağlık çalışanlarının biraz uyanık olması gerekiyor.
07:08Hanta virüs infeksiyonu bulguları da ne yazık ki bir grip infeksiyonu bulguları gibi veya kanamalı ateşe yol açabilecek hastalıklar,
07:17Örneğin Kırım Kongo ile karışabilecek şekilde ona benzeyen bir tabloyla ne yazık ki insanlar yaşamlarını yitirebiliyorlar.
07:24Ya da bir miktar leptospiroza benziyor.
07:26O da Karadeniz bölgesinde yaygındır leptospirozda.
07:30Bu tür böbrek yetmezliği de yapabilir.
07:33Aslında bu ayırıcı tanıda yer alması gereken, düşünülmesi gereken ve testinin yapılması gereken bir hastalıktır diyebiliriz.
07:42İşin olumlu ya da olumsuz hani bir infeksiyonu hastalık için biraz yüksek bir mortalite ama
07:47yani yüzde beş ila on arasında bazı verilerde bizde görünen şekli yüzde on beşlere kadar çıkabiliyor.
07:53Ölümcül olabildiği söyleniyor.
07:55Yani bu şu anlama geliyor.
07:57İşte yüz hastalık bir seride bunların yaklaşık on tanesini kaybediyoruz.
08:02Yani aslında hafif semptomlarla da geçebiliyor bu infeksiyon.
08:07Fark edilmeden hani bir gripmiş gibi, nezleymiş gibi de atlatabiliyorsunuz ama
08:11bu Amerika tipinde iş biraz daha farklı.
08:15Oradaki mortalite oranı çok daha yüksek.
08:18Ne yazık ki o virüsün mortalite oranı daha yüksek.
08:20Şimdi o virüsler Türkiye'ye gelebilir mi diye soran izleyicilerimiz var ama
08:24o virüsün Amerika'da olmasının da bazı coğrafi nedenleri var diye düşünüyorum ben.
08:29Siz ne diyorsunuz hocam bu konuda?
08:32Evet yani şimdi bugüne kadar bizdeki görülen virüsler, bizdeki taşıyıcıları
08:38yani kemirgenler aracılığıyla yayılan virüsler ve Asya Avrupa tipi diye ayrılıyor.
08:44Yani bu şimdi bilimde hiçbir zaman olmaz olmaz.
08:48Yani hiçbir şey yoktur deriz.
08:51Gelmez demek çok olanaklı değil.
08:53Elbette bugün özellikle dünyada işte o global bir köy haline dönüşmüş dünyada diyelim.
08:59İşte iklim krizinin yaşandığı, işte insanların birçok yere rahatlıkla gidip gelebildikleri
09:05bir göç krizinin yaşandığı dünyada her hastalık artık dünyanın her yerinde görülebilir durumda.
09:12O anlamda da buna net bir biçimde hayır kesinlikle gelmez demek olanaklı değil.
09:18Aslında buna yönelik önlemlerin alınması işte o ama tabii ki burada bir programla ya da benim söyleyeceklerimle olacak şey değil.
09:27O göç krizinin, iklim krizinin vesaire bu tür şeylerin düzeltilebilmesi gerekiyor.
09:31Bugün bizim hiç adını bile tıp fakültelerinde okurken duymadığımız hastalıklar ne yazık ki o göç kriziyle beraber ülkemize geldi ve
09:45biz artık o infeksiyoz hastalıkları görüyoruz.
09:47İşte pandemide yaşadıklarımız da ortada çok kısa bir sürede küçücük bir virüs tüm dünyaya yayılarak milyonlarca insanın yaşamını yitirmesine yol
09:57açtı.
09:58İnfeksiyoz hastalıklar ne yazık ki böyle ve bu çağ ne yazık ki viral infeksiyonlar çağı olacak gibi gözüküyor şu anda.
10:04Bu çok önemli.
10:05Çağın yerel infeksiyonlar çağı olacağının, olduğunun hatta belki Covid'den bu yana altını çiziyorsunuz.
10:11Ben de şunu sormak istiyorum yani doğrudan tabii ki bu kemirgenlerle ortak alanlarda yaşayan demeyeceğim ama o alanları belki de
10:21temizleyen ya da o alanlardan yolu geçen belli meslek grupları ya da insanlar muhakkak vardır.
10:29Siz ne önerirsiniz?
10:30Tabii bizim bu tip kemirgenlerimizde de bu virüs var tehdidiyle değil ama genel anlamda özellikle temizlik personellerinin, tarımsal üretimi daha
10:41çok olan kentlerdeki belediye temizlik personellerine ya da sözleşmeli taşeron temizlik personellerine özellikle sanırım uyarı yapılması gerekiyor bu noktada.
10:53Siz ne önerirsiniz Sayın Hocam?
10:55Bir kere şunu söyleyelim.
10:56İçinde bulunduğumuz hafta el hijyeni haftası.
10:59Bakın biz pandeminin başından itibaren sürekli şunu hep dile getirdik.
11:04İnfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrovici uzmanları olarak.
11:06Lütfen ellerinizi su ve sabuna dokunarak yıkayın.
11:10Yani bu çok önemli bir şey.
11:11Çünkü kontamine olan, çevrede kontamine olan her şeyden elleriniz ilk önce kontamine oluyor ve oradan siz alıyorsunuz.
11:17İkincisi bu tür kalabalık ortamlar içerisinde bulunurken veya bir temizlik personeli örneğin işte sokakları süpürürken veya işte bu hayvanların yaşadığı
11:27yerleri temizlerken bir maske takılması.
11:30Bakın çok basit bir tıbbi cihaz maske ve bu hastalıkların bir çoğundan yüzde doksanın üzerinde size koruma sağlıyor.
11:38Ben hala toplu taşım araçlarına binerken bir belediye otobüsüne, bir metroya, bir tramvaya binerken ki İzmir bu konuda oldukça şanslı
11:47onu da söyleyeyim.
11:48Güvenilir bir biçimde binebiliyorsunuz çok rahat bir biçimde.
11:52O anlamda hala cebimde maskem toplu taşım aracına binerken maskemi takıp öyle biniyorum.
11:58Hiç gocunmadan, gücenmeden, insanların bakışlarına aldırış etmeden.
12:03Ki temizlik personeli bu tür temizlikleri yaparken maske taşımaları, maske takmaları çok çok önemli.
12:10Bunları yaptığınız zaman bu hastalıklardan korunuyorsunuz zaten.
12:13Peki çok teşekkür ediyoruz Sayın Hocam değerlendirmeleriniz için.
12:18Ben de teşekkür ederim. İyi çalışmalar, iyi yayınlar.
12:21Prof. Dr. Bülent Ertuğrul'u dinledik.
Yorumlar