00:00Matagal bago nagkaroon ng pangalan ang Pilipinas, bago ang mga hangganan, bago ang mga kaharian, bago ang naitalang kasaysayan, may
00:10mga tao na.
00:11Hindi lang basta mga nanirahan, kundi mga nakaligtas sa isang nakalimutang paglalakbay sa malawak na karagatan, dala ang mga lihim
00:20na nakasulat mismo sa kanilang DNA.
00:22Pero narito ang misteryo. Sino nga ba talaga ang mga unang nanirahan sa mga isla? At bakit hinahamon ng kanilang
00:31genetic na kwento ang lahat ng akala natin tungkol sa paglipat ng mga tao sa mundo?
00:37Ang Pilipinas, mahigit 7,000 na isla na nakakalat sa kanlurang bahagi ng karagatang Pasipiko. Isang lupaing na hinubog ng
00:46mga bulkan, bagyo at paghihiwalayan.
00:49Sa loob ng maraming siglo, pinaniniwalaan ng mga historiador na ang mga Pilipino ay nagmula sa mga Austronesian, mga bihasang
00:59mandaragat na dumating humigit 4,000 taon laang nakalipas mula Taiwan.
01:04Sila raw ang nauna, ang simula ng lahat.
01:07Mulit may ibang plano ang modernong agham.
01:11Dahil nakatago sa DNA ng mga Pilipino ngayon ang isang mas sinaunang kwento.
01:17Isang kwento na bumabalik sa sampung-sampung libong taon, lampas sa naitalang kasaysayan.
01:25Ayon sa mga magabagong pag-aaral sa genetics, may isang nakakagulat na natuklasan.
01:32Ang mga Pilipino ay hindi nagmula sa iisang grupo lamang, kundi sa maraming alon ng sinaunang migrasyon.
01:40Bawat isa ay nag-iwan ng bakas sa ating genome.
01:45Ang pinakaunang dumating ay ang mga negrito.
01:49Maliit ang pangangatawan, maitim ang balat at kulot ang buhok.
01:55Kadalas ang matatagpuan sa kabundukan at kabugatan.
01:59Mga grupong tulad ng aeta, agta at ati.
02:04Sa loob ng mahabang panahon, sila ay hindi lubos na naunawaan, madalas na isasandabi,
02:12at itinuturing na hiwalay sa pangunahing identidad ng Pilipino.
02:17Ngunit, iba ang sinasabi ng DNA.
02:22Sila ay kabilang sa pinakamatandang nabubuhay na populasyong ng tao sa Timog Silangang, Asia.
02:28Mas matagal pa kaysa sa mga piramide, bago ang agrikultura, at bago pa napuno ng malaking bahagi ng Europa.
02:38Bahagi sila ng unang alon ng modernong tao na umalis sa Afrika.
02:43Tumawid sa mga lupang tulay at mababaw na dagat noong panahon ng Ice Age.
02:49Noon, mas mababa ang level ng dagat, hindi pa ganoon kahiwalay ang mga isla,
02:56at ang mga sinaunang tao ay gumalaw, nangaso, at nabuhay.
03:02Ngunit, dito lalo lumalalim ang misteryo.
03:07Ang kanilang DNA ay may bakas ng pakikipaghalo sa isang sinaunang uri ng tao,
03:13ang mga Denisovans, isang misteryosong kamag-anak ng Neanderthals.
03:20Halos hindi kilula, ngunit malalim ang koneksyon sa Timog Silangang, Asia.
03:26Ang mga negrito sa Pilipinas ay may ilan sa pinakamataas na antas ng Denisovan DNA sa buong mundo.
03:35Mas mataas pa kaysa sa maraming populasyon sa mainland Asia.
03:39Ibig sabihin, ang mga isla ay hindi lang destinasyon,
03:45isang tagpuan, isang sanggandahan ng iba't ibang sinaunang uri ng tao.
03:52Pagkaraan ng libu-libong taon, dumating ang panibagong alon,
03:58ang mga Austronesian, mahuhusay naman daragat, magsasaka, at innovator.
04:05Dinala nila ang bagong wika, teknolohiya, at paraan ng pamumuhay.
04:12Hindi nila tuluyang pinalitan ang mga naonang nanirahan.
04:17Narito ang katotohanan hindi nalalaman ng karamihan.
04:21Walang iisang pinagmulan ang mga Pilipino.
04:25Walang iisang unang ninuno.
04:28Sa halip, ang identidad ng Pilipino ay bunga ng isa sa pinakakomplikadong migrasyon ng tao sa kasaysayan.
04:38Isang halo ng sinaunang pakikipaglaban, pagang-adap, at katatagan.
04:44Mas nakakagulat pa.
04:47Ang ilan sa pinakamatatandang genetic na linya sa buong regyon ay umiiral pa rin hanggang ngayon.
04:53Buhay, humihinga sa mga libleb na komunidad.
04:59Bitbit ang direktang koneksyon sa pinakaunang manlalakad ng sangkatauhan.
05:05Ngunit, sila rin ang kadalasang nakakalimutan.
05:11Pinakanangangaranib.
05:12Ang kanilang mga wika ay nawawala.
05:15Ang kanilang mga tradisyon ay unti-unting naglalahaw.
05:20At sa kabila nito, ang mga bahagi ng kasaysayan na hindi na mapapalitan.
05:26Sa halip, sila ay nakihalo sa kanila.
05:30At sa paglipas ng panahon, nabuo ang isang komplikadong genetic na pagkahakilanlan.
05:37Patong-patong na pinagmulan.
05:39Pinagsamang lahi ng mandaragat at sinaunang mga ngaso.
05:45Ibatibang kultura.
05:47Ibatibang dugo.
05:48Naging isa.
05:50Nunglit, hindi pa dito nagtatakos ang kwento.
05:54Ang mga rutang pangtalakalan ay nagugnay sa Pilipinas sa China, India at sa mundong Islamiko.
06:03Bawat ugnay ay nag-iwan ng bakas sa ating mga jeans.
06:07Pagkatapos, ay dumating ang kolonisasyon.
06:12Una, ang mga Kastila.
06:14Saka ang Amerikano.
06:16Bawat panahon ay nagdagdag ng impluensya.
06:20Nagbago ng identidad.
06:22Ngunit sa ilalim ng lahat nito, nanatili ang sinaunang DNA.
06:28Hindi napuputol.
06:31Narito ang katotohanang hindi alam ng karamihan.
06:35Walang iisang pinagmumulan ang mga Pilipino.
06:37Walang iisang unang ninuno.
06:39Sahalip, ang identibad ng Pilipino ay bunga ng isa sa pinakakumplikadong migrasyon ng tao sa kasaysayan.
06:48Isang halo ng sinaunang pakikipaglaban, pag-angkop at katatagan.
06:54Mas nakakagulat pa, ang ilan sa pinakamatatandang genetic na linya sa buon regyon ay umiiral pa rin hanggang ngayon.
07:03Buhay, humihinga sa mga liblib na komunidad.
07:07Bit-bit ang direktang koneksyon sa pinakaunang mga malalakbay ng sangkatauhan.
07:13Mulit, sila rin ang kadalasang nakakalimutan.
07:17Pinaka nanganganib.
07:19Ang kanilang mga wika ay nawawala.
07:22Ang kanilang mga tradisyon ay unti-unting naglalaho.
07:25At kasabay nito, kaya kapag tinanang natin, sino ang mga unang nanirahan sa Pilipinas?
07:32Hindi simple ang sagot.
07:34Hindi ito isang tribo, isang migrasyon o isang sandali lamang.
07:39Ito ay kwentong isinulat sa loog ng 50,000 taon, nakaukit sa DNA.
07:46Isang kwento ng paglalakbay sa hindi maiisip na karagatan,
07:51ng pakikipagtagpo sa sinaunang tao,
07:54ng pakikipaglaban para mabuhay laban sa kalikasan.
07:58At marahil, ang pinakamalaking misteryo ay ito.
08:02Gaano kalaki ang bahagi ng sinaunang nakaraan na nabubuhay pa sa atin ngayon?
08:09Dahil ang totoo, ang kasaysayan ay hindi lang binabasa.
08:14Ito ay dinadala natin sa bawat selyula,
08:17sa bawat hininga,
08:19sa bawat patak ng dugo.
08:21Ang mga bahagi ng kasaysayan na hindi na mapapalitan.
08:26Ang hilangat si mga?
08:32Ang hilangat si mga ba ifu in.
08:34Ang hilangat si mo na pasa bi.
08:43Ang hiu ale osang walaysayana na beach ai nambudan.
08:43Ang legit isang,
08:44To pourra upagi ng kasaysayan na TV Cliffordwell.
Comments