- 2 days ago
- #ijuandergtv
Aired (April 26, 2026): Tradisyon at yaman ng Batangas, alamin sa video na ito!
Hosted by veteran journalist Susan Enriquez, ‘I Juander’ uncovers the truth behind widely-accepted Filipino customs, beliefs, and questions.
Watch 'I Juander' every Sunday, 7:45 PM on GTV. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes. #iJuanderGTV
Hosted by veteran journalist Susan Enriquez, ‘I Juander’ uncovers the truth behind widely-accepted Filipino customs, beliefs, and questions.
Watch 'I Juander' every Sunday, 7:45 PM on GTV. Subscribe to youtube.com/gmapublicaffairs for our full episodes. #iJuanderGTV
Category
😹
FunTranscript
00:26There's more to know in Batangas, mga ka-wonder.
00:29Alae, biyahin na!
00:39Sa isang isla sa Batangas, matatagpuan ang libu-libong klase ng isda at daanda ang uri ng corals at lamang
00:47dagat.
00:48Pero ang ilan sa mga ito, endangered species na.
00:53Swertein pa kaya tayong may makita nito?
00:59Para sa mga may sweet tooth, kakasaba kayo sa pagkaskas ng inyong mga ngipin para matikman ang kanilang tradisyonal na
01:07pampatamis.
01:09Ang pakaskas.
01:10Kaming mga Batanggenyo, walang inuurungan.
01:17Ang tatlong dekada na ang pagawaan ng balisong na ito sa taal, not the usual balisong ang ibinibenta.
01:26Ang balisong rito, may baliki at may balikong.
01:42At ang tradisyon ng pagpapalayok, patuloy na pinagyayaman ng isa sa pinakamatandang mamamalayok sa San Juan.
01:55Magluluto naman ako ng isa sa akin versyon ng glomi sa obrang palayok ni Nanay Crescencia.
02:01Niluto ho natin ito sa uling dahil iba din ang lasa ng pagkain kapag niluluto sa uling.
02:07Mag-wonder sa Batangas.
02:10I wonder ano-ano ang mga tradisyon at yaman ng Batangas na in-na-in pa rin.
02:17Ang bayan ng taal sa Batangas dinarayo dahil Instagram-worthy na bulkang taal.
02:25Pilgrim site na taal basilika at nagsasarapang pagkain.
02:31Pero may isang matapang na sagisag ang taal.
02:36Na nanganganib daw, tumiklop sa hamon ng modernisasyon.
02:41Ang balisong.
02:44Na ang ibig sabihin,
02:46kaling sungay.
02:48Maaring sa kalabaw o sa usa.
02:51Ang sinaunang balisong kasi,
02:53yari daw sa sungay ng kalabaw.
02:56Pero alam niyo ba mga ka-wonder,
02:59na ang balisong tinatawag din 29?
03:03Ayon kasi sa kwentong bayan sa taal,
03:06may isang mandirigmang Pilipino noon na nakapatay umano ng 29 katao gamit ang balisong.
03:14At simula daw noon,
03:16ang balisong naging simbolo na hindi lang sa katapangan,
03:20pati na rin sa husay ng Pilipinong panday.
03:24Kamustahin natin ang industriya ng balisong sa taal.
03:40Lakas maka-action star, Empoy.
03:42Pero dayuhin na muna natin ang mga manggagawa natin dyan ng balisong.
03:48At sa aming paghahanap-hanap ng paggawaan ng balisong,
03:53nakilala ko sina Mang Pueng at Tatay Leo,
03:56dalawa sa pinakamatandang gumagawa at nagtitinda ng balisong sa taal.
04:02Nandito tayo sa taal, Batangas,
04:05at nandito tayo ngayon sa pamamahay ni Mang Pueng,
04:08na kung saan siya ay isa sa gumagawa ng balisong dito sa Batangas.
04:13At hindi lang pang Pinoy na balisong ang kanyang ginagawa,
04:15kundi pang-international din.
04:18Pang-international, na namin ginagawa.
04:20Ayun na, si Mang Pueng.
04:22Depende sa order ng maier.
04:24Pwede mo pa sa amin ituro kung paano gawin ang balisong.
04:28Ang unang paggagawa ng balisong,
04:30ay gagawa muna tayo ng handle.
04:33For today's balisong,
04:35ang susubukan nating gawing handle ay buto ng baka.
04:39Pwede magsilipan tayo.
04:40Pwede, naman natin silipin.
04:42Nakikita ko nga yung patang muka.
04:43Baya, ang click mo dyan.
04:46Una munang lalagariin ang buto sa habang 29 cm.
05:05Matapos putulin ang buto,
05:07sunod namang itong pupukpukin.
05:10Para medyo ma-press siya ang loob,
05:14kailangang palo-paloy lalo.
05:19Ayan, press.
05:23Ayan na.
05:25Finish!
05:26Okay na po.
05:27At saka naman, hahasain ang blade.
05:35Medyo humila ang balisong noon.
05:37So, naisipan ko,
05:38walang mangyayari sa balisong noon.
05:41So, ginawa ko,
05:42nag-ibang bansa ako.
05:43Itong sa generasyon na to,
05:46may mga bata ba na willing
05:48at gustong matuto ng paggawa ng balisong?
05:52Masasagot kita dyan.
05:53Sa ngayon,
05:54wala nang willing na gumawa ng balisong.
05:56Especially, mga anak mo,
05:58meron ba?
05:58Especially, mga anak ko,
06:00gusto kong manturuhan siya,
06:01pero sa isip ko,
06:03mas mabuti sa kanila
06:04ang makapagtapos ng pag-aaral
06:07para maiba naman ang kanilang
06:10hanabuhay, trabaho.
06:11Yung sinapit ko
06:13na paggawa ng balisong,
06:14gano'ng hirap,
06:16parang ayoko na ipadana sa mga anak mo.
06:20Mga kawandor,
06:21kanina,
06:22kung nandun tayo sa paggawaan ng balisong,
06:25ngayon naman,
06:26nandito tayo sa tindahan,
06:27pero parang meron ako nakaitang kakaiba.
06:30Balisong,
06:31pero gawa sa parang
06:34parang parang suklay.
06:35Ano po tawag nito balisoklay?
06:37Baliko.
06:37Balik home.
06:39Yan na, balik home.
06:40Huwag tayo nangyengahilang.
06:41Balik home ang tawag,
06:43hindi balisoklay, okay?
06:49Sa gitna ng Isla Verde sa Batangas,
06:56ang islang tinaguri ang center
06:58of the center of marine biodiversity
07:00sa buong mundo.
07:05May isang matamis na tradisyong unti-unti
07:07na raw nilalamon.
07:10Hindi nang alo ng dagat,
07:12kung hindi nang mabilis na pagkalimot.
07:17Pero sa islang ito,
07:18may isang uri ng tamis
07:20na hindi nagmumula sa tubo,
07:23kundi sa matatayog na puno ng buri.
07:27Ang malalatik o sangkaka sa unang tingin
07:59ang ipinagmamalaking pakaskas
08:01hindi lang basta pampatamis.
08:04Ito raw ay produkto ng tiyaga,
08:05pawis at determinasyon
08:07na pamana pa mula sa kanilang mga ninuno.
08:10Nung maliit ako,
08:11nakikita ko na yan ang gagawa.
08:13Pakaskas na yan.
08:15Matagal nang panahon niya ang ginagawa.
08:18Kahit na mahirap,
08:20pinagpipilit.
08:21At palibasa nga,
08:22wala kami hanap buhay,
08:23kundi yan.
08:25Pero sa paglipas ng panahon,
08:28ang tamis ng pakaskas
08:29nila unti-unting tumatabang.
08:32Kami lang gumagawa dito
08:34sa aming barangay na ito.
08:38Dahil mapakahirap nga ito eh.
08:40Kahit marunong sila manggawa,
08:43hindi kayaanin.
08:46Kaya gamit ang kanya
08:48mahigit ilang dekadang kaalaman
08:49sa paggawa ng pakaskas.
08:52Patuloy na itinataguyod ni Rolly
08:54ang paggawa nito
08:55at itinuturo
08:57sa mga susunod na henerasyon.
09:01Dala ang kanyang sandatang itak at timba
09:04na lalagyan ang katas ng buri.
09:08Ubaga pa lang,
09:09inaakyat na ni Rolly
09:10ang puno ng buri
09:11malapit sa kanilang bahay.
09:19Pagdating sa tuktok ng puno,
09:21kakaskasin ang buri
09:22at papatuluin ang katas ng buri
09:24na gagawin pakaskas.
09:34Ang katas ng buri,
09:36pakukuluan sa isang malaking kawa
09:37para lumabas ang taglay nitong tamis.
09:41Pakukuluan na hanggang sa lumapot.
09:43Mga dalawang oras yan maigit
09:44para tuloy ang luto.
09:50Kapag lumapot at lumagkit na
09:52ang katas ng buri,
09:55sunod namang aayusin
09:56ang kanyang asawa
09:57ang mga kasitas
09:58na gawa mismo
09:59sa pinatuyong dahon ng buri.
10:01Ito yung kasitas
10:04na lalagyan
10:05ng niluluto ng pakaskas.
10:07Pinatutuyo muna,
10:08tapos pagtuyo na,
10:10saka puktuli ng ganito.
10:13May sukat ito
10:14para makatulad ng ganito.
10:23Ang mga gawang kasitas,
10:24lalagyan ng lutong pakaskas.
10:33At saka pagtapatong patungin
10:35gamit ang tali
10:36na gawa rin sa buri.
10:38At saka ibemeta
10:39sa halagang 70
10:40hanggang 100 pesos
10:42kada tali.
10:47Ang bawat piraso ng pakaskas,
10:50bunga ng isang mabusising sining.
10:54Mula sa pag-akayat
10:55sa matayog na puno ng buri.
11:00Hanggang sa nakakangawit
11:02na pagluluto
11:03sa mainit na taliasi.
11:07Ang bawat sentimong
11:08ibinabaya dito,
11:09katumbas ay pawis
11:10at syaga ni Rolly.
11:13Ang pakaskas,
11:15isang matamis na paalala
11:16na ang nyaman ng Isla Verde,
11:19hindi lamang matatagpuan
11:20sa ilalim ng karagatan,
11:25kundi pati sa puso
11:26ng mga taong patuloy
11:27na nagpapanatiling buhay
11:28ang kanilang kultura.
11:36Punta po ng mamasyal
11:37at mag-swimming sa dalampasigan.
11:42Destination Under the Sea naman
11:44ang subukan sa Batangas.
11:48Isang oras na biyahe
11:50sa bangka mula Tabangaw Port,
11:51mararating ang Isla Verde.
11:55Namatatagpuan
11:56sa dulong bahagi
11:56ng Batangas City
11:57at norte
11:58ng Mindoro.
12:01Gaano mang ka-verde
12:02ang mga lupain sa isla,
12:04hindi raw ito
12:04ang dahilan
12:05kaya pinangalanan
12:06itong Isla Verde.
12:07Ang totoo niyan,
12:09ipinangalan daw ito
12:10kay Kapitan Juan Verde
12:11na siya nakatukla
12:12sa isla
12:13noong 1570s
12:15at pinaniniwalaang sila
12:17ang nagdala
12:18ng Kristyanismo
12:19sa lugar.
12:22Bukod sa baybayin,
12:23ang dinarayro talaga
12:25sa isla
12:25ay ang
12:26kailaliman ng dagat.
12:45Ang Isla Verde Casina
12:47sa gitna
12:48ng Verde Island Passage
12:50na bahagi ng
12:51Coral Triangle
12:52na siyang sentro
12:53ng marine biodiversity
12:55sa Indo-Malai Philippines
12:57Archipelago.
12:58Paraniwan nga
12:59ang nagiging
13:00misconception yun
13:01na ang Isla Verde
13:03ay equivalent din
13:04sa Verde Island Passage
13:06when in fact
13:07yung Verde Island Passage
13:09maraming nakapaloob dito
13:11na mga probinsya
13:12kabilang na
13:13ang Matangas,
13:14ang Oriental Mindoro,
13:16ang Occidental Mindoro,
13:17ang Romblon
13:18at saka
13:18ang Marinduque.
13:20Kaya noong 2005
13:21ay dineklara ito
13:22ng marine biologist
13:23na sina Kent Carpenter
13:25at Victor Springer
13:26bilang center
13:27of the Center
13:28of Marine Biodiversity.
13:34Nasa higit
13:351,700
13:36na species
13:37ng isda
13:38at 300 klase
13:39ng corals
13:40ang matatagpuan dito.
13:46Hindi man pwedeng
13:48makapangisda.
13:49Welcome naman
13:50ang mga turista
13:50na mag-sightseeing
13:51at mag-snorkeling.
13:55Gaya naka-wonder natin
13:57na si Danielle
14:02na ang goes down
14:03ngayon
14:03tag-init
14:04to beat the heat
14:05underwater.
14:09Kaya ang exciting
14:10water adventures
14:11sa Isla Verde
14:12umpisahan agad
14:13natin sa
14:14snorkeling.
14:17Para ma-enjoy
14:18ang snorkeling
14:19sasamahan tayo
14:20ng local tourist
14:21guide na si Jason.
14:35Kaya mo yan,
14:36Danielle?
14:41Mukha na-enjoy mo na,
14:42Danielle?
14:46Nung
14:47nag-snorkeling po kami,
14:49madami po kami
14:50yung nakitang
14:52corals.
14:52Super worth it po.
14:54Kasi po,
14:54ang dami po makikita
14:55na isda na hindi nyo
14:56din po,
14:57hindi po kayo familiar,
14:58tapos super makukulay po.
15:00Pero kung mas gusto
15:02ng extreme water adventure
15:03para mas ma-appreciate
15:05ang ganda ng underwater world,
15:06libre ang free diving dito.
15:10Pagkatin naman po sa
15:12tawag natin
15:13ng mga free diving,
15:14po pwede naman po
15:15sila mag-free dive
15:16dito sa atin.
15:17Basta lang po,
15:17meron po,
15:18meron silang
15:19instructor.
15:21Sa ganda ng ilalim
15:22ng dagat,
15:24mapapastrike
15:25a post talaga
15:26kasama
15:26ang mga coral
15:28at mga isda.
15:32Biruin nyo,
15:32sa Pilipinas
15:33matatagpuan
15:34ang Center of the Center
15:35of Marine Biodiversity,
15:39maliit mo ng isla
15:40sa inyong paningin.
15:41May ganda
15:42at yaman itong
15:43di pwedeng maliitin.
15:53Ang 76 taong gulang
15:55nating kahwander
15:56na sinanay Crescencia,
15:58halos walong dekada
15:59ng katuwang
16:00ang putik
16:00sa pagbuo ng pangarap.
16:02Sa murang edad
16:03kasing labindalawa,
16:04sa halip na lapis
16:06at papel ang hawak,
16:07mga palayok
16:08ang tanga
16:09ng kanyang mga kamay.
16:11Kino po ang nagturo?
16:12Si nagturo?
16:13Ang aking magulang
16:15at ako nilakhan.
16:17Wala naman
16:18trabaho
16:19ngayon
16:19dion.
16:20Ang aking nga ma,
16:23dala ang mga palyok
16:24wala ko
16:25sa mga bahay
16:25bainakuan
16:26pamalit
16:27ng palay
16:28sa ikalabubuhay
16:30namin
16:31ng panahuna.
16:33Pero I wonder,
16:34bakit kaya mga babae
16:36ang kadalasang gumagawa
16:37ng palayok noon?
16:39Sa ating kasaysayan,
16:41ang paggawa ng palayok
16:42ay hindi lamang
16:43isang sining.
16:44Ito ay isang gawaing
16:45nakagisna na
16:46itoka sa mga babae
16:48bilang bahagi
16:49ng tinatawag nating
16:50division of labor.
16:52Di tulad
16:53ng makabagong palayok,
16:54ang bawat palayok
16:55na gawa ni
16:56Nanay Crescencia,
16:57dumadaan daw
16:58sa mabusising proseso
17:00at tradisyonal
17:01na pamamaraan.
17:03Wala sa putik,
17:04mamasahin ang luwad
17:05na parang tinapay.
17:07Ang minasang luwad,
17:08sunod na ilalagay
17:09sa potter's wheel
17:10o kung tawagin,
17:12gulong.
17:13Ihuhulma ang putik
17:14sa korteng mangkok
17:15at saka ito
17:17ibibilad sa loob
17:17ng mahigit na isang oras
17:19para tubigas.
17:20Pinapatuyo siya ma'am
17:21para kumbaga po
17:22mapukpuk siya
17:23ng ayos
17:24kasi hindi po siya
17:25mapupukpuk
17:26kapag kayong malambot pa.
17:28Kailangan po talaga
17:29siyang ibilad sa arawan.
17:33Kapag sakto na
17:34ang tigas ng luwad,
17:35mano-mano na itong
17:36huhulmahin
17:37sa korte ng palayok
17:38gamit ang mga bato
17:40na may iba't-ibang sukat
17:41at tablang pamukpuk.
17:45Pupukpukin ang luwad
17:46ng paikot
17:46hanggang bumilog
17:47at lumalim.
17:49Patuloy pang pupukpukin
17:50para kuminis.
17:53Sa pagpukpuk ng palayok,
17:55nasasubok daw
17:55ang galing
17:56ng isang magpapalayok.
18:00Ang pagawa ng palayok
18:02hindi raw basta
18:03natatapos
18:03sa paghuhulma nito.
18:05Dahil ang mga
18:06nahulmang palayok,
18:07muli itatabi
18:08sa loob ng ilang araw
18:09para mas lalong tumigas
18:11at di mawala
18:12sa hulma.
18:13Sunod itong isasalang
18:14sa pugon
18:15na gawa sa kawayan
18:16hanggang sa tuluyan
18:17itong maging palayok.
18:19Ang sining
18:20ng pagpapalayok
18:21na patuloy
18:22na itinataguyod
18:23ni Nanay Krisensya
18:24sa loob
18:25ng walong dekada.
18:26Gagamitin ko naman
18:27sa pagluluto
18:28ng isa
18:28sa mga pinagmamalaking
18:30pagkain
18:30ng mga batanggenyo
18:31ang malasa
18:32at malapot
18:33na lomi
18:34ng batanggas.
18:36Usually,
18:37ang palayok
18:37ginagamit po yan
18:38sa pagluluto
18:39ng isda.
18:39Lalo na
18:40yung produktong
18:41batanggas din,
18:42yung sinaing
18:42na tulinga,
18:43dito po nila
18:44niluluto
18:44sa palayok.
18:45Pero sabi,
18:46mas masarap daw po
18:47ang lasa
18:47ng lomi
18:48kapag niluto
18:49sa palayok.
18:51Sa pagluluto
18:52ng lomi,
18:53unang magigisa
18:54sa mainit
18:55na palayok.
18:56So pag naluto-luto
18:57na po ito,
18:59pwede na po
19:00natin ilagay
19:01ang karne
19:02ng baka.
19:05Kapag luto
19:06na ang karne
19:06at atay
19:07ng baboy,
19:08sasabawag
19:08at ahaya
19:10ang kumulo.
19:11Sunod na ilalagay
19:13ang lomi noodles.
19:14Lagyan natin
19:15ng kaunting
19:17pampalapot.
19:19Corn starch.
19:22Haluin ito
19:23para hindi
19:23mamuo.
19:25Matapos ang ilang
19:26halo rito
19:26at halo roon,
19:27ihalo ang beat
19:28este i-beat
19:29ang mga itlog
19:30at dahan-dahang
19:31ibuhos sa sabaw.
19:34Talagang kakaiba
19:35luto sa palayok.
19:39And there you have it!
19:40Ang mainit,
19:41malapot
19:42at siksik
19:42sa sarap
19:43na lomi Batangas
19:44made with love
19:46sa OG
19:46Palayok
19:47ng Batangas.
19:48So,
19:49eto na
19:50mga kawander,
19:51tikman na natin
19:52ang niluto
19:52kong lomi
19:53sa palayok.
19:55Lagyan natin
19:56ng konting
19:57kalamansi.
19:58Di ba?
19:58Normally,
19:59ganyan yung pagkinakain siya.
20:00Lagyan natin
20:00ng kalamansi
20:01para mas malasahan
20:02natin
20:02ang lomi.
20:12Ang ganda
20:13ang isla verde
20:14isang paalala
20:14na hitip tayo
20:15sa yaman
20:16ng kalikasan.
20:17Pati na sa mga
20:18tradisyong patuloy
20:19na pinatatamis
20:20at pinagyayaman.
20:22Hanggat may putik
20:23na pwedeng hubugin
20:24at talim
20:25na kayang hasain,
20:26alae Batangas
20:28is the one
20:28to beat.
20:31Mga kawander,
20:32kung may mga topic
20:32po kayo na gusto
20:33pag-usapan,
20:33mag-email lang po
20:34kayo sa
20:34iwandergtv at gmail.com.
20:36Ako po si Susan Enriquez.
20:38I-follow nyo rin po
20:39ang social media accounts
20:40ng iWander.
20:41Ako po ulit
20:42si Empoy Marquez.
20:43Paano po magkita-kita po tayo
20:45tuwing linggo
20:45ng gabi sa GTV?
20:47At ang mga tanong ni Juan,
20:48bibigyan namin
20:48ng kasagutan
20:49dito lang sa
20:51iWander!
20:53iWander!
20:55iWander!
Comments