00:00Mahigit walong dekada na ang nakaraan mula ng bumagsak ang bataan sa kasagsagan ng ikalawang digmaang panday dig.
00:07Ang katapangan ng mga sundalong lumaban at nagbuis noon ng buhay ang inaalala natin ngayong araw ng kagitingan.
00:14Ang kanilang kwento mula mismo sa alaala ng kanilang mga kaanak sa report na ito.
00:23Bukod sa Philippine Eagle na tampok sa polymer banknote ng isang libong piso,
00:28ang tatlong mukhang ito ang laman ng perang tiyak na paboritong mapa sa kamay ng mga Pinoy.
00:33Pero batid ba ng bagong henerasyon kung sino sila?
00:36Hindi, hindi nakapamilyar dito.
00:39Um, hindi po.
00:41Nakikinig ko po sila sa history class po, pero yung specific po na nagawa nila, hindi ko na po maalala.
00:49If I remember, um, something about Japanese occupation, pero the details I can't remember.
00:58Sila si na Vicente Lim, Jose Falyanes Escoda at Jose Abad Santos,
01:04mga Pilipinong pinatay ng mga Japon at itinuring ng mga bayani ng World War II.
01:11Ang apo sa tuhod ng isa sa kanila, patuloy na binibigang pugay ang alaala ng kanyang lolo.
01:18Si Vicente Lim IV, nagtatrabaho ngayon sa Manila American Cemetery and Memorial,
01:23bilang bahagi ng kanyang personal na misyon na parangala ng mga sundalong nagbuis ng buhay sa digmaan.
01:29General Lim is just one of thousands of others who heroically gave their lives during that time.
01:36Karamihan po ng mga lumaban, hamatay.
01:38Mga ordinary individuals lang din sila, just like you and me.
01:41And they were asked to do an extraordinary thing.
01:46A lot of them paid the ultimate price for it.
01:48And the one way to make sure that their memories are kept alive is to keep speaking in their names.
01:57Si Lim ang kauna-una ang Pilipinong nagtapo sa U.S. Military Academy sa West Point.
02:02Siya rin ang naataasang manguna sa pagdepensa sa Southern Luzon.
02:05In February of 1942, nagsulat siya sa asawa niya, si Pilahir Dalgo Lim.
02:10With all of this talk, I sincerely give all of the credit to my officers and enlisted men.
02:15They're the ones who did it all.
02:17Mine was only to inspire and to lead them.
02:20And when history is written, I'll give them all of the credit.
02:23Their satisfaction is mine to share.
02:24Pangako ni General Lim dun sa sinabi niya,
02:27ay gusto niyang bigyang pugay.
02:29Hindi ang sarili niya, okay?
02:30Pero yung mga kasama niyang nakipaglaban under him, with him, on those battlefields of Bataan.
02:38Nang sumuko sa mga Hapo noong April 9, 1942,
02:42ang tinatayang mahigit 70,000 sundalong Pilipino at Amerikano,
02:49sumunod ang malagim na death march,
02:52kung saan sapilitan silang pinalakad ng mahigit 100 kilometers
02:55mula Mariveles, Bataan, hanggang San Fernando, Pampanga,
02:59bago dalhin sa Camp O'Donnell sa Tarlac.
03:02Isa sa mga nakaranas nun,
03:03ang ama naman ni Fids na si Fidel Canilaw,
03:06na nooy 23 taong gulang lamang.
03:08Kasi isipin mo, they've been fighting for almost 3 months,
03:12short on food, short on water,
03:15short on medicine, short on ammunition.
03:18Tapos nagsumuko sila,
03:20palalakari mo ng for how many days,
03:23tas ganun kalayo under the summer heat.
03:24Sabi niya sa akin,
03:26hindi kami tinuring tao nun.
03:27Talagang parang hayop yung turing sa amin.
03:31Matapos ang gera,
03:32ipinagpatuloy ni Fidel ang kanyang pangarap na maging abogado
03:35at kalauna'y bumuo ng pamilya.
03:41Ang araw ng kaditingan,
03:43nag-iwan ang paalala sa ating mga Pilipino
03:45na hindi sukatan sa labanan ang pagkadapa,
03:48kundi ang sakripisyong na ibubunga
03:50ng pagmamahal sa bayan.
03:52I realized that in studying yung life and legacy
03:56ng mga lumaban po during the Second World War,
03:58those that experienced the fighting ng Bataan,
04:00Corridor, the Death March,
04:02hanggang sa liberation po ng Pilipinas,
04:04there's a lot of lessons that can be learned there.
04:06Sana huwag makalimutan ng mga generasyon ngayon,
04:11yung pinaglaban nila,
04:13yung kagitingan na pinakita nila,
04:15yung katapangan,
04:17na lumabang para sa kalayaan natin.
04:19Sana hindi masayang.
Comments