00:00Good evening, Mr. Kuyakim!
00:02Good evening, Mr. Kuyakim!
00:04Good evening, Mr. Kuyakim!
00:06I'm your Kuyakim,
00:08for this show's trending news.
00:10A big one of a guru
00:12who's his name is
00:13a man in the village
00:14who's a man in the village
00:16of Mindanao.
00:17One of a Tarsier!
00:18What's his name?
00:20He's a man in the village
00:22of Kuyakim.
00:24In the village of Kuyakim,
00:26a man in the village of Kompostela,
00:28Fernando at pangatauhan nito,
00:30may naka eye to eye.
00:32Isang Tarsier!
00:34That was the first time
00:36na nakakita ako ng Tarsier.
00:38Gusto man daw niya itong tulungan,
00:40pero si Fernando naguluhan.
00:42Kapag hawakan natin yung Tarsier,
00:44it's very sensitive
00:46at madaling ma-stressed.
00:48Kapag hayaan lang namin
00:50na nandoon ang yung Tarsier,
00:52wala nang tirahan
00:54kasi nga clean up ng lahat
00:56kasi pinatagbas ko yung mga damo.
00:58daw sa kanya ang awa.
01:00Ang ginawa namin,
01:01pinulot namin
01:02at saka,
01:03inalagay namin doon
01:04sa area namin
01:06na hindi pa natabas
01:07para hindi siya ma-harm.
01:09Bye-bye!
01:10Kung minimal naman yung handling nila,
01:13kumbaga,
01:14pinulot lang
01:15para itabi sa puno,
01:17I don't see any harm in that.
01:19May mga nanlalaki pa rin
01:20ng mga mataas
01:21sa tuwing may binabalita
01:22o pinupost na Tarsier sighting
01:23sa iba't ibang lugar sa Pilipinas.
01:25Ang akala kasi ng marami,
01:27sa probinsya ng Bohol
01:28lang sila nakatira.
01:29Ang mga research yun
01:30ng Institute of Biology
01:31ng University of the Philippines,
01:33Diliman.
01:34Matagal na raw na pinag-aaralan
01:35kung saan ang mga probinsya
01:36pa sa bansa
01:37may populasyon ng mga Tarsier.
01:38Isa sa mga challenges talaga namin
01:40ay paano kami makakapunta sa areas
01:42kung nasaan sila nakikita.
01:44We are very limited by funding.
01:46So ang dami namin gaps
01:48when it comes to
01:49yung scientific knowledge.
01:50Dito na raw nilang ginamit
01:52ang social media
01:53ang kanilang inaanalyze
01:54sa sinusuri
01:55ang mayigit 1,125
01:57public Facebook posts
01:58tukol sa mga Tarsier
01:59mula 2006
02:00hanggang 2024
02:01at ang kanilang findings
02:03na pinablish
02:04sa International Journal
02:05of Primatology
02:06ang mga Tarsier
02:07na mataan
02:08sa halos 30 probinsya
02:09sa Pilipinas.
02:10Tarsiers are widespread
02:12and they're found all across Mindanao
02:15Bisaya and Buhol, Samar, Leyte
02:17and those other islands
02:19na nearby.
02:20Nakita namin sila sa 29 provinces.
02:23That's almost twice the number of provinces
02:26na previously listed sa IUCN.
02:28Yung mga researchers noon,
02:29they weren't able to go into these provinces
02:32because mahirap ma-infiltrate
02:34tong areas na to for research.
02:36But thanks to Facebook,
02:37we were able to like see
02:40na meron nga mga taong nakaka-encounter
02:42ng Tarsiers dito.
02:43Ngayon ang challenge is
02:44how to raise awareness
02:46na meron pa tayong Tarsiers
02:48sa ibang islands
02:49and that these Tarsiers
02:50are also experiencing threat
02:53and kailangan din ma-conserve.
02:55Kaya nilun sa dila ang Tarsier Care.
02:57It's the Philippine Tarsier Conservation
02:59and Research Initiative.
03:01Lahat ng mga information
03:03na nakukuha namin
03:04ng post din namin.
03:05We use it to get information
03:07from the public.
03:09Ang mga Tarsier,
03:10yaman ng ating bayan.
03:11Ang nakakalungkot lang.
03:13Dear-threatened na sila
03:14ayon sa IUCN.
03:15Ano bang pwede natin gawin
03:17para makatulong sa conservation
03:18ng isa sa pinakamalit na primate
03:20sa buong mundo?
03:21Kuya Kim!
03:22Ano na?
03:27Para maprotektahan natin
03:29ng mga Tarsier,
03:30dapat pangalagaan natin
03:31ang kanilang natural natirahan.
03:33Dapat pangalagaan natin
03:34ang mga kagubatan.
03:35Pakalawa,
03:36iwasan ang wildlife exploitation.
03:38Huwag natin silang
03:39gaugawing mga alaga
03:40at i-report sa DNR
03:42o kinauukulan
03:43kapag may nabalita
03:44ang iligal na bentahan
03:45o panghuhuli sa mga ito.
03:47At pangatlo,
03:48maging responsabling turista tayo.
03:50Huwag natin silang hahawakan
03:52at iwasan nating mag-ingay
03:53para hindi sila ma-stress.
03:55At kung gusto mong mas silaya
03:56ng mga Tarsier,
03:57pumunta kayo
03:58sa mga ethical
03:59na wildlife sanctuaries.
04:01Sa matala,
04:02para malaman ng trivia
04:03sa likod ng viral na balita,
04:04i-post o i-comment lang
04:05Hashtag Kuya Kim!
04:06Ano na?
04:07Laging tandaan
04:08kimportante ang may alam.
04:10Ako po si Kuya Kim
04:11at sagot ko kayo
04:1224 Horas.
04:17Ako po si Kuya Kim
Comments