- 10 ay önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00İntro
00:00Sevgili izleyiciler Cumhuriyet TV ekranlarına hoş geldiniz.
00:17Son günlerde dünyanın gözü İran'da rejime karşı bir protesto var.
00:22İran'da şu anda ve hem bölge hem de Türkiye bu eylemleri yakından izliyor.
00:27Konuyu değerlendireceğiz. Gazetemiz yazarı Orhan Bursalı anlatacak sizler için.
00:33Sayın Bursalı hoş geldiniz.
00:35Hoş bulduk Erdem. İyi yayınlar diliyorum.
00:38Cumhuriyet TV izleyicilerine selamlar sevgiler.
00:41Çok teşekkürler efendim. Zaten bugünkü yazınız da İran hakkındaydı.
00:46Şimdi isterseniz önce bir İran'da neler oluyor bunu özetleyerek başlayalım.
00:51Şimdi İran'da aslında yani olan önce bu sefer ekonomik bağlamda biraz kıyamet koptu.
01:00Yani çok dolar karşı İran parası çok büyük değer kaybetti.
01:09Enflasyon yüzde elli altmışa vardı.
01:12Ki biz de biliyorsunuz enflasyon yüzde yüzlerde bile bu kadar bir tepki göstermemiştik.
01:18Ve gerçekten de ekonomik güçlükler zaten İran'ın boğazını sıkıyordu milletin ve bu gösteriler bu sefer bu nedenle başladı.
01:30Fakat bu gösteriler ekonomik felaketi daha doğrusu ekonomik zorluklardan kaynaklanmasına rağmen bu bir başlangıç işareti oldu.
01:41Aslında rejime öteden beri çok büyük tepki var.
01:47Her fırsatta rejimle ilgili sorunu bir bahaneyle, o bahane de gerçek bir bahane oluyor.
01:56Bunun öncesinde bir poliste kadın bir kız öldürülmüştü biliyorsun.
02:05Bunun için çok daha büyük gösteriler olmuştu.
02:09Şimdi de bu ekonomik kriz yani insanları gerçekten çok bunaltan ve hemen orta sınıfı bile yok eden bir aşamaya ulaştı.
02:21Ve bir de bu sefer bu gerçeğiyle dışarı çıktı.
02:25Peki burada önceki protestolardan fark hani ekonomik bir gerekçesi olması ya diğerleri biraz daha sosyo-kültürel başkaldırılardı.
02:36Bu diğer protestolardan daha tehlikeli hale getiriyor mu son yaşananları?
02:41Yani şimdiki gördüğümüz kadarıyla aslında bütün İran kentlerinde yayılmış bir protesto ve dinmek de bilmiyor.
02:51Şimdi ben bir karşılaştırma yapmadım.
02:52Ne kadar sürmüştü önceki bir protesto.
02:55Ama onu aşacak bir yoğunluğa ulaşacak gibi düşünüyor.
03:00Önceki biliyorsun bir başörtüsü yasağı hikayesi vardı kadınlar.
03:06O bir parça işte sonuç verdiği gibi kısmı bir özgürlük falan tanındı.
03:11Ama yine bu ahlak polisi kadınları, kızları başını kapattı şikayet ediyordu.
03:19Fakat burada bu seferde tepeler sizin işiniz mi yok gidin yoksullara yardım edin şeklinde bir talimat geldi.
03:27Ona biraz daha özgür, başörtüsü tümak kurusunda biraz daha özgür bir durum ortaya çıktı.
03:34Bu ise daha kötü bir durum.
03:37Yani cebi ve aileleri ilgilendiren, mutfağı yakan bir durum bu ekonomik kriz.
03:45Yani bu bir milyon, bugün haberlere baktım, bir İran parası, daha özgür bir dolar, bir milyon İran parasına denk düşen bir enflasyon.
03:57Tabii ki bu kadar değildi.
03:59Bu son gösterilerle gerçekten de para, İran parası, böyle çuvala taşıyıp bir ekmek alabileceğiniz
04:07veyahut da işte bir şeyler alabileceğiniz, mutfağa götüreceğiniz bir yüksekliğe ulaştı.
04:15Şimdi bunlar tabii ki taşınır, pek de çekilir şeyler değil.
04:20Bunun arkasında şimdi protestoları geçmişten bugüne baktığımız zaman bu protestoların esası bu rejim kaynaklı,
04:29rejime karşı duyulan rejimin yarattığı sorunlar,
04:33dolayısıyla topladığımız zaman İran rejimini, Molla rejimini değiştirmek amacıyla bir istemez ülke dönüşmüş durumda.
04:44Yani şimdiden bugüne kadar protestoların bir yüzünde hep o vardı.
04:48Bugünkü protestoların, yoğun protestoların yüzünde de o var.
04:52Yani bir de internet haberleşmeyi de sınırlandırdılar.
04:55Ve bu nedenle de acaba bir ölü tutuklama, tutuklanan İranlı göstericiler sayısı, ölü sayısı,
05:07bütün bunlar hakkında ciddi doğru bilgi almak da mümkün değil.
05:13Ama dört yüzler hatta binlere varan ölü sayısından bahsediliyor.
05:17Böyle ve birkaç bin tutuklamalardan bahsediliyor.
05:21Böyle bir durum.
05:23Yani tabii ki bir şey de var Erdem, burada bir kışkırtıcılık da var.
05:29Ama yani bütün kışkırtıcılığa bağlamak ve bütün bu büyük gösterileri yanlış olur.
05:36Ve İsrail lehine, Amerika lehine ve Rıza Peli lehine de bir takım gösterilerin olduğunu da görüyoruz.
05:45Peki Sayın Bursalı, zaten Orta Doğu şu anda çok hareketli, çok sıcak yani adeta kaynıyor.
05:52Bu İran'daki protestolar esnasında ABD'den sık sık bakın müdahale ederiz.
05:58Sakın işte göstericilere dokunmayın mesajı geliyor.
06:01Zaten İran ve İsrail arasında 12 günlük bir hava savaşı verilmişti roketler üzerinden.
06:07Bu durumda İran iç açıdan daha böyle istikrarsız bir durumdayken ABD ve İsrail'den bir olası bir müdahale bekleniyor mu?
06:18Böyle bir ihtimal var mı?
06:20Şimdi böyle bir ihtimal var tabii.
06:23Yani aslında önceki 12 günlük böyle roket savaşı ve İran'ın nükleer füze sistemlerini, daha doğrusu füze değil nükleer sistemlerini ve
06:35yüze fırlatılan yerleri aynı zamanda yoğun bir bombardıman yapıldıktan sonra bir ateşkeş sağlandı.
06:43Fakat bu dosya kapatılmadı.
06:46Daha o zamandan bile İsrail özellikle de İran'ı yeniden bir şekilde teyit ediyordu.
06:55Ve İran'da kendi duruşundan vazgeçmedi hiçbir zaman.
06:59Yani düşmanlık safında bir belirli bir uzlaşma temelinde değil.
07:04Sadece ateşkeş temelinde bir uzlaşma sağlanmıştı.
07:09Bu Amerika'nın da araya girmesiyle.
07:12Fakat şu aşamada baktığımız zaman İran'ın bu sefer, İran'daki bu sefer büyük gösteriler yeniden bu kapanmamış dosyayı,
07:23bir yaparını daha çevireceği benziyor.
07:26Zaten bunu Amerika'nın, Trump'ın İran'da bu katliamlar sürerse biz müdahale ederiz şeklinde.
07:35O da bir sanki insanları kurtarmaya pek meraklıymış gibi.
07:40Ve Venezuela'da 70 kişiyi öldürerek bu devlet başkanını, Maduro'yı kaçıran bir devlet başkanı,
07:48İran'da sanki ölenler arkasından yas tutuyormuş gibi böyle bir müdahale, bu gerekçeyle müdahale edebileceğini düşünüyor.
07:59Fakat bu tabii ki böyle bir gerekçeler lazım, bir şekilde lazım.
08:04Ve müdahale edebile açık duruyor, o sayfada duruyor orada.
08:09Şimdi İran tarafına bakarsak, İsrail de tabii ki olur.
08:13Şimdi bir müdahalenin Beyaz Saray'la, Pentagon'la planlandığını söylüyorlar zaten açık seçik.
08:18Fakat hangi aşamada bunu gerçekleştirecekler, hedefleri ne olacak, ne süreli olacak?
08:24Bu tartışma konusu, İsrail de hazırda bekliyor.
08:29İran çok sert bu konuda, siz bize karışmayın diyor.
08:33Müzakere edebiliriz ama saldırı sanırız biz de sinirli, barislik küzeylerimize vurun diyor.
08:40Yani barislik küzeyleriyle Bursa bile Amerika'yı ve İran'la pek de baş edebilecek bir durumda olmadığını ben düşünüyorum.
08:47Erdem.
08:48Sayın Bursalı, bir de şimdi bu İran'daki gelişmeler, bölgeyi nasıl etkiliyor, Türkiye'yi nasıl etkiliyor, Türkiye İran'da yaşanan sürece nasıl bakıyor bunu da merak ediyoruz.
09:02Şimdi bu savaşın, şimdi ikinci perdede acaba İsrail'in ve Amerika'nın hedefi ne olacak?
09:12Bu en önemli bir konu.
09:14Moğola rejimini, İran'daki bugün geçerli rejimi tamamen yıkmaya yönelik bir hedef mi belirleyecekler?
09:24O zaman tabii ki çok farklı bir durum ortaya çıkar.
09:27Veyahut da Moğola rejimini iyice köşeye sıkıştırıp oradan yani halk adına istekler adına bir takım tavizler mi isteyecekler?
09:41O belli değil ama benim görüşüm aslında böyle ikinci müdahale bu İran rejimini yıkmaya yönelik olma potansiyelini taşıyor ağırlıklı olarak.
09:52Bunu yapabilirler mi bilmiyorum.
09:53Eğer böyle yoğun bir müdahale olursa tabii ki bu hava daha çok havadan bir karan müdahalesini ben beklemiyorum.
10:01Süze gelip süze uçaklarla bombardıman savaşları izleyebiliriz böyle bir müdahalede.
10:09Bu rejimi yıkıncaya kadar sürdürebilirler bu müdahaleyi.
10:15Buradaki İranlıların tepkisi ne olur?
10:18Bir kesim de var İran'da.
10:22Şöyle bir görüş vardı, var hala.
10:26Ya İranlılar Amerika'nın İsrail müdahale ederse buna karşı çıkıp ve hükümet nezdinde altı etrafında birleşirler şeklinde.
10:35Fakat bu sefer bunu aşacak galiba bu gerekçe İranlı, İran hükümetinin bir milletin bir bütünlüğünü sağlamak için bir gerekçe işlemeyebilir.
10:50Büyük olasılıkları işlemeyecek gibi duruyor.
10:52Burada rejimin soruna gelirsek rejimin bu şekilde darmadağın olmasının İran'da nasıl konuşlanacağı ve bölgeyi nasıl etkileyebileceği meselesi ben de bir kötü kütükser bu konuda mutlaka etmeyecektim.
11:11İran parçalanacak mı? Böyle bir sorun var.
11:14İran biliyorsunuz bir sürü eyaletten oluşuyor ve çok farklı etnisiteler söz konusu.
11:20Kürtler var, beliciler var, varonlu var burada.
11:23Buradaki bir parçalanma acaba söz konusu olabilir mi?
11:33Yani bunu bilmiyoruz tabii.
11:35Yani olabilir mi?
11:36Eğer gerçekten de İran izniği çökerse böyle bir başkaldırılar söz konusu olabilir.
11:45Bunun bölgeye etkisi, bu çok kötü bir etki yapar.
11:49Türkiye'yi de zor durumda bırakır bu etki.
11:51Bu sefer başucumuzda yeni bir parçalanmış, sağlam durmayan, istikrarsızlaştırılmış, şeyi değiştirilmiş bir İran olacak.
12:06Burada tabii ki Türkiye'nin güneyinde bir Kürt meselesi, Turiye'de özellikle de Kürt meselesi var.
12:15Burada bu tartışmayı şimdi burada yapmadığım bir anlamı yok.
12:19ve istikrarsız bir İran aslında bu hedefi, İsrail'in özellikle de bir hedefi.
12:28Amerika tam istikrarsız parçalanmış bir İran ister mi?
12:32Bu konuda çok emin değilim.
12:34Daha doğrusu ortada bir şey ama İsrail tamamen parçalanmış bir İran'dan yarıyor.
12:40Tıpkı parçalanmış bir Suriye istediği gibi İran'ı da kendisine veyahut da kendisine olabilecek bu tehditlerden tamamen arındırmak istiyor.
12:53Böyle bir durum.
12:55Benim bir çözümüm var.
12:56Daha doğrusu Önerivan yazında sen de görmüşsündür.
12:59Bununla birlikte bitirelim istersen Erdem.
13:01Bu İran rejimi ayakta tutması önemli bir şey.
13:06Türkiye açısından önemli bir şey.
13:07Fakat burada değişmesi lazım.
13:09Halkın istekleri doğrultusunda yeni bir, daha bir kökten deyince bir Molla rejimi yerine
13:16daha özgürlükçü ve hiç kimsenin bir hata edilmediği, siyasi partilere bütün iktidar yolunlarının açıldığı,
13:24demokrasi, hak, hukuk ve adaletin de ön plana geldiği bir rejime doğru bu rejimin evrilmesi gerekir.
13:33Ve bunun da sözünü şimdiden vermesi lazım.
13:36Biz değişimi yapıyoruz şeklinde.
13:39Eğer bunu gerçekleştirirlerse ne ala?
13:41Gerçekleştirmezlerse hem bu rejimi, İran rejimi hem de komşu ülkeleri bu bölgeyi
13:48gerçekten de yeni bir katı kavuracak, yeni dönüşümlere gebe bırakacak diye düşünüyorum.
13:56Peki.
13:57Sayın Bursalı çok teşekkür ediyorum.
13:59Dediğimiz gibi yani tüm dünya şu anda İran'ı izliyor.
14:02İran'da ne olacak onu merak ediyoruz.
14:04Bunun hakkında da oldukça bilgilendirici bir program yaptık.
14:08Çok sağ olun iyi ki katıldınız bugün. Ağzınıza sağlık.
14:12Teşekkür ederim Erdem. İyi yayınlar.
14:14Cumhuriyet TV izleyicilerine selamlar.
14:17Sağ olun efendim.
14:18Evet sevgili Cumhuriyet TV izleyicileri, gazetemiz yazarı Orhan Bursalı konuğumuzdu.
14:24İran'da devam eden protestolara ilişkin konuştuk.
14:27Tabi İran parçalanacak mı?
14:29Rejim dayanabilecek mi?
14:31ABD ve İsrail'den İran'a yönelik bir müdahale gelecek mi?
14:35Türkiye, bölge, İran'da yaşananlara nasıl bakıyor?
14:39Sayın Bursalı bunları özetledi sizler için.
14:42Cumhuriyette bir programın daha sonuna geldik.
14:45Başka programlarla yeniden görüşmek dileğiyle.
14:47İzlediğiniz için teşekkür ederim.