00:30O bizim kavuşmalarımıza yârim mahşere kaldım.
00:50Öyle bir fırtına ki hiçbir zaman dinmeyecek, hiçbir zaman durmayacak.
00:55O fırtınanın adı Mustafa Kemal Atatürk.
00:59Tüm dünyada esen bir fırtına, vizyonu, mücadeleciliği, askeri zekası, ilkeleri, devrimleriyle bu milletin kalbinde, kocaman bir yerde.
01:10Mustafa Kemal Atatürk'ün gözlerini yumduğu o güne gideceğiz.
01:15O gün ve o günden sonra neler yaşandığı az bilinen detayları tarihçiler anlatacak.
01:21Atamıza saygıyla, kayıt dosyası ile karşınızdayız.
01:25Bir fırtına tuttu bizi, deryaya kardı.
01:41Karaciğer sirozu vücudunu tüketmişti Mustafa Kemal Paşa'nın.
02:07Son nefesini vermeden önce komadaydı, durumu ağırdı.
02:11Dolmabahçe Sarayı matem sessizliğindeydi.
02:13Artık hasta yatağında gözleri kapalı bir şekilde artık yavaş yavaş o büyük matem ve yaz zamanına doğru ilerlerken
02:22başında Hasan Rıza Soyak, Kılıç Ali ve Salih Bozok ve aynı zamanda afetinden beklemekteydi.
02:29Bir anda Hasan Rıza Soyak ile Kılıç Ali göz göze gelirler ve Kılıç Ali Hasan Rıza Soyak'a dönerek şunu söylerler.
02:38Biz hepimiz onun sağlığında, onun hayatı için, onun güvenliği için canımızı bir saniye bile düşünmeden feda edebiliriz.
02:47Ama şu anda, şu anda Atatürk ölüyor.
02:50Eyvah, aman yarabbi, aman yarabbi diye çığlıklar atarlar.
02:53Mustafa Kemal Atatürk gözlerini yumduğunda yaveri Salih Bozok bu acıya dayanamaz.
02:5971 numaralı odadan koşar adımlarla çıkar, Dolmabahçe Sarayı'nın merdivenlerinden iner, kendi odasına geçer ve canına kıymak ister.
03:23Salih Bozok
03:27Salih Bozok ayak ucuna geçiyor, askerce selam veriyor.
03:48Odayı bir hışımla, gürültüler çıkartarak terk ediyor.
03:52Dur nereye Salih diyorlar, cevap bile denmiyor.
03:55Merdivenlerden gürültülerle iner, merdivenlerin hemen altındaki yaverler odasına girer, aradan iki dakika geçmez, bir silah sesi.
04:04Ama silah sesinden önce başını kapıyı açıp aralamış, yukarıya doğru bakarak,
04:11başkomutan başyaversiz gidemez diye bağırdı, duyulur ve arkadan ateş sesi koşarlar, kanlar içinde yatmaktadır.
04:22Salih Bozok hemen hastaneye kaldırılır, uzun süre yoğun bakımda kalır.
04:2723 Nisan 1941'de İstanbul'da hayatını kaybeder.
04:31Acı, büyük bir adeta feryat olarak bir ülkeden bir ülkeye böyle gökyüzünden yıldırım gibi aşıp geçmiştir.
04:41Ertesi güne kadar bütün dünya olayı duydu.
04:43Pakistan'ın köylerine kadar yaz tutumu başladı, yaz tutuldu.
04:48Mustafa Kemal Atatürk vefat ettikten sonra naaşı Dolmabahçe'de 9 gün bekletildi.
04:52Atanın vefat haberi tüm Türkiye başta olmak üzere dünyayı yasa boğdu.
04:57Akın akın insanlar Dolmabahçe Sarayı'na gitti.
05:00Bir yandan da hazırlıklar yapılıyordu cenaze merasimi için.
05:04Bütün İstanbul halkı 19 Kasım'a kadar onun huzurundan geçtiler.
05:10Bunu doya doya gördüler.
05:12Eski arkadaşım Makbül Hanım'ın da hazır bulunduğu bir toplantıda alman kararla
05:17cenaze namazı bu tuayede kılındı.
05:22Tarih 19 Kasım 1938.
05:35Mustafa Kemal Paşa'nın naaşı Dolmabahçe Sarayı'ndan çıkartıları
05:39top arabasıyla İstanbul sokaklarında taşınırken her yer tıklım tıklımdır.
05:45Ara sokaklar dahi.
05:46Yokuş olan her yer ağızlarına kadar dolu olduğu için insan seli gibi çekilen fotoğraflar da görüyoruz.
05:51İnsanın tüyleri ürperiydi.
05:54Gözyaşları sel olup akmıştı.
05:57Mustafa Kemal Atatürk'ün naaşı top arabasıyla Dolmabahçe Sarayı'ndan çıkarıldı.
06:01İstikamet saray burnuydu.
06:03Oradan naaşı Yavuz Zırhlısı'na koyuldu.
06:05Deniz yoluyla İzmit'e İzmit'ten trenle Ankara'ya Etnografya Müzesi'ne götürüldü.
06:11O merasim hınca hınç kalabalıkların, yabancı ülkeden gelen devlet adamları ve askerlerin arasında yapıldı.
06:18Bakın neler yaşandı o gün İstanbul'da.
06:21Gülhane'ye doğru böyle getirilecek, Galata'yı böyle geçecek ve saray burnuna gelecek.
06:25Ama saray burnunda öylesine bir yığılma olacak ki.
06:28Çünkü orada durmuş oluyorsunuz artık.
06:30Durdunuz, zafer torpidosuna taşıyacaksınız da,
06:34zafer torpidosu bu cenazeyi açıklarda bekleyen Yavuz'a taşıyacak.
06:39Yavuz çünkü o kıyıya gelemiyor, yanaşamıyor.
06:42Dolayısıyla zaferle Yavuz'a gitti.
06:44Yavuz onu İzmit'e götürdü koca eline, oradan da Ankara'ya geldi.
06:48Şimdi bu Gülhane'deki zafer torpidosuna aktarılırken öyle izdihama oldu ki Gülhane'de,
06:58insanların üst üste olduğu 50-60 kişi, 100 kişi düşünülüp bir set, set çöktü.
07:04İşte set çökünce ne yazık ki 11 yurttaşımız setin altta kaldı.
07:09Yani daha sonra daha da fazla olmaması için ölüm olayları,
07:15polis tedbir amaconda kaldı, birikimler olmasın diye.
07:18Ama o yaz içerisinde o taş yığının altında kalan kişi dahi bir şeyim yok, bir şeyim yok gibi,
07:32siz olaya bakın gibi.
07:33Yani kendi canını unuttular.
07:34Yaralıları sayısı için de 50'yi geçti, 11 kişinin öldüğü bir çökmede.
07:4050 kişi tabii ki yaralanmıştır.
07:42Birden de tuhaf bir şekilde çıt çıt çıt çıt çıt çıt sesler duyulmaya başlandı.
07:50Yani o hava içerisinde şu çıtların duyulması bile bir mucize sayılabilir.
07:54Ama o kadar sık ve yoğun olmuş ki dikkati çekmiş.
07:57Şöyle bir durdu herkes, nereden geliyor bu sesler?
08:00Bütün pencereler açılmış.
08:02Mucizevi yurttaşlarımız pencerelerden, üzerindeki giysilerde olan düğmeleri söküp söküp asfaltı atıyorlar.
08:11Meğerse bu mucizevilerin çok kutsal saydıkları, çok kendileri için farklı gördükleri liderler için last tutma anlamına geliyor.
08:20Düğmelerini atarak bizden bir parça gitti Atatürk'ün ölümüyle mesajını, işte bu düğmeleri kendi Atatürk'ün tabutuna doğru atarak aslında göstermiş oluyorlardı.
08:31Mustafa Kemal Paşa'nın deniz yoluyla İzmit'e taşınması sırasında yaşananları Orhan Çekiç şöyle anlatıyor.
08:37Yavuz onu bekliyor, tabii Yavuz'a bindirilecek ve İzmit'e götürülecek, oradan trenle Ankara'ya gidecek.
08:44Fakat bu defa Yavuz'a bindirilecek ama bütün diğer ülkeler askerlerini gemileriyle gönderince o gemiler denizde ver.
08:53Onların sırası ne olsun konusu dış işlerinde Ankara'da problem oldu.
08:57Bu kadar saygı duyuyorlar Türkiye'ye yani.
08:59Mesela Yunanistan diyor ki benim de gemimin adı Averov, Kurtuluş Savaşı'nda da bu gemi Çanakkale'de dövüştü, Kurtuluş Savaşı'nda da vardım ben.
09:07Bu saygıyı en çok göstermek benim hakkım diyor, Yavuz'dan hemen sonra Averov gelsin diyor.
09:12Buna karşı Almanya diyor ki benim adım Alemanya, Cörmeni, Cörmeni benim sonradan ismimdir, bana yabancılar Cörmeni der.
09:19Benim adım Alemanya, doğrusu benim adım A, ben önce gelmeliyim diyor.
09:24Gibi böyle yer kapı, bu uzun tartışmalar yol açınca bir amiral, çok da zekiymiş adam dedi ki, protokoldaki münakaşa esnasında,
09:35bu dediği alfabetik sırayla çözülecek bir konu değildir.
09:37Atatürk, hepimizin Atatürk'ü, hepimiz seviyoruz.
09:39O başka bir şey ama bu askeri bir şey.
09:41Tören askeri bir tören.
09:42Evet, Yavuz'un arkasından dedi, hangi gemideki amiral en üst rüphedeyse onun gemisi geçer dedi.
09:50Adam o kadar akıllı ki kendisi or amiraldi çünkü.
09:53ve bu adam Romendi.
09:55Dolayısıyla Yavuz'u takip eden gemi, Romen gemisi oldu.
09:58Ne Amerika oldu, ne diğerleri oldu.
10:04Bu zeki amiralin bu önerisi kabul edildi çünkü mantıklıydı.
10:08Hem de buna kimse itiraz edemedi.
10:10Sonra bir baktılar ki hakikaten adam or amiral, dolayısıyla onun gemisi Yavuz'u hemen takip eden gemi olacak.
10:16Bunların arasında tabii ki Sabah Rona'da o güzergah içindeydi.
10:21Bu gemiler seyir halindeyken, büyük adıya doğru çok ağır bir şekilde ilerlerlerken tabii ki bacalarından simsiyah duman bırakıyorlardı.
10:30Buna yaz gidişi, yaz sürüşü geliyor.
10:33İşte bu kapkaranlık bir gökyüzü oluşunca, yukarıda uçmakta olan beş tane uçağımızdan biri denize düştü.
10:43Çok enteresan bir olay yaşandı.
10:45Ve denize Haydarpaşa önlerinde düşen uçağımızın pilotlarını İngiliz gemisindeki denizciler denize atlayarak kurtardılar.
10:58Bir lider düşünün ki, savaştığı devlet adamları, savaştığı devletlerin komutanlarının saygısını kazanmış.
11:06Ve birçok cephede savaşmış olan, Atatürk'ü yenmek üzere Anadolu'ya gelmiş olan komutanlar,
11:12Atatürk'ün naaşının geçişinde ayağa kalkar ve selam dururlar.
11:17İşte Atatürk'ü Atatürk yapan da budur.
11:19Lozan'ı kazanan, 200 yıllık Asya felaketinin, Asya mağlubiyetinin tersine çeviren ve Doğu'yu ayağa kaldıran bir liderden bahsediyorum.
11:2920 Kasım'da Ankara'da devlet erkanı tarafından karşılanan atanın naaşı,
11:34Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde katafalka konuldu.
11:37Ankara halkı Atatürk'e saygı geçişi yaptı.
11:3921 Kasım 1938 günü çok büyük bir cenaze töreniyle Ankara Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine yerleştirildi.
11:46Atamızın naaşı 10 Kasım 1953'te de ebedi istirahatgahı olan Anıtkabir'e nakledildi.
11:53Dönemin ABD Başkanı Roosevelt, Sovyetler Birliği Dışişleri Bakanı Litvinov'a şu soruyu sorar.
12:02Sayın Litvinov, sizce son dönemde Avrupa'ya gelmiş geçmiş en büyük lider kimdir?
12:08Litvinov hiç düşünmeden, bir an bile tereddüt etmeden Mustafa Kemal Atatürk cevabını verir.
12:15Beni görmek demek mutlaka yüzümü görmek demek değildir.
12:19Benim fikirlerimi, benim düşüncelerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu kafidir demişti Mustafa Kemal Atatürk.
12:28Biz onun düşüncelerini, fikirlerini anlıyor ve hissediyoruz ve atamızı minnetle, saygıyla anlıyoruz.
12:45Bir fırtına tuttu bizi, deryaya kardı.
13:11O bizim kavuşmalarımıza yarim mahşere kaldı.
13:31O bizim kavuşmalarımıza yarim mahşere kaldı.
13:49İzlediğiniz için teşekkür ederim.
Yorumlar