Hacettepe Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü emekli öğretim üyesi Prof. Dr. Cemal Tunoğlu, memleketi Kastamonu'nun Devrekani ilçesinde 1999 yılında yaptığı ve Asya kıtasındaki ilk ve tek örnek olan, "denizlerin dinozoru" lakaplı 65-70 milyon yıllık Mosasaurus hoffmanni fosilinin keşif hikayesini anlattı.
00:30veya jeolojik olarak 3 paftalık bir bölgede doktora tezi yaptım.
00:36Doktoratizmi falan bitirdikten sonra tabii bölgede dolaşmaya, gezmeye, bilimsel olarak araştırmalara devam ettim.
00:44Sadece Türkiye'de değil, koskoca Asya'da 44 milyon km2'lik büyük bir Asya coğrafyasında tek hosil.
00:55Başka bir keşif yok bu bölgede.
00:56Mozazarus Hofmanni özellikle Kastamonu için, Devrekani için mutlaka sahiplenilmesi gereken önemli bir fosil lokalitesi.
01:12Ki burayı bir jeosit noktası haline de mutlaka getirmemiz lazım.
01:18Dünyada burası 6. lokalite.
01:20Daha sonra 2014 yılında İtalya'da da bulundu bu fosil.
01:267. bir lokalite olarak ama hala hazırda Anadolu'da ve Asya'da ilk olma özelliğini korumaya da devam etmekte.
01:36Dünyada sadece 95 milyon yılla 65 milyon yıllık geçmiş dönemde 30 milyon yıl dünyada hakimiyetini sürdürmüş.
01:46Ve 65 milyon yıl önce de yeryüzünden silinmiş.
01:49Bir daha görünmüyor.
01:5126 yılı önce yani 1999 yılında bulunduğu lokaliteyi gösteriyorum.
01:57Devrekani Kastamonu Beyler Barajı Üst Savak veya bir diğer ismiyle Taşkın Savak dediğimiz bir baraj lokalitesinin kazı alanında, inşaat alanında bulunmuş olan bir fosil.
02:10İskelet yapısı koskoca 17 metre uzunluğunda aşağı yukarı neredeyse buradan salonun en uç köşesine kadar ki büyük bir alan Şene bölgesinden kuyruk bölgesine kadar devasa bir canlı.
02:25O dönemin okyanuslarının ve denizlerinin en gigantik canlısı yani en iri canlısı.
02:30Bu lokalite kazılmaya başlayıp da kamyonlara dolduruldukça iş makineleri tarafından büyük bir kısmı o devasa kemikler, kaburga kemikleri, kuyruk kemikleri ve kafatasının diğer parçaları kamyonlara doldurularak götürülmüş bir yere bırakılmış, atılmış.
02:53Ben tesadüfen işte o kamyondan mı düştü yoksa kepçeden mi düştü?
02:57O 60-70 santimetrelik iki parça ile 30 santimetrelik iki parça ya tesadüf ettim lokalitede.
03:07Baktım ki kıyısından köşesinden kemiksi dokuya sahip bir takım çıkıntılar var, bir takım materyaller var.
03:13Şüphelendim ve onun üzerine çekicimle kırmaya başladım.
03:22Çene ve çeneye bağlı 6-7 santimetre uzunluğunda dişleri, dişlerle karşılaştım.
03:29İşte bakın bu dişleri örten kalıp dediğimiz kısım da şu.
03:33Fosilin kendisi bu.
03:34Bunu örten, gizleyen, kayanın içerisinde kalan kısım da şurada gördüğünüz bakın dişlerin kalıbı, şu çenenin kalıbı.
03:41Burada gördüğünüz de 60-70 santimetre uzunluğundaki en iri parça ve bu parçada da gördüğünüz gibi uzunca bir çene kemiğini görüyorsunuz.
03:54Tamamen taşlaşmış vaziyette ve şurada görmüş olduklarınız da 6 santimetre, 7 santimetre uzunluğunda dişler.
04:00Bu dişlerden herhangi bir tanesini, tabii ben bu keşfi yaptıktan sonra doğrudan doğruya mozozarlar üzerine uzman değilim ben.
04:08Bunun üzerine Fransa Doğa Tarihi Müzesi'nden bir dinozorcu hocamıza ulaştım öncelikle.
04:15O söz konusu Doğa Tarihi Müzesi'nde bu işlerin uzmanı olan bir bayan olduğunu söyledi.
04:22Bir bayan bilim adamı olduğunu söyledi, Nathalie Bardi isimli.
04:25Onunla beni temasa geçirdi.
04:26Ve böylece Nathalie Bardi ile temasa geçtim.
04:30Kendisini davet ettim Türkiye'ye.
04:33Ve söz konusu husilleri bizzat Hacettepe Paleontoloji Laboratuvarı'nda inceledi.
04:41Dişlerden bir tanesini iki gün çalışarak, bizim diş taşı temizleyicileri var, temizleyici aletleri vardır ya dişçilerimizin.
04:49O aletlerle ince ince temizleyerek tek bir dişi çıkardı.
04:53Çünkü o tek diş çok önemliymiş taksonomik açıdan.
04:56Sistematik açıdan.
04:58Üzerindeki teziyinatlar, üzerindeki çizgiler nedeniyle bunun Hoffmanni olduğu oradan ortaya çıkıyormuş.
05:04Dolayısıyla bunu tür bazında binominal olarak böylece ortaya koydu.
05:09Mozazarus Hoffmanni olduğunu keşfettik böylece.
05:12Altı farklı lokalitede bulunuyor.
05:14İşte Hollanda, Belçika, Fransa, Polonya, Bulgaristan, Türkiye ve en son İtalya olmak üzere toplam yedi lokalite.
05:23Türkiye altıncı lokalite.
05:26İlk Mozazor 1780 yılında Belçika'nın Mesrih kasabasında bulunuyor.
05:30Burada bakın yine ayrıca bir iskelet yapısı içerisinde işte 4-5 insanın yan yana gelmesiyle ne kadar devasa boyutta bir canlı olduğu ifade ediliyor.
05:40Bu gördüğünüz canlı ve diğerleri de bakın karasal dinazorlar.
05:44Arasındaki boyutsal farkı ve ne kadar büyük olduğunu görebiliyorsunuz.
05:48Tabi bunlar da beslenme nasıldır?
05:50Bunlar karnevor canlılar.
05:52Yani denizlerdeki başlıca balıklarla efendim o devirde yaşayan amonitlerle, yengeçlerle besleniyorlar.
06:00Ve gerçekten de bulduğum lokalite yengeçler açısından, amonitler açısından ve o dönemde yaşayan denizel kabuklular açısından o kadar zengin ki.
06:12O yüzden de oralarda demek ki dolaşarak beslenme ihtiyacını gideriyormuş karasal canlılar gibi de kısa dönem solunum gerçekleştiriyorlar.
06:22Mozazor Sohmani 99 yılında 25 yıl önce Devrekani Kastamonu'da keşfedilmiştir.
06:29Lokalitesi Devrekani Kastamonu Beyler Barajı üst tavak bölgesidir.
06:35Türkiye'de ve Asya'da ilk keşiftir bu.
06:37Yani 45 milyon kilometre karelik Asya ki Türkiye ön Asya olarak da geçer.
06:44Bu bölgenin ilk keşfidir.
06:46Şimdiye kadar sadece Kuzey Yarıküre'de, bakın Güney Yarıküre'de hiç bulunmamıştır mozozarlılar.
06:52Dünyamızın Kuzey Yarıküre'sinde keşfedilmiştir.
06:56Ülkemiz 6. lokalitedir.
06:57Bu çok önemli.
06:59Yine 65 milyon yıl öncesinde yani en geç Kratese dönemi dediğimiz dönemde yaşamıştır.
07:06Yaş olarak da çok önemlidir.
07:08Ve mozozarlılar yeryüzü okyanuslarında 30 milyon yıl hüküm sürmüşlerdir.
07:14Yani 95 milyon yıl, 65 milyon yıl arasında hüküm sürmüşlerdir.
07:18Dinozorlar ise 65 milyon yılla aşağı yukarı geriye doğru giderseniz 150 milyon yıllık bir yaşam periyonuna sahiptir dinozorlar.
07:28Şimdiye de bulunmuş en genç mozozarus Hoffmanni'dir.
07:31Yani bundan önceki bulunan 6 lokalitede bulunan, 7 lokalitede bulunan mozozorlar içerisinde en gencidir.
07:40En genç derken yani en son yok olan anlamında söylüyorum.
07:44Yaşadığı dönemin okyanus ve kanalarının da en iri canlısıdır.
07:48Kentin belki ilk yerlisi dediğimiz mozozok müddet değil ama bizim 30 kilometre kuzeyimizde devrekenli içimiz var.
07:57Bilmiyorum gittiğiniz mi?
07:58Aynı zamanda ve gezdiğiniz yerde göreceğiniz kayaların yaşı tam 70 milyon.
08:03Kastamonu'nun kesinlikle evrene bir armağanı ve bu armağan maalesef başta Kastamonu olarak olmak üzere çok fazla bilinmiyor.
08:311999 yılında bugün konuşmacımız olan çok değerli hocamız aynı zamanda hemşehrimiz Cemal Tünoğlu tarafından muazzam bir keşif yapıldı.
08:4119. yüzyılda keşifler çağı bitti aslında.
08:4420. yüzyılda bir kaşifle tanışıyor olmak, onunla yan yana olmak da ayrı bir onur hepimiz açısından.
08:50Ve 1999 yılında 70 milyon yaşında evrenin, jeolojik tarihin sessiz tanıklarından bir tanesi değerli hocamızın malasıyla, çekiciyle gün yüzüne çıkartıldı ve bilim dünyasına sunuldu.
09:05Bu keşif boyutları bakımından dünyanın en büyük olması nedeniyle gerçekten çok önemli.
09:11Müzemizdeki en büyük ikinci odayı biz mozosaursa ayırdık.
09:16Mesele oradaki grafik uygulamalarımız ya da imitasyonlarımız ya da haritalarımızla insanlara eğlenceli vakit geçirmek ya da sadece bilgilendirmek değil,
09:25dünyadaki unik olan bir buluntuyla aslında bir kentsel imge yaratma çabasının içinde olmamızdır.
09:30Evet çok fazla değerimiz var ama değerlerimizin büyük bir çoğunu hem Anadolu'yla da hem de dünyayla da paylaşıyoruz.
09:37Eğer siz bir kentsel imge yaratmak istiyorsanız sizin unik bir buluntunuz, unik bir özelliğiniz olması gerekiyor.
09:44Ve biz de bunu düşünerek mozosaursa böylesine önemli bir yer ayırdığımızı düşünüyoruz.
09:49Bugün konuşmacımız olan çok değerli hocamız aynı zamanda hemşerimiz Yaman'tın.
09:5319. yüzyılda keşifler çağı bitti aslında.
09:5520. yüzyılda boyutları bakımından dünyanın en büyük olması nedeni de gerçekten çoğun bilinir kılınması için her şey yapılmış durumda.
10:05Bir özür def etmek açısından 25 yıl sonra böyle bir şey yapıyoruz.
10:09Müzemizin yeni evresini yaparken biraz ilik bir arusa ayırdık.
İlk yorumu siz yapın