00:00Müzik
00:01Merhaba ben Gümeş Samoğlu, Yeşildağ programı ile yine karşınızdayız.
00:30Müze şehir Mardin'deyiz.
00:31Güzel bir hikaye ekrana getirmek istiyorum.
00:33Çok sık geldiğim yerlerden bir tanesi ama biraz detaya ineceğim.
00:37Çünkü burada medreseler ve manastırlar ikisi de dine eğitim veren farklı gruplar.
00:42Daha doğrusu farklı eğitim merkezleri.
00:44Bunların hikayesini ekrana taşımak istiyorum.
00:47Bunlardan ilki Darül Zaferan Kilisesi.
00:50Burada eskiden safran bitkisi varmış.
00:52O yüzden Zaferan yani Safran Manastırı olarak da geçiyor.
00:56Buradan başlayacağız.
00:58Kasımiye Külliyesi'ne.
01:00Oradan da Midyat, Morgabriye'yle kadar geçeceğiz.
01:03Bu iki dini merkezi, din eğitim merkezini ekrana taşımak istiyorum.
01:06Çünkü bazılarında hala yaşam devam ediyor.
01:09İzlediğiniz için teşekkür ederim.
01:39Manastırın en eski bölümü burası ve biz en eski bölümden başlamak istedik.
01:44Burası 4000 yıllık bir tapınak ve Süriyenler.
01:48M.Ö. burada Güneş veya Ay'a tapıyorduk.
01:51Paganlık ve bölgede yazılı kaynaklara göre 5500 yıllık bir geçmişimiz var.
01:57M.Ö. ise 1. yüzyılda Urfa'da 037 yılında toplu bir şekilde Hristiyanlığa geçiş yapınca 4. yüzyılda Manastır bu tapınak üzerine inşa ediliyor.
02:08Tabi eskiden bazı kaynaklara göre bu kemer kısmı komple çıktı.
02:13Güneş ışınları içeriye giriyordu.
02:15Orijinal zemin 2 metre daha aşağıda.
02:17Bunlar sonradan kapatıldı.
02:20M.Ö.
02:29Tabi bu Manastır'ın en büyük özelliği 640 yıl boyunca 13. yüzyıldan 1933'e kadar tüm dünyadaki Süryani Ortodoksların merkezi, patrikhanesi oluyor.
02:42Merkez 1933'te buradan Humus'a, Humus'tan da Şam'a göç ediyor ve Gümse kadar resmiyet hala Şam'da, Suriye'de.
02:51O dönemde burası bir mezar odası olarak kullanmayı başladı.
02:55Burada 7 tane de mezar bulunuyor.
02:57Her bir bölüm bir mezardır ve bu 7 mezarın içinde birden fazla din adamları var.
03:04Yani toplu bir şekilde 152 din adamı oturur vaziyette defnedildi.
03:09Burada defnedilenler, burada eğitim veren ve burada yaşayan olmak zorunda değil mi?
03:13Dışarıdan başka bir din adamı geliyor mu?
03:16Her din adam görev yaptığı Manastır'da ve kilisede defnediliyor.
03:20Vasiyet üzerine de değişebiliyor ama genelde pek fazla vasiyet olmuyor.
03:24Bunlar bu Manastır'da görev yapan din adamları.
03:26Baştaki 3 mezar Patrik mezarı.
03:29Patrik din lideri oluyor ve Patrikhane 1933'te Suriye'ye taşındığı için artık baştaki 3 mezara Patrik defnedilmiyor.
03:37Diğer 4 mezar Metropolit.
03:39Metropolit Patrik'in bir altı oluyor.
03:41Bölgesel lider ve bunlar halin aktif olarak kullanılıyorlar.
03:45En son 1969'da Mor Filiksinos, Hanna Dolabani bu mezara defnedildi ve günümüzde vefat eden Metropolit olursa tekrardan en eski mezar açılacak.
03:59O da köşüdeki oluyor.
04:00Manastırlar mesela merkezden uzaktalar.
04:27Uzakta olmaların bir sebebi var mı?
04:28Evet şöyle manastırlar eskiden halka kapalı oluyorlardı.
04:33Sadece inzivay çekilen din adamları ve din kadınları yani rahipler ve rahibeler manastırlarda yaşardı.
04:40Tabi eskide tarihte kadın ve erkek manastırları ayrıydı.
04:44Burası da bu arada tarihte erkek manastırı oldu.
04:47Evet.
04:48Evet şimdi 1600 yıllık manastır ve 1600 yıldır erkekler yaşıyordu.
04:53Son yıllarda kadınlar da var şu an manastırda işte ailesiyle birlikte.
04:57Manastır'a hizmet edenler var.
05:00Müzik
05:01Şimdi Mardin Kasımiye medresesini göreceğiz.
05:29Daha sonra Morgabriel'e geçeceğiz ama önce burayı görmek istedim.
05:33Çünkü ikisi de sonucunda dini eğitim veren bir merkez.
05:37Burası İslami diye de Süryanler için dini eğitim veren merkezlerden bir tanesi ama içerisi çok ilginç.
05:43MÜZİK
05:48Şurada Mehmet Taş yazıyorum. Ben bugün onun torunuyum Mehmet Taş.
06:06Biz dört kuşaktan beri olarak gönlü olarak bu medreseye bakıyoruz.
06:09Yıllarca bu medreseye hizmet ediyoruz.
06:11Gönlü olarak bu medreseye bakıyoruz.
06:13Şimdi size içeride yardımcı olacağım. Eyvallah buranın bir tarihini anlatacağım size.
06:17Her şeyi dedenizden mi öğrendin?
06:19Tabii her şeyi dedemden öğrendim. Yıllarca burada böyle devam ediyoruz.
06:22Onun en sevdiği yer neresiydi?
06:24En sevdiği kapı giriş kısmı.
06:26Kapı giriş kısmı.
06:27Niye böyle çok severdi?
06:28Çünkü orada otururdu. Ova izlerdi.
06:31Gelin misafirleri beklerdi.
06:32Geldiği sırada sabah erkenden aynen kapıları açardı.
06:36Misafirleri eşlik etlerdi. İçeride gezerdi anlatırdı.
06:39Şimdi siz yapacaksınız.
06:40Şimdi ben sizlere yardımcı olacağım abi.
06:42Teşekkürler.
06:43Bir ev ona doğru getireceğiz.
06:44Tamam.
06:50Şimdi eyvan dedik. Eyvan aslında üç tarafı kapalı, üstü tonozlu, ağlı bir tarafı açık oluyor.
06:57Açık olarak.
06:58Tek eyvandı.
06:59Aynen.
06:59Tamam.
06:59Şimdi öğrenciler sağ ve sol tarafta öğrenciler ders gördüğü esnasındaysa öğretmen öğrenciye kızdığı sırada ise karşı taraf rahatsız olmuyor.
07:07Neden? Eyvan dediğimiz yerse su ve sesi kesiyor.
07:10Karşı taraf öğrenci rahatsız olmaması için.
07:13Haa bu su onu mu kesiyor?
07:14Aynen.
07:14Haa süper.
07:15Sesi kesiyor.
07:24Şöyle karşıya baktığımız radaysa şöyle onluk kemerler var.
07:27Şöyle bir, iki, üç, dört, beş.
07:29Yani İslam'ın beş şartını gösteriyor.
07:30Medresede toplan bulunan oda, yirmi üç oda bulunuyor.
07:34Alt kısım, misal sınıf.
07:35Misal her sınıfın üzerinde farklı farklı bir isyan bulunuyor.
07:38İçeride tıp, kimya, fizik, astronomik.
07:41Misal karşı tarafı odalarsa Kur'an-ı Kerim odaları gösteriyor.
07:44Kapıların neden küçük hafı saygı amacıyla ön sıradadır.
07:47Ellerik içeri geçiyor ki saygı hürmet gösteriyor.
07:50Her oda başında dört kişi öğrenci sınıfta ders görüyor.
07:53Mehmet çok hızlı konuşuyor.
08:04Ben biraz toparlayayım.
08:06Burası hayat çeşmesi olarak adlandırılıyor.
08:10Orası doğuş, gelişme, büyüme ve havuzda ölümü simgeliyor.
08:16Öyle bir hikayesi varmış.
08:17Aynı zamanda bu suyun buradaki sirkülasyonu iki dershane arasındaki ses izolasyonunu sağlıyor.
08:25Öyle bir özelliği varmış.
08:26Aslında her yerin bir hikayesi var.
08:28Rehberlerden dinlediğiniz zaman çok keyifli aslında.
08:31Onlar da biraz sıkılmış herhalde.
08:33Huz huz anlatıyorlar.
08:35O yüzden bunu toparlamak istedim.
08:36Buraya Eyvan deniyor.
08:38Tek Eyvanlı bir yer burası.
08:39Eyvan demek üç tarafı kapalı, tonozlu bir alan.
08:42Bir tane de tonozlu var.
08:44İki tarafı da kapalı.
08:45Bir tarafı açık zaten ovaya doğru bakıyor.
08:48Tek Eyvanlı.
08:48Bu Eyvanlılar aynı zamanda şeylerde de, kiliselerde de bu Eyvanlılar'dan görüyoruz.
08:53Zaten birbirine benzer yapılar.
08:55Birazdan onları da görmeye gideceğiz.
09:05Çok ziyaretçi var.
09:06Herkes yine fotoğraf çekiyor fakat yazıları kimse okumuyor.
09:10Aslında hikaye yazılarda.
09:12Bunun ne olduğunu da çok anlamıyorlar.
09:14Cezer'i 1100'lü yıllarda yaşamış Müslüman bilim adamı,
09:21mucit, mühendis o dönemlerde su dolabını bulmuş.
09:25Burada bazı İslami bilim adamlarının buldukları su buhar makineleri var.
09:31O dönemde buharı bulmuşlar, buhar makinesini bulmuşlar da devam ettirememişler.
09:36Devam ettirilmesi 1700-1800'lü yıllara kadar uzanmış.
09:39Yani aslında bir şeyi keşfetmişler ama ne olduğunu çok anlayamamışlar.
09:44Yani o günden bugüne geldiğini anlatan güzel bir yer.
09:48Bu maketler de onu anlatıyor.
09:50Burada da o hikayeler var.
09:51Ama insanlar sadece fotoğraf çekip gidiyor.
09:53Hikayeleri okumuyorlar.
09:55Hikayesiz bunların hiçbir anlamı yok.
09:56Çekim yapamıyoruz.
10:09Herkes açımın içine girdiniz.
10:11Kameramı kapatıyorsunuz.
10:12Bu arada ben de buraya geldim mecburen.
10:14Ya inanılmaz.
10:15Burası bir medrese.
10:16Medresenin bir adabı, bir usulü var.
10:19Buraya geldiğiniz zaman ona göre hareket etmeniz lazım.
10:22İnsanlar nereye geldiğinin farkında değil.
10:24Burası Müslümanlar mı yaptı diye soranlar var.
10:27Bunlar da soran bizim vatandaşlarımız.
10:30Bir de devamlı fotoğraflar çekiliyor.
10:32Yazılar okulmuyor.
10:33Hikayelere bakmıyorlar.
10:34Bu sosyal medya maalesef bizi mahvetti.
10:37Herkes iki tane su fotoğrafı çekebilmek için gidiyor.
10:40Şeyler bile, rehberler bile gelin şuradan şu fotoğrafı çekin.
10:44Buradan bu fotoğrafı çekin diyor.
10:45Anlatırken hızlı anlatıyorlar.
10:47Üzülüyorum açıkçası yani.
10:49Geldiğiniz zaman buranın bir ulu bir şeyi var.
10:51Böyle bir durun, dinlenin, suyun sesini duyun.
10:54Suyun sesini duyamadı.
10:55Ben havuzu şimdi görüyorum yani.
11:21Gerçekten muhteşem bir yer Midyat.
11:35Mardin gibi müze şehir.
11:36Bu tür müze şehirlere ihtiyacımız var.
11:39Tabii bu bir kısmını ortaya çıkartabildik.
11:41Daha da zenginlik biraz daha aşağıda.
11:44Aslında Midyat bir mağara şehir ismini de oradan alıyor.
11:48Daha sonra mağara şehirlerin üzerine kat kat şehirler kurulmuş.
11:51Geçtiğimiz günlerde de böyle bir mağara bulundu ve kazılarda devam ediyor.
11:55Kat kat bir medeniyet var.
11:57Medeniyetin beşiği.
11:58Bir ortaçağ görünümü var.
12:00Gerçekten çok güzel.
12:01Zaten biliyorsunuz Süryanilerin yaşadığı bir yer.
12:05Camiler, kiliseleri yan yana.
12:07Onları da görebiliyorsunuz.
12:08Hala yaşantısı sürüyor.
12:10Bu bölgede yaklaşık sekiz dil konuşuluyor.
12:12İnsanlar bu dillere de hakimler.
12:15Buraları dolaşırken onu hissedebiliyorsunuz.
12:18Sadece tek dil gibi geliyor.
12:20Arapça gibi geliyor.
12:21Ama aslında aralarında çok farklı diller de var.
12:24O yüzden çok güzel yerlerden bir tanesi.
12:26Tek dileğimiz tabii burayı biraz daha güzelliğini ortaya çıkartabilmek.
12:41Taş binalar hayranım.
12:50Gerçekten çok güzel.
12:52Bir de şu parkeyi yapmasalar iyi olacakmış.
12:54Çünkü dokuya hiç uymuyor.
12:56Bir tanesi doğanın tam kendisi.
13:00Alıyorsunuz, işliyorsunuz, kesiyorsunuz, biçiyorsunuz.
13:03Bu bir binaları yapıyorsunuz.
13:04Gerçekten çok güzel.
13:06Suyu yediği zaman da sertleşiyor.
13:07Kapadokya'ya da biraz benziyor.
13:09Zaten kirli topraklar.
13:11Isı yalıtma açısından gerçekten muhteşem.
13:14Bir de o kadar güzel işlemişler ki
13:16her motifin bir anlamı var.
13:19Onu yapmak bile bir bölüm ister.
13:21Belki bir iki bölüm ister.
13:22Gerçekten çok zengin bir yer.
13:24Taş binaların korunması beni çok mutlu ediyor.
13:27Şu anda Midyad'dayız.
13:49Gabriel Manastır'ındayız.
13:52Burası Süryani cemaatinin dini merkezlerinden bir tanesi.
13:55Önemli merkezlerinden bir tanesi.
13:57Herhalde dünyadaki en sağlam kalan manastırlardan bir tanesi.
14:00Bazı kiliselerden bile daha eski ve bugüne kadar gelebilmiş bir manastır.
14:06Hala yaşam sürüyor.
14:08Papazlar yukarıda, rahipler, rahibeler yaşamlarını sürdürüyor.
14:12O yüzden bazı yerlerine girmeniz mümkün değil.
14:15İzin vermiyorlar.
14:16Bazen kendilerini görebiliyorsunuz.
14:18Ama çok orijinal bir yer.
14:19Gelip burayı gezmenizi, ziyaret etmenizi isterim.
14:21Çünkü bu kadim kültürü çok güzel de anlatıyorlar burada.
14:25Süryani cemaatinin kültürünü, Süryaninin kültürünü gözlemlemeniz, deneyimlemeniz için güzel merkezlerden bir tanesi.
14:33Evet bu haftalık da bu kadar.
14:52Benim için çok güzel bir gezi oldu.
14:54Özellikle manastırların çevresi çok dikkatimi çekti.
14:57Her taraf meyve bahçeleriyle dolu.
14:59Ekiyorlar, biçiyorlar, gen havuzu gibi kullanıyorlar.
15:02Boş bırakmamışlar.
15:04O benim çok hoşuma gitti.
15:05Güzel bir hikaye ekrana taşımaya çalıştık.
15:08Dini merkezlere gelirken lütfen egolarınızı dışarıda bırakın.
15:12Kıyafetlerinize dikkat edin.
15:14Hal hareketlerinize dikkat edin.
15:16Dini merkezler bir sosyal medya dekoru değil.
15:20Ona dikkat edin ve öyle gelin derim.
15:23Çünkü gerçekten buradaki insanları bazı hareketler rencide ediyor.
15:27Uyarıyorlar ama insanlar bazen sosyal medya için o fotoğrafı çekeceğim diye kendini kaybediyor.
15:33Haftaya bir başka yerde bir başka hikayede buluşmak üzere.
15:35Hoşçakalın.
Yorumlar