00:00Sa nakalipas na dekada,
00:04pumotok ang interes sa agriwood sa Pilipinas.
00:12Ang punong hinahayaan lang dati,
00:16isa-isang pinutol sa kagubatan
00:20dahil sa pangako ng malaking kita.
00:24Ngayon, critically endangered na ang labnisan.
00:30Dahil iilan na lang ang mga lugar sa bansa na may natitira pang matatandang puno,
00:35lalong naging delikado ang kalakaran.
00:40Ang ibang mga hunter,
00:42na tila kabilang sa mga organisadong grupo,
00:45pinapasok na rin ang mga protected areas.
00:51Kuha ito ng isang kamera sa Northwest Panay Peninsula Natural Park.
00:56Dayo lang daw ang mga agarwood poacher dito.
01:00Na tila armado pa ng mga mahabang baril.
01:13Nakipagkita uli ako sa buyer na si Dante Saluzon.
01:18Naipuslit na niya ang agarwood galing sa mga bundok ng Mindanao.
01:22So, pa nagbebenta ka, ganito yung transaction?
01:25Ganito, usually, yeah.
01:26Send testing tawag dito,
01:28na dapat amoyin din ang kliyente mo
01:30kasi maibang mga nagbabagsak ng galing sa probinsa.
01:34Kala nila agarwood, hindi yung agarwood.
01:38Ang agarwood, na tinatawag ring wood,
01:41hinahanap-hanap ng mga foreign buyers dahil sa kanyang amoy,
01:46lalo na pagsinindihan.
01:48Ng wood.
01:49Iilawan yan siya.
01:54So, ito.
01:57Sige, ilagay ko ito ng...
02:00para lalabas yung mas maraming oil.
02:03Pakita mo yung nagbaburn na yung oil niya.
02:13Hindi mo masasabing basta mabango eh.
02:15Ang complex nung scent niya eh.
02:17May matamis, merong sweet smell,
02:21may woody smell,
02:23may earthy smell.
02:26Kwento ni Dante,
02:27karamihan sa mga kliyente niya
02:29galing Middle East o di kaya'y China.
02:32Kung saan may mahabang kasaysayan na
02:35ng paggamit ng agarwood.
02:38Few minutes or few seconds na naaboy nila yung uso.
02:41Straight forward.
02:42I get this.
02:43How many kilos?
02:44I give me two.
02:45Give me three kilos.
02:47Tapos nagbabayad na agad yun?
02:48Agad-agad.
02:50Pero totoo bang nagkakahalaga
02:52ng milyong-milyong piso
02:54ang isang kilo ng agarwood?
02:57Yung pinakamahal, yun yung mga oil
02:58na galing sa mga matatanang trees
03:00like 50 years old and beyond.
03:01Wala tayong makuha doon, sir.
03:03Parang naubos na atla yung
03:04first wave ng mga pochers sa Pilipinas.
03:07Yung sinasabi niya ng
03:08million-million na kilo per kilo,
03:103 million,
03:11parang halos naubos na nila yan.
03:12Bakit naubos?
03:13Ano na nangyayari?
03:15Eh siyempre,
03:16nung lalaman nila,
03:17bahal nga yung agarwood
03:18at hinahanap ng mga ibang
03:19foreigners
03:20na maganda talaga
03:21yung wild na Philippines,
03:22talaga'y ginagulugad nila
03:23yung buong Pilipinas
03:24wala
03:25buson, puntang Mindanao.
03:36Ang matatanang puno ng lapnisan,
03:38natural na gumagawa ng agarwood
03:39sa piling pagkakataon.
03:41Halimbawa,
03:43kapag nasusugatan sila
03:45ng mga hayop sa gubat
03:46o napipinsala ng bagyo.
03:50Pero bihira lang itong mangyari.
03:52Kaya sabi ni Dante,
03:53tsambahan lang daw
03:55ang paghahanap ng agarwood dati.
03:58Putulong ng putul
03:59kasi out of 100 trees,
04:01meron lang 3% dyan na may laman.
04:04So, 3 to 7%.
04:05So, isang dahil pinutul mo,
04:07tatlo to limang kahoy lang
04:09napakinabang ang dares, wala.
04:10So, sayang naman.
04:11Sayang yun.
04:13Ang mga binibentang agarwood
04:15ni Dante ngayon
04:16galing nalang umano
04:17sa mga inoculated na puno
04:20na umaabot na lang daw
04:21ng 300,000 pesos
04:23kada kilo.
04:25Pero bawal pa rin ito
04:26dahil galing
04:27sa mga puno
04:28sa kagubatan.
04:34Regular daw
04:35na nakikipagkita si Dante
04:36sa mga banyagang kliyente,
04:38hindi lang sa Pilipinas
04:39kundi sa labas ng bansa.
04:47Hindi ko ba nakakaproblema yan
04:48sa ano?
04:49Costumes?
04:50Wala naman ko, sir.
04:51Kasi minsan,
04:52nilagay ko lang sa pagkain ko.
04:54Local airport,
04:55kaya ilang airport,
04:56wala naman.
04:57Ito, kumbaga,
04:58nilagay mo lang dun sa pagkain,
04:59nilagay sa loob ng damit.
05:01Hindi naman nakikita.
05:03Darating din daw ang araw na puro tanim na lapnisa na lamang ang aanihin nila Dante.
05:12Pero sa ngayon, tuloy pa rin siya sa pagbebenta ng iligal.
05:17Kasi wala pa naman talagang nagtanim na malalaki na.
05:21But I'm sure may hangganan to eh.
05:23Kasi ba't ako pupunta ng bundok if I have hundreds or thousand trees sa farm ko?
05:28Pagamat tila maluwag na nakakakilos ang mga tulad ni Dante,
05:37marami na rin ang nahuli.
05:40Ayon sa Department of Environment and Natural Resources,
05:43mula 2016 hanggang 2021,
05:46bumabot ng P132M ang halaga
05:49ng nasa Batna Agarwood
05:51mula sa iligal na kalakaran.
05:54May mga nahuli na rin banyaga.
05:57Sa buong mundo,
05:59tinati ang $30 billion o 1.7 trillion pesos
06:03ang global agarwood market.
Comments