00:00At bagong lahat, welcome sa Bagong Pilipinas, Asik Albert.
00:03Sasamahan mo na kami regularly dito.
00:05Yes, maraming salamat, Asik Weng, at sa ating PTV4.
00:09Very much happy to be back here sa Bagong Pilipinas ngayon.
00:12At least regularly, meron na tayong matatalakay tungkol sa DOH.
00:15Hindi na kami mahirapan magtawag para hunigin ang appointment.
00:18Ah, tama yan, no?
00:20Alara na sa panahon ngayon na ang lakas ng ulan, no?
00:23Meron nga tayong bagyo si Typhoon or Tropical Storm Danas na
00:27Mukhang pati yung pangalan niya kasi parang in and out siya dun sa ating area of responsibility.
00:32Pero ang mahalaga, Asik Weng, pinapaalalahanan natin na mula sa DOH,
00:36yung mga wild diseases, yung mga waterborne illnesses,
00:41influenza-like illnesses, leptospirosis, at saka dengue.
00:45Yan pong apat na yan, Asik Weng, no?
00:46Yan yung mga tipong nga pag talagang maraming tubig.
00:49Bakit?
00:49Kasi yung waterborne diseases, pwede tayo makakuha ng sakit sa chan, no?
00:54Yung pagdurumi, ating problema, pagka merong maduming tubig na nakapasok sa ating mga tubo,
01:00pagka may mga tagas ito.
01:02Kaya mahalaga, kung may duda tayo sa ating tubig inumin,
01:05ay pakuloan natin ang dalawang minuto para sigurado tayo sa iniinom natin bago natin siya hunin.
01:11Yun naman po sa influenza-like illnesses, yung mga malatrang kasong sakit,
01:15simple lang po, maghugas ng kamay, pero very effective po yan,
01:18kasi yung mga virus or bacteria na pwede natin malipat-lipat,
01:22kapag malinis ang kamay natin, hindi ito malilipat.
01:24At kung may sintomas, ay bumukod na po muna at magsuot po ng face mask.
01:29Sa leptospirosis, Asik Weng, no?
01:31Yung lepto, naku, huwag na po tayong lumusong sa baha kung makakaiwas po tayo.
01:35Pero kung di makaiwas, tayo po ay kumunsulta sa ating mga health center.
01:40Merong prophylaxis na sinasabi.
01:41And by the way, naghahanda na rin po ang ating pamahalaan.
01:44Ang National Kidney and Transplant Institute ay naglabas na po ng call
01:49para sa ating mga hospitals and clinics na kung interesado po
01:53na matuto tungkol sa peritoneal dialysis,
01:55kasi hindi walatan dialysis, kailangan hemodialysis.
01:59Pwede hong magpaturo ang ating mga hospital
02:01sa ating National Kidney and Transplant Institute.
02:04And finally, Asik Weng, yung dengue.
02:07Alam natin, no, napagtagulan talaga, magsisimula ng tumaas.
02:10Nakakita na kami ng mga 6-8% na bahagyang pagtaas
02:14ng bilang ng mga kaso week on week.
02:16Sana po, ipatuloy natin yung ating taob,
02:19tak-tak, tuyo, at takip campaign every 4 o'clock,
02:22alas 4 kontra mosquito, araw-araw,
02:25para huwag pong dumami ang mga lamok na magdadala ng dengue.
02:29So balik ako lang yung sa tubig na sinasabi mo,
02:31kung duda, pakuloan ng dalawang minuto.
02:33Yung dalawang minuto na yun, yun yung habang kumukulo siya
02:35or pagkasalang mo, kasi it takes a while, di ba,
02:38bago kumulo yung tubig.
02:39So hindi pasok yung dalawang minuto doon sa simula pa lang na
02:43hindi pa umiinit habang papunta doon sa init at saka kulo.
02:46So kailangan yung kumukulo talaga siya.
02:48Kailangan makikita mo talaga na buubula-bula talaga siya.
02:50Tsaka ka lang magsisimula noong dalawang minuto.
02:53Tapos kailangan kompleto yung dalawang minuto.
02:55Huwag yung nagmamadali tayo, tas papatayin mo kagal.
02:58Second, yung sa sintomas ng flu.
03:01Kasi pare-pareho, di ba, sa dengue may lagnat, sa COVID may lagnat.
03:08Ano yung pwedeng parang pagkakaiba para ma-identify mo kung anong sakit talaga yung
03:13pwede mong self-diagnose bago ka pumunta sa doktor.
03:17Tamang tanong yan, Asikwen.
03:18Lahat po ng mga impeksyon ay nagsisimula sa lagnat.
03:21Yun pong ating dengue, mataas ang temperatura.
03:2440 centigrade, 40 degrees centigrade pataas.
03:28Yun naman pong mga iba, pwedeng 38 to 40.
03:31Pero may mga ibang simptomas na sumasama.
03:33Sa leptospirosis, actually, walang simptomas ng leptospirosis sa simula.
03:37Maaaring mga 2 weeks pa bago magkaroon ng simptomas.
03:41Sa trangkaso, pwedeng may kasamang pagduduwal, no?
03:44Nausea na sinasabi, pwedeng sumasakit ang chan.
03:47Pero pwede rin yan sa dengue.
03:48Alam mo, Asikwen, para sigurado, sinasabi namin, wala pong mawawala.
03:52Pwede po kayong kumunsulta.
03:54Nationally, may hotline po ang DOH 1555.
03:58I think, press 2 kapag tumago kayo doon.
04:01Or pwede pong lumapit sa inyo yung pinakamalapit na barangay health center
04:04or rural health unit para sigurado tayo sa ating lagnat.
04:08Kung ano ba ang dahilan nito.
04:09Next, umbalikan ko naman yung lepto.
04:12Kasi maraming ngayon, yung lumulusong talaga sa bahas.
04:14Sinasabi, kailangan ba may open wound para magkaroon ka ng leptospirosis
04:19or kahit wala kang sugat, pwede kang magkaroon.
04:23Medyo tuso yung mikrobyo natin sa leptospirosis, Asikwen.
04:27Hindi yan naghahanap ng parang kailangan may sugat na nakikita.
04:30Yung maaaring nakikita natin bilang tao na sugat,
04:33baka mamaya akala natin wala.
04:35Yung pala may mga tinatawag na microabrasions.
04:37At sa Tagalog, mga maliliit po na gas-gas.
04:40Kahit napakaliit po niya, hindi na nakikita,
04:43dumadaan doon yung ating mikrobyo.
04:44Kaya pinapaalala namin, basta po napadaplis sa tubig baha.
04:48At by the way, masintabi sa mga kumakayan ngayon tanghali,
04:51ang baha po kasi parang ingidoron ng mga daga.
04:54Nandun lahat ng ihi nila na pinangkukunan ng ating mikrobyo.
04:58So siguraduhin po natin na kumonsulta tayo,
05:00basta nagdaplisan tayo ng tubig baha.
05:02Kasi yan, kung nakikita natin sa video,
05:04ayan yung mga kababayan natin na hanggang dibdib yung nilulusog nila.
05:08Hindi mo masabi kung sino dyan yung kahit maliit na gas-gas,
05:11pwede siyang maging entry point nitong ano.
05:13Actually, ito nga, asikoy, nakikita ko sa monitor,
05:16maaaring baka umabot po yan sa bibig at sa mata.
05:19Ayan ang mga pwedeng entry points.
05:21Maaaring wala silang sugat at hindi naman nila sina dyan.
05:24Nakikita ko na sila lumilikas.
05:26Kaya dapat po talaga, basta dumikit po sa tubig baha,
05:29ay kumonsulta na po.
05:30So para din naman sa peace of mind ng mga tao,
05:33sundin natin kasi baka akala nila nagkasakit lang sila,
05:36lagnat laki yung sinasabi.
05:38Pero para lang din sa peace of mind ng pamilya,
05:41magpakonsulta po tayo kung alam natin na tayo ay lumusong sa baha,
05:45tayo po ay nakagat ng lamok,
05:47tayo ay may konting sakit o lagnat na nararamdaman.
05:51Nariyan po ang ating mga health center,
05:52nariyan po ang Department of Health,
05:54pati na yung aming tinatawag na bagong urgent care
05:57and ambulatory service centers.
05:58Meron na po tayong 52 nationwide.
06:00Okay, maraming salamat sa update,
06:03ASEC Albert, dahil importante yan sa panahon na ito.
