- 7 ay önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00İNTRO
00:00Sevgili izleyiciler, Cumhuriyet TV ekranlarından herkese merhaba.
00:16Türkiye İstatistik Kurumu milyonlarca emeklinin maaşlarının belli olacağı Haziran ayı enflasyon verilerini açıkladı.
00:24Bunun üzerine konuşacağız.
00:26Ekonomist Prof. Dr. Aziz Çelik konuğumuz.
00:29Hocam hoş geldiniz.
00:31Hoş bulduk Erdem Bey. İyi yayınlar.
00:34Teşekkür ediyorum.
00:35Şimdi hocam TÜİK'in açıkladığı verilere göre Haziran ayı enflasyon oranı aylık bazda %1,37, yıllık bazda %35,05 olarak açıklandı.
00:48Maaşlara nasıl yansıdı bu oran ve açıklanan enflasyon verisi hakkında neler söyleyebiliriz?
00:54Sözü size bırakayım.
00:55Önce enflasyon verisi konusunda bir kısa değerlendirme yapmak isterim.
01:01TÜİK'in enflasyon verileri uzun zamandır tartışmalı veriler.
01:06Bu sadece vatandaş açısından tartışmalı bir durum değil.
01:10Yani vatandaşın günlük hayatta hissettiği enflasyonla TÜİK'in açıkladığı enflasyon arasındaki farktan kaynaklı değil.
01:17TÜİK verileri teknik olarak da tartışmalı veriler.
01:20Neden böyle?
01:21Çünkü TÜİK 2022 Haziran ayından itibaren enflasyona esas madde fiyat listesini yayından kaldırdı.
01:29Bunu kararttı.
01:31Dolayısıyla biz şu anda TÜİK'in açıklamış olduğu bugünkü enflasyon verilerinin hangi mal ve hizmet fiyatlarına dayalı olduğunu maalesef bilmiyoruz.
01:42Dolayısıyla TÜİK verileri hem vatandaş açısından hem de teknik olarak baktığımızda bilimsel olarak baktığımızda tartışmalı veriler.
01:52Bu tartışmaya mesela son olarak doğalgaz fiyatları da önemli bir etkide bulundu.
01:57Biliyorsunuz dün doğalgazı konutlarda kullanılan doğalgaz %25 oranında arttırıldı.
02:04Doğalgaz enflasyon sepetinde en yüksek paya sahip gruplardan birisi elektrikle birlikte.
02:10%1,5 ile 2 arasında bazen 2'den daha fazla etkide bulunabiliyor enflasyon üzerinde.
02:18Dolayısıyla %25'lik bir artışa baktığınız zaman bu doğalgazın sepetteki payıyla dikkate alındığı zaman enflasyonun çok daha yüksek gelmesine yol açabilirdi.
02:30Yani 1.37 yerine 1.8-1.9 civarına çıkması işlem bile değildi eğer Ocak ayında, Haziran ayında bu enflasyon uygulansaydı.
02:41Biliyorsunuz TÜİK geçtiğimiz yıllarda hükümetin doğalgaz faturasının bir bölümünü karşılaması nedeniyle doğalgazla ciddi bir indirim yapmıştı sepetle ve bu enflasyonda düşüşe yol açmıştı.
02:53Şimdi böylesine teknik bir takım şeylerle müdahalelerle de enflasyonun olduğundan daha düşük gösterildiğini söylemek mümkün.
03:01Önce bunu söyleyeyim.
03:02Yani Türkiye'de TÜİK'in açıklamış olduğu enflasyon verileri tartışmalı verilerdir.
03:08TÜİK bu tartışmayı bir kenara bırakmak istiyorsa detaylı enflasyon verisini, enflasyon mikro verisini kamuoyuyla paylaşmak zorundadır.
03:18Bunu paylaşmadığı sürece TÜİK verileri şaibeli olmaya devam edecektir.
03:23Milyonlarca insana da ilgilendirdiği için bu yani işçileri, emeklileri, memurları hatta kiraları her şeyi ilgilendirdiği için TÜİK verileri TÜİK'in üzerinde çok büyük bir sorumluluk söz konusudur.
03:37Maalesef bu sorumluluğa uygun hareket etmiyorlar.
03:40Kesinleşmiş yargı kararları var, mahkeme kararları var ve bu mahkeme kararlarına rağmen kamuoyuna enflasyon verisinin arka planını açıklamıyorlar.
03:50Önce bunu söylemek.
03:51Yani maaşlara gelen zam düşüyor, kiralar ona göre artıyor.
03:55Bir de hocam bizde uygulanan bir politika var, tasarruf diyoruz.
04:00Bunu özellikle ekonomi yönetimi çok sık dile getiriyor, nas diyoruz.
04:05Ama biz bu tasarrufların iktidardan ya da devlet kurumlarından yapıldığını görmüyoruz.
04:11Özellikle yüksek mevkilerden.
04:13Genelde yine bu sorumluluk da yurttaşın sırtına yükleniyor.
04:16Bu nasıl bir politika izlemektir size sorayım.
04:20Yani yurttaşın yükü arttıkça ve iktidar kendi giderini kısmadıkça, bir de üstüne veriler şaibeli bir şekilde açıklandıkça biz bu ekonomiyi rayına sokabilir miyiz?
04:33Hükümetin izlemiş olduğu enflasyondan mücadele politikasının özü gelirleri düşürmek, talebi düşürmeye dayalı bir politika.
04:42Dolayısıyla büyük kalemleri yani asgari ücreti, memur maaşını, emekli aylıklarını düşük tuttuğunuz zaman enflasyonun düşeceğini sanıyorlar.
04:53Halbuki burada bir teşhis hatası var.
04:55Yani enflasyonun sebebi olmayan bir faktörü enflasyonun sebebi gibi kabul edip onunla enflasyonu düşürmeye çalışırsanız enflasyon düşmez.
05:05Nitekim Türkiye, Mehmet Şimşek göreve geleli iki yılı geçti.
05:09Yani Haziran başında, 2023 yılının Haziran başında Mehmet Şimşek göreve gelmişti.
05:15Enflasyon %39 civarındaydı.
05:18Enflasyonu %70'lere kadar çıkarttı.
05:21Faizleri %50'lere kadar çıkarttı.
05:24Şu anda iki yılın sonunda enflasyon %35 civarında seyrediyor.
05:29Ortada bir başarı hikayesi filan söz konusu değildir.
05:32Çünkü %35 dünyada en yüksek enflasyonlu birkaç ülkeden biri demektir.
05:38Bakın Ukrayna ile Rusya savaş halinde her ikisinin enflasyonu da %10'un altındadır.
05:44Avrupa coğrafyasında, Asya coğrafyasında bizim gibi bir enflasyon söz konusu değildir.
05:50Yani bir tek Güney Amerika'da, Arjantin, Venezuela bir de Orta Afrika'da birkaç ülkede %30'un üstünde enflasyon söz konusu %40, %50 gibi.
05:59Dolayısıyla Türkiye'de enflasyonun sebebini yanlış teşhis eden bir ekonomi yönetimi var.
06:05Bu yanlış teşhis nedeniyle de ücretleri bastırırsak, asgari ücreti bastırırsak, daha düşük zam verirsek enflasyonun düşeceğini şey yapıyorlar.
06:14Halbuki bunun sonucu şudur.
06:15Enflasyonun faturasını çalışanlara, işçilere, emekçilere yıkıyorlar.
06:21Yani enflasyon yüksek yaşanıyor fakat bunun karşılığında çalışanlar daha düşük zam alıyorlar, daha geç zam alıyorlar.
06:27Enflasyonun bedelini ödemiş oluyorlar.
06:30Dolayısıyla bu ekonomi politikasıyla enflasyon kısa vadede ciddi bir biçimde düşmeyecektir.
06:36Ve enflasyon yüksek seyrettiği zaman da bunun her zaman faturası sabit gelirliye ödetilecektir.
06:43Neden?
06:44Çünkü sabit gelirli enflasyonun arkasından zam alıyor ve enflasyondan daha düşük zam alıyor.
06:49Şimdi %16.7 olarak açıklandı enflasyon.
06:53Şimdi işçi ve bağkur emeklileri 6 ay geçtikten sonra %16.7 olarak alacaklar bu zamla.
07:01Namur emeklileri 1.1 puan daha düşük alacaklar, 15.6 oranında zam alacaklar.
07:07Onlar 3 dönemdir düşük zam alıyorlar, enflasyonun altında zam almaya devam ediyorlar.
07:13En düşük emekli aylının ne olacağı belli değil.
07:1614.469 lira şu anda ama herkes yanılgısı içinde onlar da 16.7 zam alacaklar.
07:24Hayır o belli değil.
07:25Onun için hükümetin bir kanun çıkartması lazım.
07:28Çıkarıp çıkarmayacağı belli değil.
07:30Zam alamama riskiyle de karşı karşıya emekliler.
07:33Karşı karşıya elbette şu anda zaten almadılar.
07:35Şu anda bu açıklanan enflasyon oranı herkesin kök aylığına uygulanacak.
07:40Peki hangi emeklileri kapsıyor hocam bu zam alamama riski?
07:42Bütün emeklileri kapsıyor.
07:44Şimdi bütün emeklileri kapsıyor, bütün emeklileri yapılacak fakat emeklilerin kök aylığına yapılacak.
07:49Bazı emeklilerin kök aylığı en düşük emekli aylığından düşük.
07:53Yani şu anda en düşük emekli aylığı 14.469 lira fakat bu hazine katkısıyla buraya geliyor.
07:59Bazı emekliler 12.000 lira alıyor, bazı emekliler 11.500 lira alıyor, bazıları 10.000 lira alıyor.
08:04Aradaki farkı hazine kapatıp herkese 14.469 lira veriyor.
08:09Ama zam yapılırken herkesin kök aylığına yapılıyor.
08:13Dolayısıyla kök aylığı yapıldığı için bazı emekliler şu anda hiç zam alamamış durumdalar.
08:16Bunun değişmesi için yani 14.469 lira olan emekli aylığının artması için hükümetin bir kanun çıkartması gerekiyor.
08:25Meclise bir kanun yollaması ve çıkartması gerekiyor.
08:27Aksi halde bazı emekliler enflasyonundan düşük, bazı emekliler ise sıfır zam alacaklar.
08:32Kök aylıklarına bağlı olarak.
08:34Yani herkese zam yapıldı ama bazılarının zamı kağıt üstünde.
08:38Çünkü zaten 14.469 lira alıyor.
08:41Şimdi bu 12.000 lira alanın aylığına %15 zam yaparsanız aynı seviyeye gelecek.
08:46Yani şey bu, kök aylıkla tamamlanan aylık arasındaki fark nedeniyle böyle.
08:52Bunu önümüzdeki günlerde ancak anlayabileceğiz.
08:54Hükümetin buna niyeti var mı yok mu?
08:56Bunu bazen artırıyorlar, bazen artırmıyorlar.
08:58Yani bu tamamlama işlemini.
09:00Dolayısıyla yaklaşık 3.7 milyon emeklinin hiç ya da az zam, enflasyondan daha az zam alma ihtimali de var.
09:08Hükümet bu konuda şu ana kadar evet yapacağız demedi.
09:12Ocak ayında yapmışlardı.
09:14Bazı aylarda yapmadılar.
09:16Bazı zam dönemlerinde yapmadılar.
09:18Bakalım önümüzdeki günlerde göreceğiz bu ne.
09:20Bir başka sorun da bu.
09:21Yani zaten 14.469 lira gibi komik ve düşük bir şey alıyor, aylık alıyor emeklilerin çok büyük bir bölümü.
09:29Buna da zam yapıp yapmayacaklarını beyefendiler henüz açıklamadılar.
09:33Hocam şimdi bildiğiniz üzere bizde bir durum var.
09:37Refah payı o da Cumhurbaşkanı'nın tek elinde.
09:41Yani Sayın Erdoğan isterse, teveccüh gösterirse bir refah payı da ekleyebiliyor.
09:46Bu maaşlara yapılan zam oranlarına.
09:48Peki bu açıklanan rakamlardan sonra siz en azından iktidar kanadından Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan bir refah payı vermesini bekliyor musunuz emekliye?
09:58Şimdi buna şöyle cevap vereyim.
10:01Bir kere zaten demokratik bir ülkede bir kişiye bağlı bir refah payı söz konusu olmaz.
10:08Siz dersiniz ki ücretlere, maaşlara, aylıklara enflasyon artı büyüme oranında zam yapılacaktır dersiniz.
10:15Enflasyonu doğru ölçersiniz.
10:17Büyümeden pay verirsiniz.
10:18Dolayısıyla emekli de memur da başka bir şeye ihtiyaç duymaz.
10:22Bu doğru bir şey değildir.
10:24Yani bu himmet bekler gibi, yardım bekler gibi insanların bir kararı beklemesi demokratik hukuk devletinde olacak iş değildir.
10:32Bunun kanunla, düzenle, nizamla önceden belirlenmesi gerekir.
10:36Yani emekli önceden bilecek ki ben refah payı da alacağım, enflasyonu da alacağım, gelir kaybına uğramayacağız.
10:42Ama maalesef Türkiye'de bu işler çağrından çıktı ve dediğiniz gibi şeyler gündeme geliyor.
10:48Olur mu, olamaz mı konusunda ben şöyle söyleyeyim.
10:51Buradan herkes bir sonuç çıkarabilir.
10:55Ocak 2025'te en düşük emekli aylığı 12.500 liraydı.
11:01Neye yükseltildi?
11:0214.469 liraya yükseltildi.
11:06Bakın 14.470 lira yapılmadı.
11:081 lira yuvarlanmadı.
11:1014.500 lira yapılmadı.
11:1330 lira, 31 lira yuvarlanmadı.
11:1515.000 lira yapılmadı.
11:16Eskiden bu nasıl yapılıyordu?
11:195.000 lira, 7.000 lira, 7.500 lira, 10.000 lira, 12.500 lira gibi yuvarlak rakamlarla yapılıyordu ve biraz üstüne refah payı söz kursu.
11:27Fakat Ocak ayında 1 lira bile düzeltmediler.
11:31Yani 1 lira bile refah payı vermediler.
11:33Bunu geçtim, memur emeklilerine ve memurlara 3 dönemdir 10.500 puanlık bir eksi, yani enflasyonun 10.500 puan altında bir artış veriyorlar.
11:47Dolayısıyla bu dönem bir refah payı olur mu sorusuna ben şöyle cevap edeyim.
11:52Gündemde seçim yok.
11:53Seçim olmadığı için hükümet şöyle düşünüyor.
11:56Bunu unutur memurlar, işçiler, emekçiler.
11:59Dolayısıyla ben bir refah payı verileceği kanaatinde maalesef değil.
12:04Çok üzgünüm ama gerçek durum, yani tahmin bence bu.
12:08Kimse boşuna refah payı alırız, beklentisi içerisine girmesin.
12:12Refah payı olursa ya bu büyük bir toplumsal tepki karşısındadır ya da seçim söz konusu olacaktır.
12:18Aksi halde şu an izlenen ekonomi politikası, ücretleri ve gelirleri bastırmak ve emekçiye zırnık koklatmamak politikasıdır.
12:28Dolayısıyla ben bu politiklerin bir şeyi olarak, sonucu olarak herhangi bir refah payının bu Temmuz ayında gündeme maalesef gelmeyeceği kanaatindeyim.
12:38Hocam siz az önce dediniz ya, nasıl olsa bir seçim yok.
12:43Unutur emekli ya da memur.
12:45Biz onu kendi aramızda...
12:47Öyle, öyle, tabii ki.
12:49Siz değil, yok sizin şeyiniz değil.
12:51Evet, evet.
12:51Hayır, böyle sosyal medyada benim bu değerlendirme, yaptım bizi, çektim de anan şeyleri okuyor.
12:58Aman hocam.
12:58Ben düşündüğüm, tahminimi söylüyorum yani.
13:00Evet, evet.
13:02Hocam biz onu kendi aramızda da çok tartışıyoruz.
13:05Unutul mu, unutmaz mı?
13:062024'te unutulmadığını gördük yerel seçimlerde.
13:09Şimdi, emekli, memur, memur emeklisi yine bir bakıma zam aldı ama zam alamayan bir emekçi kesimi de var.
13:16Asgari ücretliler.
13:18Bir arazam bekliyorlardı Temmuz ayında.
13:20Geçen sene de yapılmadı.
13:22Bu sene de şu ana kadar en azından yapılmadı.
13:24Sizce bir asgari ücrete bu saatten sonra arazam gelir mi?
13:28Gelmezse de bu hayat pahalılığında, bu enflasyon ortamında emekli, memur, asgari ücretli nasıl hayatta kalacak?
13:38Tam yanlış söylemek de istemiyorum ama açlık sınırının galiba şu anda 2000 lira altına düşmeye başladığı asgari ücret.
13:46Evet, şimdi tabii bu sorunun cevabını maalesef ben de bilmiyorum şu son sorduğunuz.
13:53Yani bu parayla nasıl geçinilir?
13:55Hakikaten bu parayla, yani 22.105 lirayla ya da 14.469 lirayla geçinmek mümkün değil.
14:02Bu nasıl olur?
14:03İnsanlar giderek daha yoksullaşıyorlar, daha kötü besleniyorlar, yaşam standartları daha düşüyor ya da borçlanıyorlar.
14:10Yani eskisine göre daha kötü yaşamaya çalışıyorlar, hayata tutunmaya çalışıyorlar.
14:15Dolayısıyla bu sürdürülebilir bir durum maalesef değil.
14:20Ama hükümetin bunu, yani diğer söylediğim konu bunun için de geçerli.
14:27Asgari ücret konusunda bir aylardır bu beklenti var.
14:31Çünkü ciddi bir erime var asgari ücrette.
14:34Asgari ücret biliyorsunuz önceki 6 aydan da bir alacağı var.
14:38Yani 2024'te %45 oranında bir enflasyon vardı.
14:43Asgari ücret %30 arttı.
14:45Şu anda da enflasyon yaklaşık %17 çıktı.
14:49Yani ikisini üst üste koyarsanız 1,5 yıldır enflasyonu %70 yapıyor.
14:54Fakat asgari ücret %30 oranında arttı.
14:57Dolayısıyla asgari ücreti sadece enflasyon kadar bile artırsalardı, şu anda 30 bin liranın üzerinde olması gerekirdi.
15:05Son 2024 ve 2025 asgari ücretinden söz ediyorum.
15:10Ama maalesef hükümet şu politikayız diyor.
15:13Yaşanan enflasyona bir önceki dönemin enflasyonuna değil, tahmini enflasyona göre artışlar yapacağım dedi.
15:20Ve buna asgari ücretle başladı.
15:22O yüzden de asgari ücrete %30 zam yaptılar.
15:25Ben yılbaşındaki %30 zamı yaptıklarımda bunun asgari ücret hedefiyle, enflasyon hedefiyle uyumlu bir zam olduğunu ve pek artırma niyetleri olmadığını tahmin etmiştim.
15:36Nitekim bütün taleplere rağmen, kamuoyundaki beklentiye rağmen hükümet asgari ücreti artırma konusunda bir adım atmadı.
15:43Çünkü asgari ücretin ne kadar artıracağı komisyonda kararlaştırılıyor ama komisyonu toplantıya çağırma yetkisi bakanda, yani hükümet de.
15:53Hükümet şu ana kadar komisyonu toplantıya çağırmadı.
15:56Temmuz ayı sonuna kadar elbette vakit var.
16:00Yani asgari ücret tespit komisyonu toplanabilir, asgari ücreti konuşabilir, masa kurulabilir, kurulması gerekir.
16:07Ama hükümetin böyle bir niyeti var mı derseniz, bence hükümetin böyle bir niyeti yok.
16:11Demin söylediğim konular burası için de geçerli.
16:13Yani kafayı şuraya takmış vaziyetteler.
16:16Alım gücünü düşürelim, enflasyonu düşürelim.
16:18Vatandaş ne kadar az harcarsa, ne kadar az parası olursa, enflasyon o kadar düşük olur gibi.
16:24Bir şey arıyor mu peki hocam?
16:25Ne o liberal politikayla şey.
16:27Yaramıyor, şundan yaramıyor.
16:29Çünkü enflasyonun sebebini yanlış teşhis ederseniz, o yanlış teşhise göre bir tedavi uygulamaya kalkarsanız olmaz.
16:36Türkiye'de enflasyon ücretler arttığı için artmadı.
16:40Aşırı karlardan arttı, arz sıkıntılarından arttı, dolarizasyondan arttı, vergilerin yüksek olmasından arttı.
16:46Yani bunun içerisinde ücretlerin payı son derece sınırlıdır.
16:50Yani ücretler çok istisnai durumlarda enflasyona sebep olurlar.
16:54Kapasite kullanımının sonuna gelmişsinizdir.
16:57Sendikalar aşırı güçlüdür.
16:59Piyasada çok güçlü bir ücret baskısı oluşturur.
17:02Büyümeden çok daha fazla, ücret artışları büyümeden çok daha fazla olur.
17:07Bu dönemlerde enflasyonist bir etkisi olabilir.
17:09Ama bunun dışında, bunların hiçbirisi de Türkiye'de yaşanmadı son zamanlarda.
17:13Enflasyonun sebebi olarak ücretleri söylemek, iktisadi olarak yanlış bir şeydir, reçetedir.
17:21Türkiye'de enflasyon, kar itimli dediğimiz, yani aşırı karlardan, tedarik sorunlarından, arz sorunlarından kaynaklı bir enflasyonla karşı karşıyayız.
17:33Ekonominin dolarizasyonundan, dışa bağımlılığından kaynaklı bir enflasyonla karşı karşıyayız.
17:39Ve bunun sebebini ücretler olarak şey yaptığınız zaman, ortaya koyduğunuz zaman, yanlış değişiz, yanlış tedavi oluyor.
17:45Yani enflasyonun faturasını zorla vatandaşa ödetmiş oluyorsunuz.
17:49Bir yoksullaştırma ve gelir dağılımını bozma pahasına enflasyonu biraz düşürüyorsunuz.
17:54Ama düşürdüğünüz oran da demin söylediğim gibi, %35, dünyada birkaç ülkede var %35'lik enflasyon.
18:02Peki, Aziz Hocam, çok teşekkür ediyorum, vakit ayırdınız.
18:06Sanıyorum ki yurttaşları her geçen gün daha zor şartlar bekliyor, ücretler bu seviyede oldukça.
18:13Ağzınıza sağlık iyi ki katıldınız tekrar.
18:15Ben teşekkür ederim, hoşçakalın.
18:17İyi günler dilerim.
18:18Evet sevgili Cumhuriyet TV izleyicileri, ekonomist Prof. Dr. Aziz Çelik konuğumuzdu.
18:25Açıklanan enflasyon verileri üzerine konuştuk.
18:27Bunun yanı sıra memur, memur emeklisi ve SSK Bağkur emeklileri bir zam aldılar.
18:32Tabi ne kadar memnun edici bir zam, orasını sizlerin takdirine bırakalım.
18:37Ayrıca asgari ücretliler bir ara zam alamadılar şu ana kadar.
18:41Efendim, ekonomi gündemini takip etmeye devam edeceğiz.
18:44Sizlere anlık bilgileri bu ekranlardan aktaracağız.
18:46Ancak şimdilik burada noktalıyoruz.
18:48Başka bir programda yeniden görüşmek üzere.
İlk yorumu siz yapın