- 3 dakika önce
Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Müzik
00:13Sevgili izleyenler, Cumhuriyet TV ekranlarına hoş geldiniz efendim.
00:17Bildiğiniz üzere bu hafta sonu Orta Doğu'da önemli bir savaşa uyandık.
00:21Görüşmeler, müzakereler sürerken ABD ve İsrail İran'a yönelik hava saldırısı başlattı.
00:26Elbette İran'da yanıt verdi.
00:27Yalnızca İsrail'e Televva yönelik yanıtlar olmadı bunlar.
00:31İran bölgede ABD üssü bulunan ülkeleri de hedef aldı ve ABD üslerini de vurmaya devam ediyor.
00:37Elbette önemli gelişmeler yaşandı.
00:39Son açıklama İran Kızılay'ın söylediğine göre İran'da 555 can kaybının ve belki de daha fazlasının olduğunu gösteriyor.
00:46Elbette Televva düşen bombalar da kentte büyük bir tahribat yarattı.
00:50Bunun yanında biliyorsunuz özellikle İran'da bir kız çocuklarının okulunun vurulması İsrail tarafından çok tepki çekmişti.
00:57Biz de burada vurgulamış olalım.
00:58Çünkü bunlar savaş sınırlarını, savaş kurallarını çokça aşan meseleler.
01:03Şimdi bugün değerlendireceğiz efendim.
01:04Hemen sizler için konuğumu davet edeyim ve başlayalım.
01:07Bugün Orta Doğu ve İran araştırmacısı Dr. Mehmet Akif Koç'la konuşacağım.
01:12Hoş geldiniz.
01:14Merhabalar, hoş bulduk.
01:15İyi yayınlar diliyorum İrem Hanım.
01:16Efendim şimdi sözü size bırakmadan hemen bugünkü gelişmeleri de bir özet etmek isterim.
01:22Bugün Lübnan Hizbullah'ına yönelikle İsrail tarafından saldırılar düzenlendi.
01:27Bir kara saldırısı hazırlığı da yapıldığı söyleniyor.
01:30Bunun yanında İran'ın da Güney Kıbrıs Rum yönetimindeki Limassol kentinde İngiliz üssünü hedef aldığını söyleyebiliriz.
01:36Bu arada Stormer'da saldırılarda ABD'nin İran füzelerine karşı savunma amaçlı olarak İngiliz üsslerini kullanabileceğini kaydediyor.
01:45Bunun yanında en sıcak gelişmelerden biri İran'dan gelen açıklamaya göre Netanyahu'nun başbakanlık ofisi vuruldu.
01:51Ancak şu anda Netanyahu'nun akıbetine ilişkin net bir bilgi yok.
01:55Şimdi Trump'ın vurgusu bu savaşın böyle birkaç günlük olmayacağı yönünde, uzun soluklu olacağı yönünde.
02:01Ve birkaç sefer de aslında ABD askerlerinin mevcutta da öldüğünü ve ölebileceğini, bunun normal olduğunu söyledi.
02:09Bunları kaydettikten sonra sizden dinlemeyi istiyorum.
02:12Uzun zamandır bekleniyordu tabii ama.
02:15Bütün bu gelişmeleri siz nasıl okudunuz, neler söylemek istersiniz?
02:20Yani savaşla ilgili söylenecek çok fazla bir şey yok ama savaşın devamı ile alakalı neler söylenebilir?
02:27Biraz onunla ilgili kendi değerlendirmelerimi aktarayım.
02:30Ben 5 temel parametre görüyorum.
02:32Savaşın devamı üzerinde etkili olabilecek 5 önemli parametre görüyorum.
02:37Onlar ekseninde açıklamaya gayret edeceğim.
02:40Bunlardan birincisi İran'daki durum.
02:42Yani İran'da ne olup biteceği, Hamane'in vurulmasından, öldürülmesinden sonra yerine geçecek ismin profili,
02:49ılımlı mı olacak, şahin kanattan mı olacak, müzakerelerle ilgili ne düşünecek, devrim muhafızları ne düşünecek,
02:56içerideki ılımlı kanat ne düşünecek, halk ve kamuoyu ne düşünecek, onların tepkisi, desteği nasıl şekillenecek?
03:02Ve temelde bu önemli bir parametre İran'ın savaşma kabiliyeti, içerideki konsolidasyonu bunu sürdürmeye ne kadar müsait?
03:12En önemli parametre bu bir.
03:14İkinci bir parametre Amerikan iç kamuoyunda bu konuyla ilgili ne düşünülüyor?
03:19Bu mesele kendi başına önemli.
03:20Çünkü Amerika'da Trump'ın bu savaşa kongre onayı olmadan başladığını hepimiz biliyoruz.
03:27Ve savaşa verilen desteğin %20'ler seviyesinde olduğunu biliyoruz.
03:32%30'un bile altında.
03:33Trump'ın görev onayı da zaten %30'larda.
03:36Dolayısıyla bu ikisi birbirine biraz yakın.
03:39Amerikan kamuoyunun böyle bir savaşa destek vermediğini anlıyoruz.
03:43Artı savaş uzadıkça ve kayıplar arttıkça,
03:46biraz önce bahsettiğimiz kız çocukları okulunun vurulması bahsinde olduğu gibi,
03:51kayıplar arttıkça ve bunun uluslararası hukuk boyutu daha da zorlamaya başladıkça,
03:56gerçi uluslararası hukuk tek kimsenin artık umurunda değil dünyada ama,
04:01bu daha da zorlamaya başladıkça diyecek.
04:07Kasım ayında seçimler var, ara seçimler var.
04:10Trump zaten böyle bir savaş olmasa da bu seçimleri büyük ihtimalle kaybedecek idi.
04:15Senat oda çoğunluğu kaybedecekti.
04:17Şimdi bu savaşta bir de başarısız olursa,
04:20Amerikan askerlerinin cenazesi düzineler halinde Amerika'ya döndürülürse, geri dönerse,
04:27bu Trump'ı içeride daha da zor durumda bırakabilir.
04:30Gölgedeki Amerikan üsleri sıklıkla vuruluyor, her gün vuruluyor.
04:34Yani Bahreyn'de, Kuveyt'te, Katar'da, Suudi Arabistan'da,
04:37Birleşik Arap Emirlikleri'nde, Ürdün'de, Irak'ta,
04:40sürekli İran tarafından vuruluyor.
04:42Ve bu kayıplar arttıkça da bunu sürdürmek Trump açısından zor olabilir.
04:46İkinci parametre dediğim gibi,
04:47Amerikan iş kamuoyunda insanların ne düşündüğü ve bu savaşa verilen destek,
04:51bu da seyri üzerinde etkili olacak.
04:53Üçüncü bir parametre,
04:55bölge ülkeleri buna ne kadar dayanabilecek?
04:57Yani İslam İşbirliği Konseyi'nin bir tuhaf açıklaması vardı iki gün önce,
05:02savaşın ilk başladığı gün.
05:03Yani saldırının kimden geldiğine hiç değinmeksizin,
05:07tamamen böyle saçma sapan bir uzaylılar saldırısına uğramış gibi İran.
05:11İran bölgedeki ülkelere saldırmayı bıraksın gibi bir açıklamaydı.
05:16Bu mealde bir açıklamaydı.
05:17Yani sanki Amerika ve İsrail herhangi bir savaşa başlamamışlar ve böyle bir emperyalist savaş dayanmasında bulunmamışlar gibi bir şeydi.
05:25Bir açıklamaydı.
05:26Fakat günler geçtikçe bu ülkelerde de büyük kayıplar verilmeye başlanacak.
05:32Gerçi şu aşamada askeri üsler vuruluyor.
05:35Amerika'nın bu ülkelerdeki askeri üsleri vuruluyor.
05:38Fakat bir anlamda egemenlik meselesi bu.
05:41Uçuşlar duracak.
05:42Yani seyri sefer güvenliği probleme giriyor.
05:45Hürmüz Boğazı'nda hem ticari gemilerde hem yolcu gemilerinde seyri sefer güvenliği problem altında.
05:52Dolayısıyla bölge ülkeleri de hasar aldıkça ve Orta Doğu'da bir Şii-Sünni savaşı ihtimali belirdikçe ve bir bölgesel savaşa doğru
06:01bunun evrilme ihtimali ortaya çıktıkça.
06:03Lübnan'daki saldırıları biliyoruz sabahki saldırıları.
06:06Dolayısıyla bölge ülkelerinin ne diyeceği de önemli.
06:09Türkiye dahil Körfez Arap ülkelerinin ne diyeceği önemli.
06:13Üçüncü bir parametre bu.
06:14Dördüncü parametre uluslararası sistem açısından.
06:17Üç büyük aktör Avrupa Birliği, Rusya ve Çin böyle bir savaşla alakalı ne tür bir karar alacaklar, ne tür bir
06:26konumlanmada bulunacaklar.
06:28Avrupa Birliği Fransa ve İngiltere ile birlikte, İngiltere Birlik dışında tabii, Fransa ve İngiltere ile birlikte Amerika'nın doğrudan yanında
06:35yer alıyorlar.
06:36Şu anki görüntü öyle.
06:37Almanya'da buna yakın bir pozisyonda.
06:39Avrupa Birliği'nin görüşü kabaca böyle ama Rusya ve Çin savaşı durdurabilecek durumda değiller.
06:46Ama İran'a verecekleri askeri destekle, politik destekle, BM Güvenlik Konseyi'nde verecekleri veto desteğiyle onların da sözleri elbette önemli
06:56olacak.
06:57Bilhassa Putin'in ve Xi Jinping'in kişisel açıklamaları da önemli olacak bu açıdan.
07:02Yani diplomatik açıklamaların ötesinde.
07:04Dördüncü bir unsur bu.
07:06Beşinci unsurda İsrail'in ne durumda olacağı.
07:09Bence en önemli şeylerden bir tanesi bu.
07:11Haziran Savaşı'nın 12 gün sürmesinin sebebi biraz da İsrail'in savaşı sürdürememesiydi.
07:17Yani 12 günün sonunda Tel Aviv'in, Hayfa'nın, Aşkelo'nun, Yafa'nın çok ağır darbeler alması ve İsrail kamuoyunda
07:24oluşan tepkilerdi.
07:26Bu kadar büyük ve etkili bir şekilde vurulmayı beklemiyordu İsrail.
07:30İsrail kurulduğundan beri böyle bir saldırıya uğramamıştı Haziran'da.
07:34Şu an ondan daha ağır bir saldırıya uğruyor.
07:37Haziran Savaşı'na İsrail ve Netanyahu bitmesini istemişti.
07:41Onlar başlatmıştı, onlar bitmesini istemişti.
07:44Dolayısıyla şu anki savaşta da İsrail ne durumda olacak, ne kadar hasar alacak ve bunu ne kadar sürdürebilecek bu belirleyici
07:52olacak.
07:52Ben bu 5 parametre ekseninde bakıyorum meseleye ve çok uzun bir savaş beklemiyorum açıkçası.
07:58Evet, şimdi tam şunu soracağım.
08:01Bir Venezuela deneyimimiz var ya, Trump'ın son açıklaması böyle biraz garip garip açıklamalar da yapıyor biliyorsunuz.
08:09İran'ı satın alacak olası adaylar belirlenip hepsi ilk saldırıda öldü diyor.
08:14Yönetimi reddeden kişilerin hepsi öldü artık onların yerine geçirecek kişileri de öldürmüş olduk.
08:20Şu anda bulamıyoruz gibi bir açıklama yaptı.
08:22Şimdi burada Venezuela'da olduğu gibi aslında anlaşma sağlanamayan konularda belki ABD ile anlaşabilecek, İsrail ile daha uzlaşmacı bir yol izleyebilecek
08:33bir yönetimin
08:34İran'da bir şekilde Moğla yönetiminin başına gelmesi halinde ABD'nin gitmesi gibi bir planları mı var?
08:42Ya da belki dediğiniz gibi bu planladıkları kadar uzun sürdürülemeyecek bir savaş olursa
08:48Hamaney'i ve önemli komutanları, önemli yetkilileri öldürmüş olmayı bir zafer olarak lanse edip belki Trump ara seçimlere gidebilir mi?
08:59Şimdi Trump ilginç bir figür.
09:01Yani hangi sözünü politika olarak alacağız bilmiyorum.
09:04Uluslararası siyasette Trump'a kadar bu tür açıklamaları, bu tür tweetlerin bir siyaset karinesi olduğuna dair bir şey yoktu.
09:12Böyle bir teamül yoktu.
09:13Trump'la birlikte böyle tuhaf bir şey başladı, eğilim başladı.
09:16Fakat Trump'ın söylediği sözler 24 saat içerisinde 2-3 sefer değişebiliyor.
09:21Yani şimdi İran'da rejim değişsin diyor, 3 saat sonra yok, değişmese de olur falan diyebiliyor.
09:266 saat sonra daha başka bir şey söyleyebiliyor.
09:29Dolayısıyla hangisi politika ben bilmiyorum.
09:31Hangisine göre analiz yapacağız onu bilmiyorum.
09:34Fakat burada temel mesele şu, İran'daki liderlik meselesi ılımlı bir dini lider mi gelecek, ılımlı bir yönetim mi olacak önümüzdeki
09:43dönemde?
09:43Yoksa daha şahin kanattan bir isim gelecek, Arif'i gibi mesela, Ali Rıza Arif'i gibi ayet ulan.
09:49Ve bunun yönetiminde daha şahin bir kanada evrilip de daha devrim muhafızlarının bütün ipleri elinde topladığı bir konjonktüre mi yönelecek?
09:58Bu biraz da belirleyici olacak İran'ın savaşı sürdürebilme kapasitesiyle alakalı olarak.
10:04Fakat burada Trump'ın söylediklerini sahadaki gelişmelerle nasıl şekillendiğine dair yine Haziran Savaşı'ndan bir takım çıkarımlar yapabiliriz.
10:13Haziran Savaşı'nda hatırlarsanız, nükleer müzakereler ummandaki devam ederken,
10:19Amerika tabiri caizse İsrail'i İran'ın üzerine salmıştı.
10:22Yani onun zincirlerini serbest bırakmıştı diyelim.
10:27Ve İsrail saldırıp da, hani bu mahallede küçük çocuklar kavga eder de sonra dövemediği zaman abisini çağırır ya,
10:33İsrail saldırdı, çok ağır bir karşı saldırıya uğradı ve bunu devam ettiremedi.
10:38Abisini çağırdı Amerika'yı.
10:40Amerika'da Missouri'den 10 bin kilometre öteden B-2 bombardıman uçaklarıyla geldi.
10:45Ve İran'ın nükleer tesislerini vurdu.
10:47Şimdi burada benim dikkatimi çeken şey şu, Trump orada bir zafer açıklaması yapmıştı.
10:54Yani 12 gün savaşını bu şeyle bitirmişlerdi.
10:56Sonra da işte Katar'da bir göstermelik saldırı ve ondan sonra şey, ondan sonra ateşkes geldi.
11:01Çok özür dilerim, tam o zaman belki siz de onu söyleyeceksinizdir.
11:05Bu yüzden böyleyorsam kusura bakmayın, nükleer işi bitti İran'da dedi o zaman Trump değil mi?
11:10Artık nükleer güçleri sıfır dedi.
11:12Yani nükleer stokları bitti, nükleer faaliyetlerini bir daha başlayamayacak, üzeri başlayamayacakları şekilde bitirdik falan dedi.
11:19Ve bunu bir zafer açıklaması olarak İsrail'in ağzına da bir parmak bal çalmış oldu.
11:24Güya kendince herkesi teskin etti.
11:26Ateşkesle birlikte pılını pırtını toplayıp döndü Amerikalılar.
11:30Şimdi şu anda yine benzer bir şeyle başladı savaş.
11:35Yani Hamani'in vurulmasıyla Trump yine zafer mesajları veriyor.
11:39Sanki bununla da bir parmak bal ağzına çalmak istiyor İsrail'in.
11:44Çünkü İsrail zorluyor Amerika'yı bir anlamda böyle bir savaşa.
11:47Aksi takdirde bunun nükleer bir tırmanmaya doğru da gidebileceğini ben öngörüyorum.
11:52Bunu biraz daha üzerinde çalışmak lazım.
11:56Kendi adıma söylüyorum ama İsrail'in elinde nükleer silahlar bulunduğunu biliyoruz.
12:0180 civarında nükleer başlık var.
12:03Ve bununla Amerika'yı tehdit ettiğini, İran'a nükleer silah atmakla tehdit ettiğini de Amerika'da bazı çevreler söylüyor.
12:10Bu tam bir kıyamet senaryosu.
12:12Umarız böyle olmaz.
12:13Umarız böyle bir şeyle Amerika'yı böyle bir yöne yönlendirmiyordur, sevk etmiyordur.
12:19Eğer böyleyse bu çok ciddi bir ahlaki ve şey kriz.
12:22Politik, askeri her türlü kriz yani bölgede.
12:25Şimdi Trump'ın Hamani'in vurulmasından sonraki açıklamalarını izlediğimiz zaman aşağı yukarı Haziran 2025'teki sahneye dönüyoruz.
12:34Trump yine zafer açıklamaları yapıyor.
12:36Yani şimdi İran'da yüzlerce Ayetullah var.
12:39Hamani'den sonra bir başkasını koyup yola devam ederler.
12:41Koltuğu doldurur, doldurmaz ayrı bir mesele ama orada sistem işlediği için bir Ayetullah koyabilirler.
12:47Yani yüzlerce Ayetullah'ın tamamını öldüremeyeceğinize göre, onun dışında binlerce ücret-ülistan var tamamını öldüremeyeceğinize göre birinden biri illaki gelir
12:55yönetir.
12:56Yani bu anlamda Trump'ın isimlere bu kadar önem veriyor olması İran'daki sistemi hiç tanımadığını gösteriyor, hiç bilmediğini gösteriyor.
13:03Züccaciye dükkanına giren fil gibi hareket ediyor Amerika bölgede.
13:06Uzun bir zamandır böyle zaten.
13:08Soğuk savaşın sonundan beri böyle, 90'lardan beri böyle hareket ediyor.
13:12Ve kırıp döktükleri her yeri onarmadan gidiyorlar.
13:15Yani Irak'ta işgal ettiler Irak'ı, yarım milyon askerle.
13:20E ne oldu günün sonunda?
13:21Yani İran'a altın tepsi de ikram etmiş oldular.
13:24Üçte ikisi Şii çoğunluklu bir ülkeyi.
13:26Ve İran'ın egemonyası başladı 2003 Mart'ta.
13:29Afganistan'ı işgal ettiler, mahvettiler iç savaşta.
13:3220 yıl boyunca onlar yönetti doğrudan.
13:3520 yıl önce devirdiğiniz güce Taliban'a 2021 Ağustos'unda ülkeyi teslim edip kaçıp gitti Amerika.
13:41Yani züccaciye dükkanına giren fil gibiler.
13:44Madem böyle yapacaktın, niye o zaman bozuyorsun burada iyi kötü işleyen bir istikrar varken, bir düzen varken bunu niye bozuyorsun
13:51o zaman?
13:51Bunlar saçma sapan şeyler, politikasızlıklar.
13:54Bunun üzerinde çok durmuyorum ama Trump biraz daha İsrail'e ve Amerikan iç kamuoyuna bir zafer mesajı verip bu elde
14:02ettikleri işte Hamaney'in öldürülmesi, belli yerlerin bombalanması vs. ile İsrail'i bir noktada teskin etmeye çalışıyor, gayret ediyor.
14:10Sanki çok uzun sürmemesinin arkasında, sürmeyecek olmasının arkasında biraz da bu var gibi.
14:16İran'ın direnme kapasitesi ne kadar direnebilecek, ne kadar İsrail'i vurabilecek, ne kadar bölge ülkelerine vurup da Amerika'nın
14:24aleyhine yönlendirebilecek.
14:26Çünkü Birleşik Arap Emirlikleri'nde bir yetkili el cesireye verdiği bir mülakattı, önemli buluyorum onu, sabah görmüştüm videosunu.
14:35Şeyi söylüyor, yani biz diyor bütün güvenlik meselelerimizi Amerika'ya havale ettik ve Amerika ne derse onu yaptık tabiri caizse.
14:42Fakat şu an İran füzeleriyle, dronelarıyla, silahlarıyla karşı karşıya kaldık.
14:47Amerika'nın tek önceliği İsrail'in korunması diyor.
14:50Amerika'nın bütün radarları, hava savunma üsleri vs. İsrail'i korumaya odaklandı şu an diyor.
14:55Bizi ortada bıraktılar diyor.
14:56Günaydın yani elbette böyle olacaktı.
14:59Daha başka ne bekliyordunuz ki böyle bir şeyden?
15:01Şimdi bu Amerika'nın aleyhine bir şeye doğru dönerse, Katar'da, Emanet'te, Suudi Arabistan'da, Ürdün'de, başka yerlerde bu Amerika'yı daha
15:09da zorda bırakabilir.
15:10İsrail'le bu ülkeler arasındaki makası daha da açabilir.
15:14Yani işin bir ilginç tarafı da bu.
15:16Yani bütün her şey İsrail'in güvenliği içinse o zaman biz size niye destek veriyoruz diyebilir bu Arap ülkeleri.
15:21Bunu dedikleri zaman oradaki şeyhler, monarşiler ne kadar koltukta kalmaya devam ederler.
15:26Bu da ayrı bir soru işareti ama böyle bir domino etkisiyle bütün taşların böyle düşmese bile yerinden oynadığı bir tuhaf
15:34zamandayız.
15:36Nereye doğru evrileceğini ben de merakla bekliyorum.
15:38Yani ben de takip etmeye çalışıyorum.
15:41Evet.
15:41Şimdi şunu soracağım.
15:43Bir yandan tabii şu eleştirildi İran açısından.
15:4612 gün savaşında da istihbarat zafiyeti olduğu işte nokta atışı operasyonlar yapılmıştı falan.
15:52Bu yönden eleştirilmişti İran.
15:54Şimdi bu sefer de Hamane'in ilk günkü saldırılarda kendi konutunda ailesiyle birlikte öldürülmüş olması nasıl korunamadı İran'ın dini
16:04lideri gibi bir soruyu elbette kamuoyunun önüne çıkardı.
16:08Siz buraya baktığınızda bu bir tercih de olmuş olabilir mi?
16:13Çünkü bir sığınakta vesaire saklanırken de aslında ölmediğini anlıyoruz Hamane'in.
16:18Bunun yanında şunu da soracağım.
16:19Dediniz ya buradaki sisteme çok hakim değiller diye.
16:25Buradaki sistemin nasıl devam edeceğini öngörüyorsunuz.
16:28Yani İran'da böyle bir haftalık 10 günlük bir hava saldırısıyla rejim değiştirmek gibi bir şey yapılabilir mi?
16:34Aynı soru Hakan Fidan'a sorulmuştu bir yayında.
16:37Şimdi aklıma o geldi.
16:37O da hayır olamaz diyor mesela.
16:40Yani diyelim ki söyledikleri kadar uzun da sürdürebildiler bu savaşı.
16:46Rejimi düşürebilmek böylesi kolay bir şey mi İran açısından?
16:51Yani bunun çok uzun bir cevabı var.
16:53Benim modellememde 3 ayrı şey var.
16:55İran'da bir rejim değişikliği hangi şartlarda mümkün olur diye benim kendi modelim var.
17:00O modelde 3 tane ayrı senaryoyu inceliyorum.
17:03Ben birincisi bir seküler devrim olur da İslam Cumhuriyeti rejimi düşer mi?
17:07İkincisi periferideki etnik ve mezhepsel azınlıklar hareketlenip de merkezi devlet yapısını bozup sistemi çökertir mi?
17:15Üçüncüsü de bir kara işgali olur da sistem çökerme.
17:18Bu üçüne göre inceliyorum ben.
17:20Çok özetle şöyle söyleyeyim.
17:22Bir seküler devrimin imkanı yok.
17:24Çünkü böyle bir örgütlü kesim yok zaten İran'da.
17:26Böyle bir şeye müsaade edilmiyor zaten.
17:28Yarım asırdır devrimden beri.
17:30Artı böyle milyonlarca kitleler halinde sokaklara çıkıp bunları haftalarca aylarca sürdürüp rejim içerisinden de belli kesimlerin istihbarattan, askeriyeden, polisten dehalet
17:44etmesi lazım.
17:45Sokaktaki protestolara Mısır'da, Suriye'de, Tunus'ta, Libya'da gördüğümüz gibi çok böyle bir durum yok.
17:50Dolayısıyla ben bir seküler devrim imkanını zaten çok olası görmüyorum.
17:54Birinci senaryo böyle gidiyor.
17:55İkinci senaryo ettik mezhepsel azınlıklar.
17:58Bunların içerisinde de Şiilik daha ön planda.
18:00Mesela Azerbaycan Türkleri ülkenin üçte birini teşkil ediyor.
18:04Fakat bunlarda Şiilik Türklüğün de önünde çoğunluk itibariyle konuşuyorum.
18:08Ve İran'ın kurucu unsuru.
18:10Kürtlerin yarıya yakını Şii.
18:12Aynı şekilde Arapların yarıya yakını Şii.
18:15Sadece beluçlar var.
18:17Sünni.
18:18Çok büyük oranda bunlar Sünni.
18:20Ama belirli bir bölgede yaşayan küçük bir topluluk.
18:22Ve Kürtlerin de Sünni kısımları.
18:24Bu ikisiyle alakalı bir takım soru işaretleri var.
18:27Bunları da Ocak ayındaki protestolarda Kürtler, Lorlar, Bahtiyariler bir kısmı itibariyle silahlı bir kalkışmaya gitmişlerdi İsrail ve Amerika'nın desteğiyle.
18:37Yani burada bir şey olursa, hareketlenme olursa sadece bu tez birazcık doğrulanabilir.
18:44İkinci senaryo doğrulanabilir.
18:46Ama ben orada da devrimin istihbarat güçleriyle, güvenlik güçleriyle orada çok yoğun bir şekilde yığınak yaptığını biliyorum.
18:54Yani hem Belucistan'da hem Kürdistan, Kirman, Şah, İlan taraflarında.
18:58Dolayısıyla bu senaryoyu da çok gerçekçi bulmuyorum bu aşamada.
19:01Hem mezhepsel kimlik, hem İranlık kimlik, hem de ayrılıkçı kesimlerin çok büyük, yani çok azınlıkta olmalarından dolayı, toplumsal tabanlarının sınırlı
19:12olmasından dolayı bu senaryoyu da çok gerçekçi bulmuyorum.
19:15Üçüncü senaryo, bir karasal işgal olur mu?
19:18Amerika, İran'ı işgal eder ve bir işgale girişir mi?
19:24Bir karadan işgale girişir mi?
19:26Ne gibi?
19:26Tıpkı 2003 Mart'ta Irak'a yaptıkları gibi, 2001'in Ekim'inde Afganistan'a yaptıkları gibi.
19:32Fakat Irak'a çeyrek milyon askerle girmişlerdi ve trilyonlarca dolar maliyeti olmuştu bunun.
19:39İran, Irak'ın dört katı büyüklükte ve çok daha gelişmiş silahlarla çevrili.
19:45Devrim muhafızları gibi çok daha organize bir yapıyla yönetiliyor.
19:51Ve Irak'ta olduğu gibi ideolojik değil, yani Bağız gibi ne olduğu çok belli olmayan eklektik bir ideolojiyle değil.
19:58Doğrudan şiidin protest tarafıyla, sisteme protest tarafıyla ve şehitliği kutsayan bir yönüyle bunlar hareket ediyorlar.
20:06Doktrinde böyle davranıyorlar.
20:07Dolayısıyla Irak'taki asker sayısının en az dört katının burada olması lazım.
20:13Irak'a harcanan paranın en az dört beş katının burada harcanması lazım.
20:18Yani trilyonlarca dolarlık harcama yaparlar ve bir milyon askeri yığarlarsa,
20:23evet İran'ı işgal edebilirler.
20:26Yani aylarca süren bir şeyle İran'ı işgal edebilirler.
20:29Fakat Trump tüccar bir adam, akılsız bir adam değil.
20:33Ker maliyet analizi yapıyor.
20:34En azından öyle olduğunu varsayıyoruz.
20:36Ker maliyet analizi yapıyor ve günün sonunda böyle bir maceraya girişecek durumda değil.
20:41Bir de Amerikan et siyasetinde zaten savaş karşıtı eğilimler güçlüyken,
20:46izolasyonist yöndeki eğilimler güçlüyken, biz kendi kendimize kalalım,
20:51Orta Doğu'daki bataklığa bulaşmayalım tekrardan.
20:53Yönündeki eğilimler güçlüyken ben bu ihtimalde çok gerçekçi bulmuyorum.
20:57Yani benim modellememdeki üç senaryoda bu aşamada çok gerçekçi görünmüyor.
21:02Yani ben böyle ezbere yok canım rejim düşer veya rejim düşmez falan gibi bir yorum yapamam.
21:07Daha somut şeylerle konuşmak lazım.
21:10Benim bu somut modellememde üç senaryoda da şey görmüyorum ben,
21:14üç senaryoda da ilerleme şansını çok fazla görmüyorum bu aşamada.
21:19Dolayısıyla İran'da ne olup biteceği biraz da sistem içinde,
21:22politik elitler içerisindeki güç mücadeleleriyle alakalı.
21:25Yani şu an İran'da seküler kesimler siyasetin içinde yoklar.
21:30Milliyetçi kesimler, sosyalist kesimler, İslamcıların daha eleştirel versiyonları,
21:35sünni İslamcılar falan politik sistemin içinde yok bunların, hiçbiri yok.
21:38Kim var sistemde?
21:40Hamane'ciler var ve daha Hamane'ciler var.
21:43Yani kulağa bilmiyorum nasıl geliyor ama Hamane'i destekçileri var.
21:47Mesut Pezeşkihan gibi, Hasan Ruhani falan gibi Hamane'i destekleyen kesimler var.
21:52Bir de bunlardan daha radikal olan Hamane'ciler var.
21:55Yani işte şeyler gibi, devrim muhafızlarının diğer kadroları gibi.
21:58Dolayısıyla böyle bir şeyden ne çıkar bilmiyorum.
22:01Şimdi Hamane'ciler ve daha Hamane'ciler arasındaki ayrım şu,
22:06Mesut Pezeşkihan gibi daha ılımlı kesimler,
22:09Cevat Zarifler gibi, Abbas Erakçiler gibi dışişleri bakanı.
22:12Bunlar diyorlar ki, yani biz ekonomik krizle ülkeyi yönetmekte zorlanıyoruz.
22:17İnsanlar aklı olarak sokaklara çıkıp bizi protesto ediyor.
22:20Ekonomik krizde yaptırımlardan kaynaklanıyor.
22:23Yani dünyada doğal gazda ikinci sırada İran, Rusya'nın ardından.
22:26Petrol de de üçüncü sırada, reserv olarak Venezuela ve Suudi Arabistan'ın ardından.
22:30Yani hem petrolde hem doğal gazda ilk üçte olan başka bir ülke yok.
22:34Yani bu enerji kaynakları olarak dünyanın en zenginisiniz.
22:37Bu demek yani.
22:38Şimdi dünyanın en zengin ülkesisiniz.
22:40Fakat baya zorluk şartlarında yaşıyorsunuz, asgari şartlarda yaşıyorsunuz.
22:45Bunu bir şekilde düzeltmek için yaptırımları kaldırmaya ihtiyacımız var diyor.
22:49İranlı, ılımlı kesimler.
22:52Ve bunun da yolu Amerika ile bir şekilde müzakere edip, nükleerde geri adım atıp,
22:56bir şekilde ne istiyorlarsa vermek değil ama en azından uzlaşılabilir bir müzakere zemini kurmak ve yaptırımları kaldırmak.
23:04Bunu yapabilirsek diyorlar, kendi halkımıza refah vaat edebiliriz, refah verebiliriz.
23:08Diğer türlü burada kalmamız da zorlaşır, sistemi yürütmemiz de zorlaşır.
23:12Diğer Şahin Kanat, yani daha hamanayıcı olan grupta diyor ki,
23:16ya yok kardeşim Amerika'ya müzakerelerde güven olmaz.
23:20Bunlar bizi her zaman kandırdı.
23:21Söyledikleri şeyin somut gerçekliği var bu arada.
23:23Dört sefer, beş sefer kandırdı.
23:26Amerikalıları, İranları nükleer meselilerde, nükleer müzakerelerde.
23:29Dolayısıyla Amerikalılara güven olmaz.
23:31Biz kendi kendimize yetmemiz lazım.
23:33Yani halkımız da zaten yarım asırdır yaptırım altında, ambargo altında yaşıyor.
23:38Bunu biraz daha sürdürsek kimseye zararı olmaz.
23:41Özetle böyle bir çizgideler.
23:43Dolayısıyla bu kendi içlerindeki güç mücadelesi yeni dini liderin seçilmesini de etkileyecek.
23:49Buradaki karar süreçlerini etkileyecek.
23:51Yani daha Şahin Kanat'tan bir dini lider seçilir ve İran kendi içine büzüşürse,
23:57yani dışarıdaki şeyleri çekip, dışarıdaki müzakere kanallarını da kapatıp kendi içerisine büzüşürse,
24:04bu İran açısından savaşın daha da sürdürülmesinin tercih edildiği anlamına gelir.
24:09Ama daha ılımlı bir isim gelirse, dini lider olarak.
24:13Zaten ılımlı bir hükümet var ama şeye sahip değil, iktidar erkinin tamamına sahip değil, ılımlılar.
24:19Daha güçlü bir dini liderle, ılımlı çizgideki bir dini liderle,
24:24İran müzakerelere de açık olabileceğini ve Amerika ile bir noktada uzlaşabileceğini gösterebilir.
24:30Yani buradaki şey tamamen sistemin kendi içindeki politik elitleri arasındaki
24:35hamaneyeciler ve daha hamaneyeciler arasındaki şeyin güç dengesinin nasıl şekilleneceği ile alakalı.
24:41Bunun için de yeni rehberin, dini liderin kim olacağı, profili, kimliği çok önemli.
24:46Bunu bu aşamada biraz daha takip etmekte fayda var.
24:51Mehmet Akif Bey çok teşekkür ederim.
24:53Tabii bir yandan biz bu programı çekerken bile önemli gelişmelerin olduğunu tahmin ediyorum.
24:58Bir yandan böyle bildirimler geliyor, teyitlet edebildiğim, edemediğim haberler var.
25:02Dolayısıyla aslında biraz daha su kaldıracak bir mesele bu.
25:06Sizin vurguladığınız açıdan baktığımızda aslında çok da uzun bir süreye yayılamaz gibi görünüyor ama
25:12bölgede her şeye gebe.
25:14O yüzden ilerleyen günlerde belki yeniden sizinle bir görüş alışverişinde bulunuruz.
25:18Ek yapmak istediğiniz bir şey varsa kapatmadan dinlemeyi isterim.
25:21Memnuniyetle İrem Hanım, çok teşekkür ediyorum.
25:24Çok sağ olun davetiniz için de, söz hakkı verdiğiniz için de.
25:28Umarım önümüzdeki günlerde yine yan yana geliriz, bu konuları değerlendiririz.
25:32Yani bu günden böyle devam edecek gibi.
25:34Hazirandan beri zaten hiç hız kesmedi.
25:37Bundan sonra da böyle devam edecek gibi görünüyor.
25:39Umarım bir noktada durulur ama yani tarafların talepleri arasında, pozisyonlar arasında çok büyük fark var, uçurum var.
25:46Ve bu uçurumdan da bir uzlaşma çıkma ihtimali bana çok olası gelmiyor maalesef şu aşamada.
25:52Evet.
25:52Peki çok teşekkür ediyorum.
25:54İyi ki katıldınız.
25:55Ben teşekkür ederim.
25:56Çok sağ olun İlyem Hanım.
25:57İyi yayınlar diliyorum.
25:59Evet sevgili izleyenler, hafta sonu boyunca takip ettiğimiz Orta Doğu'da patlak veren savaşı konuştuk efendim.
26:06İsrail ve ABD'nin İran'a saldırmasıyla, İran'ın da karşılık vermesiyle başlayan savaş giderek tırmanıyor.
26:12İki tarafında kayıpları artarken saldırılar da sürüyor.
26:15İran'ın bir yandan bölgede ABD üssü bulunan ülkelere de bu üslere yönelik saldırılarının devam ettiğini kaydedebiliriz.
26:23Şu anda Orta Doğu'da neredeyse güvenli olan bölge kalmamış gibi gözüküyor.
26:27Burada Türkiye'yi ayırmak elbette mümkün.
26:30Biliyorsunuz Türkiye'de de NATO üsleri var ancak bizzat bir ABD üssü bulunmuyor.
26:34İran'dan Türkiye'ye yönelik bir saldırı olduğuna dair iddialar gün içerisinde geldi ama yalanlandı.
26:39Şu anda öyle bir durum yok.
26:41Lübnan biraz saldırıların hedeflerinin dışında kalıyor gibiydi.
26:45Şimdi Hizbullah'a yönelik, Hizbullah'ın önce İsrail'e yönelik başlattığı İsrail'in de yanıt verdiği saldırılarla Lübnan'ın da
26:52yine güvenlik açısından durumunun kötü hale geldiğini son kertede.
26:57Söyleyebiliriz.
26:58Son gelişmeleri özetlemeye çalıştım.
27:00Az önce de söylediğim gibi yeni gelişmeler de olmaya, yaşanmaya devam ediyor aslında.
27:05Çok sıcak bir gündem bu.
27:07İlerleyen günlerde de elbette konuşmamız gerekecek.
27:09Ben şimdilik noktalıyım.
27:11Yeniden sizlerle bu ekranda bu gündemi konuşacağız efendim.
27:14Hoşçakalın.
Yorumlar