00:00Mga kababayan, ngayong katatapos lamang po ng eleksyon, kung saan tayo ay narindigan at bumoto,
00:06hindi may kakailan na maaari tayong makaramdam ng pagkabalisa at pag-aalala para sa ating bayan.
00:13Amaka dyan, Audrey. Kaya naman, upang pag-usapan ng post-election society,
00:17ngayong tayo ay magtatransition sa bagong pamahala.
00:20Kasapo natin ngayon ang registered psychiatrist na si Dr. Joan May Perez-Rifarial.
00:26Magandang umaga po and welcome back dito sa Rise of China, Pilipinas.
00:29Hello, good morning, Sir Audrey. Good morning, Fifi. At good morning sa lahat ng mga nanonood ng RSP.
00:34Ito na nga po, Dok. Ngayong katatapos lang ng halalan at tayo ay naghahanda para sa panibagong mga leaders.
00:42Maaari mo bang ipaliwanag kung ano yung tinatawag na post-election anxiety?
00:48Ang post-election anxiety, isa siyang normal na reaction because of the mga nangyari about the elections.
00:58Really, about the uncertainty. Kaya nagkakaroon ng kaba, worries, mga takot, fear, yung iba, because of mga uncertainty.
01:07Yung walang kasiguraduhan kung anong mangyayari in the future.
01:11Usually about the future, about the results, in fact, ng election,
01:15kung anong implication nito sa ating future as individuals and as a country.
01:19Kaya nagkakaroon, di ba? At kasi, in fact, any form of change naman, kung may mga pagbabago,
01:25nagkakaroon talaga ng pansamantala na we feel shaken para tayong nagugulo for a while.
01:31And we fear that. Takot tayo about any form of change.
01:35Kaya nagkakaroon ng post-election anxiety.
01:38Alright, Dok. We can't have it all. We may have all the vowels in our names,
01:42but we can't have all the consonants.
01:44So, iba't-ibang emosyon ang lumabas dito sa naging hatol ng bayan 2025.
01:49Ano po yung mga dahilan kung bakit nagkakaroon ng pagkabalisa ang tao?
01:54Maraming reasons dito. Number one is, of course, kung lagi tayong nakababad,
02:00nagbabantay ng news. Of course, sometimes we know na sometimes it's amplified.
02:06It can amplify our emotions ng takot, pagka-worry, pagkabalisa.
02:11Lalo na kung alam nga natin na baka ang ating candidate is hindi mananalo, for example.
02:17So, yun, mag-worry tayo. May sense of loss na tinatawag because nawawalan tayo ng control.
02:23That loss of control kasi, malaking impact yan sa atin.
02:27Nawala tayong control kung ano ang outcome of the election, kung ano mangyayari.
02:30Kaya nagkakaroon also ng anxiety or pangamba.
02:34Pero, Doktora, hindi ba mabuting senyales ito sa isang karakter ng tao na meron kang paninindigan,
02:40meron kang belief system na talagang na parte ng damdamin mo yung naging resulta ng election?
02:47Ibig sabihin, magkakaiba man tayo ng political na paniniwala, meron kang pagmamahal sa iyong bayan.
02:53Of course. Maganda yun.
02:55So, na talagang we stand by kung ano yung ating values, beliefs, principles.
03:00But, of course, sometimes kasi magkakaiba ng ating mga pananaw also.
03:05Kaya there should be that open discussion, healthy discussions if ever.
03:10And make sure natin na because of the elections na results, for example, or after the elections,
03:16ay hindi sana ito, yung anxiety natin, yung kaba, yung takot, ay hindi nakaka-apekto,
03:22hindi yung maabot sa point na nakaka-apekto na ng ating mga gampanin sa buhay.
03:27Kasi sometimes, baka doon na tayo masyadong nakatuon ang ating consciousness sa mga worry and fear.
03:35Kaya masyado na tayong, nawawala na tayo ng focus sa ating work, family, and other roles sa society.
03:43Doc, meron po bang pagkakaiba ng pakiramdam doon sa tinatawag natin po sa election anxiety when it comes to demographics?
03:51Or siguro, let's go specifically sa kabataan, sa mga bata, mga matatanda?
03:57Meron. Kasi magkakaiba eh.
04:00Per generations, meron din silang kanya-kanya na mga goals and fears or worries in life or mga sources ng kanilang stress.
04:08Oo. So, pag Gen Z, sila yung mas concerned sa outcome ng election.
04:13Related to, halimbawa, mga international or mga relationships with other countries,
04:22impact ng election sa safety nila, sa kanilang future as the Gen Zs, future leaders of our country.
04:29Pag yung mga nasa mature, ano naman, age group, generation, sila naman iba ang concern nila.
04:35Ano ang implication ng outcome ng election sa kanilang pangkabuhayan, sa kanilang livelihood, sa kanilang survival.
04:41So, may mga gano'n. Iba-iba per generation ang source ng kanilang stress.
04:47So, iba-iba rin siguro yung coping strategy.
04:49Yes.
04:50So, paano pag, ano ka, bata-bata, nasa middle age, at yung mga nakatanda?
04:55More or less, we always recommend sana healthy lahat ng coping strategies.
05:00And coping strategies naman kasi mas maganda.
05:02So, balikan natin yung cause ng anxiety kanina na mention natin, nawawalan tayo ng control, di ba?
05:08Na there is that loss of control sa outcome.
05:10So, focus tayo dapat sa kung ano ang mga bagay na meron tayong control over.
05:14Like yung mga kabataan ngayon, meron silang control sa kanilang halimbawa, sa kanilang engagement in social media.
05:21Yes. May mga dump accounts sila.
05:24Yeah.
05:25Yeah. So, dapat may controls na doon.
05:27Kung kailangan, they set boundaries sa kanilang use, no, ng kanilang social media platforms.
05:33Kasi engaged talaga sila.
05:34Sila yung mga digital natives.
05:36So, mga other generations naman, kailangan may boundary also.
05:40Healthy discussion sa family.
05:42Kasi sometimes, sila naman yung mas expressive.
05:45Sila yung mas nagdi-discussions talaga sa pamilya.
05:48Minsan, may listang bibigyan niya sa lahat ng members ng family niya.
05:50Ito'y boto ninyo.
05:51Correct.
05:52Mas ano sila eh, mas ganyan sila, mas expressive sila through words and writing.
05:57So, mas maganda also, healthy discussions lang.
06:00And avoid natin yung, we respect each other's opinions and views and boundary also.
06:06Lalo na pag nakaka-apekto na siya sa trabaho or interpersonal relationships,
06:10ayaw natin umabot sa ganun.
06:12What are your thoughts, Doc, about, you know, generations cancelling and being cancelled?
06:17Instead of calling out, yung ganong glassing kultura ng social media.
06:22Which is very, ano yan ha, nangyayari talaga.
06:25But sana, ay, we avoid.
06:27Of course, ano yun, medyo disheartening kung ganun.
06:29Kasi we always look sana at both sides of a story, of a coin.
06:35But there are always two sides to a coin.
06:37So, mas maganda, before we comment, we give mga negative kaagad or harsh na mga comments about something or someone,
06:45is pakinggan natin, be open-minded enough na pakinggan yung both sides of the story,
06:51and let's be respectful.
06:52Yun naman ang important doon.
06:54Maintain that respect and healthy discussions.
06:56Dr. Adal, dahil kayo po yung psychiatrist, siguro, ito po yung tanong ng nakararaming mga Pilipino.
07:03Yes.
07:04Kapag halalad, maraming magkakaibigan, magkakamag-anak,
07:09ang nagkaroon ng emosyonal na hitwaan,
07:13nagkagalit-galit,
07:15makikita mo sa social media, di ba,
07:17na nagkakaroon ng pagdaramdam sa kaibigan, sa kakailala,
07:21o kung sa kamag-anak,
07:23paano ito hihilom?
07:25Yes, oo, it, proseso siya.
07:28Kasi hindi naman, sometimes kasi talaga emotionally invested tayo,
07:32bilang mga Pilipino, di ba?
07:33Hindi natin i-validate yun eh.
07:36Yeah, it's a process.
07:37Kailangan i-accept, i-acknowledge natin kung ano yung emotions natin,
07:40kung tayo ay nasaktan,
07:41or kung tayo talaga, we feel na may conflict, for example, sa family.
07:48Then let's acknowledge it.
07:49Na-acknowledge natin yun.
07:50Kasi with that awareness ngayon,
07:52comes the action part.
07:54Doon naman nagsisimula sa acknowledgement of emotions.
07:57And kung kinakailangan in family meetings,
07:59for example,
08:00ang magandang strategy is, again,
08:02boundary, set limits,
08:04kung ano mga discussion points.
08:05Kung kinakailangan focus on other,
08:07mga topics sa pamilya.
08:09O, ano lang, yung healthy discussions about something else,
08:12kung saan ba kayo magbabakasyon,
08:14anong plans ninyo,
08:15mga ganon.
08:16Not really about something political,
08:18or about the political situation.
08:20Para magmabawasan yung tension in the family.
08:24So, set boundaries.
08:25Alam mo, pasok din sa post-election,
08:27yung hindi nasagot yung kanilang naging problema during election.
08:30Like, habang sila ay nagpaproseso ng kanilang boto,
08:34na overvote, na undervote,
08:35may hindi na bilang or whatsoever.
08:37Well, anyway,
08:38siguro, doc,
08:38in general perspective na lang siguro tayo,
08:41for sure,
08:42marami mga Pilipino pa rin,
08:44ang iba't iba yung kanilang pinagdaanan
08:46sa naging resulta o takbo ng eleksyon.
08:49Ano pong mensahe po natin para sa kanila?
08:51Number one,
08:52ang message natin is to acknowledge your emotions.
08:55Of course,
08:56kung tayo ay nalulungkot,
08:57kasi there's that sense of loss
08:58na hindi nanalo ang ating candidates na sinuport,
09:02or may mga changes sa outcome,
09:06or for the future,
09:08ng leadership ng country.
09:10Let's acknowledge kung tayo ay nasasakta,
09:12nalulungkot, anxious.
09:13And with that,
09:15focus tayo ngayon sa mga bagay na meron tayong control over.
09:19Kasi wala tayong control dun sa election na outcome talaga.
09:22But focus tayo sa mga bagay within our control.
09:25Like for example,
09:25healthy coping strategies,
09:27sleep well,
09:29set limits sa mga social media,
09:31news,
09:32kung kinakailangan,
09:33instead of listening to the news
09:34at mag-aabang ng mga recent na mga updates,
09:38mag-ano ka muna,
09:39exercise,
09:40or listen to music,
09:41or tumakbo,
09:44yung ganun,
09:45running,
09:45mga do-do the things,
09:46or aakyat pa,
09:48or tataas pa yung mga happy hormones.
09:50Ibahin mo yung attention mo.
09:52Yes,
09:52distract,
09:53distract,
09:53and of course,
09:54respect natin,
09:55and each other's opinions and political views.
09:58Kasi in the end naman,
10:00isang bansa pa rin naman tayo,
10:01and we remain pa rin.
10:03Walang iwanan,
10:04kahit na kung sino man ang mananalo,
10:06or anong outcome,
10:07we support pa rin,
10:09each other.
10:10Then nasa demokrasya tayo eh,
10:11hindi pwede yung gusto mo lang.
10:13Kailangan gusto ng nakararami.
10:15Well, maraming salamat po,
10:16para sa inyong mga ibinahaging informasyon,
10:19uh,
10:20ukol sa pangangalaga sa ating mental health,
10:22tiyak pong maraming natutunan
10:23ng ating mga kababayan,
10:25ngayong umaga,
10:25lalo na sa pagharap sa post-election anxiety.
10:29Maraming salamat,
10:29Doktor.
10:29Thank you, Sir Audrey.
10:30Thank you, Fifi.
10:31Thank you po.
10:31Thank you, Dok.
