00:00Orman yangının olması için üç ana unsurun bir araya gelmesi gerekiyor.
00:05Bunlar yanıcı maddeler ki bunlar ormanda bulunan canlı ağaçlar veya onların ölü artıkları, ölü örtü dediğimiz kısımları.
00:13Oksijen ya da hava diyebiliriz buna.
00:15Bir de sıcaklık.
00:17Üçü bir araya geldiği zaman yaz mevsiminde bir de nemin çok düşük olması durumlu.
00:23Tabi bunu ekstralar da ekleyebiliriz.
00:25Mesela rüzgar, özellikle kuru rüzgarlar bunu eklendiği zaman orman yangını çıkması için her şey hazır demektir.
00:32Bir bahane arıyor demektir.
00:33O zaman bu bahane ne olacak?
00:36Bu da bu yanıcı madde dediğimiz nesnelerin bunlar ibreler olabilir, kuru dallar, kuru otlar olabilir.
00:43Yaklaşık 230 dereceye kadar çıkmasının sağlanması gerekiyor.
00:46Bu da bir izmarit olabilir ya da terk edilmiş, söndürülmemiş bir mangal ateşi olabilir.
00:52Buna benzer cam onlar da belki olabilir ya da yıldırım olabilir, doğal sebepler de olabilir.
00:59Bu gibi tutuşturucu ya da yanma sıcaklığını oluşturan faktörler eklendiği zaman orman yangını çıkar.
01:06Ona orman yangını dememiz için kontrolden çıkmış olması gerekiyor.
01:10Yani herhangi bir ateş değil de kontrolden çıkmış ateş ne oluyor?
01:15Orman yangını şeklinde tanımlanabilir.
01:17Türkiye'nin orman varlığı açısından baktığımız zaman ormanlarımızın sahil bölgelerinde yoğunlaştığını görür.
01:23İç bölgelere doğru ormanlarımız azalır.
01:26Kıyı bölgelerinde işte Karadeniz bölgesi, Marmara, Ege ve Akdeniz sahil bölgelerinde orman varlığımızın olduğunu söyleyebiliriz.
01:32Ama orman yangını dediğimiz zaman esas riskli kısım Ege ve Akdeniz.
01:37Yani Akdeniz ikliminin görüldüğü yazın sıcak ve kurak 5-6 ay gibi bir zaman aralığının olduğu döneme sahip iklim bölgeleri akla gelir.
01:48Kısacası Türkiye'deki ormanların Ege ve Akdeniz sahillerindeki kısımları riskli alanlardır.
01:55Diğer bölgelerde yangın çıkabilir ama o kadar hassas değillerdir yangına karşı.
02:01Bunun dışında türler de önemli.
02:04Şimdi Ege ve Akdeniz sahillerine baktığımız zaman herkesin bildiği bir bitki örtüsü vardır.
02:10Yani bu sıcak dönemde kuraklığa adapte olmuş, susuzluğa dayanıklı ormanlar.
02:16Bunlar kızılçam ormanı dediğimiz ormanlar.
02:19Burada bahçemizde de görebilirsiniz arka tarafta kızılçamlar tek tük mevcut.
02:25Bunlar bol kozalaklı bir de çok kapalı değil.
02:29Yani bakın arada böyle boşluklar var.
02:32Havanın girmesi için çok müsait, tutuşmaya çok müsait.
02:35Bakın orada başka bir çam türü var fıstık çamı.
02:38O böyle kapalıdır.
02:39Kolay kolay kızılçam kadar hızlı yanmaz.
02:42Bu çam dediğim, kızılçam dediğimiz türlerde sahillerde yaklaşık 0 metre ile 800 metre, 1000 metre arasındaki ormanları oluşturur.
02:53Yani Antalya, İzmir, Çeşme, Muğla sahillerinde gördüğümüz ağaçlar bu kızılçam ağaçlarıdır.
03:03Bundan başka bir de yine Akdeniz'e özgü çalı toplulukları var.
03:08Bunlara da biz maki diyoruz.
03:10Çeşitli türlerden oluşan bir formasyon bu.
03:13Mesela benengiç, keçi boynuzu, defne, yabani zeytin gibi türler.
03:20Bunlar da kolay yanan türlerdir.
03:22Ve yanmaya karşı adaptasyon özellikleri gösterirler.
03:26Yangınlar bu sahalarda çıkar.
03:28Kızılçamlar bu iklimin, Akdeniz ikliminin diyelim, en böyle iyi gelişen, bu ortamda en iyi gelişen ağaçlarıdır.
03:37Ama işte yangına karşı da çok hassastırlar.
03:40Bu ortamda çok hızlı büyürler.
03:42Ekonomik değerleri yüksektir.
03:44Çünkü çok çabuk bir şekilde keresle elde edilir bunlardan.
03:48Ama bir takım özellikleri de yangınla beraber evrilmiş olduklarından diyelim.
03:54Mesela bunlarda çıra vardır içlerinde.
03:57Yanma, mesela insanlar bunları bir ocakları tutuşturmak için kullanırlar.
04:00Bu ağacın kendi yapısında vardır.
04:02Reçine vardır, yanıcıdır.
04:03İbreleri su oranı çok düşük, yanmaya çok müsaittir yeşilken bile.
04:08Yere dökülmüş ibreleri yanmak için çok uygun bir ölü örtü oluşturur.
04:14Bu gibi özellikleri onu yangına hassas yapar.
04:20Ayrıca ağaç da zaten arada sırada, Kızılçam ormanları yaşlandığı zaman artık böyle ışık ormanın altına inemez, kendini ağaçlar yeniyemez.
04:30Yanma ihtiyacı duyarlar.
04:32Son yıllarda üç bini geçti.
04:34Yılda ortalama çıkan yangın sayısı giderek artıyor.
04:39Artı, evet, yılda birkaç kere büyük yangın denilen, mesela bir yangında beş bin hektar ya da daha fazla alan yanarsa biz ona büyük yangın diyoruz.
04:51Bu tür yangınlar çoğaldı, hatta beş bin hektarı çok üzerine çıktı.
04:56Normalde yılda yedi, sekiz bin hektar orman yanarken bir yangında sadece beş bin hektar ve fazlası yandığı zaman bu büyük yangın oluyor.
05:03Bunu örnek göstermek gerekirse, geçen sene Yamanlar Dağı'nda uzun süren yangınlar oldu mesela.
05:12Artık gerçekten iklim değişiyor.
05:15Yıllık sıcaklık ortalamaları artıyor.
05:17Ekstrem sıcaklıklar çok fazla yürürmeye başlandı.
05:20Sıcaklık dalgası denilen, böyle o dönemlerin maksimum sıcaklık ortalamaların çok üzerine sıcaklıklar.
05:29Kırk iki, kırk üç, kırk dört, bu gibi sıcaklıklar üç gün, hatta beş gün ve daha fazla süreyle devam etti.
05:37Hatta iki bin yirmi yirmi yılında bu yüksek sıcaklıklar on günden fazla devam etti.
05:44On beş gün devam etti.
05:46Bu gerçekten aşırı sıcak koşullar.
05:51Bu neye sebep oluyor?
05:52Aşırı boğarlaşmaya, yanıcı maddelerin iyice nemini kaybetmesine, artı havanın nisbi neminin çok düşmesine, düşmesi ne anlama geliyor?
06:02Yanmayı korulaştıran bir durum.
06:05Yani havadaki nisbi nem yüzde seksen olduğunda yüzde yirmi daha nem olsa yoğuşma gerçekleşecek, yağış başlayacak demektir.
06:15Ama yüzde yirminin altına düşüyor.
06:18Yani yüzde yirminin altına düştüğü zaman nisbi nem, inanılmaz bir havada nem açığı ortaya çıkıyor.
06:24Bu da inanılmaz bir boğarlaşmaya yol açıyor, kurmaya yol açıyor.
06:28Tutuşma olayını kolaylaştırıyor ve bu günlerce devam ediyor.
06:31Buna ilave eden sıcak rüzgarlar, yani hava koşulları.
06:35Bu da şeyden, şöyle söyleyeyim, Toroslardan Akdeniz sahillerine, bizim fön rüzgarı dediğimiz kurutucu rüzgarların devamlı esmesi.
06:49Bu da Kuzey Denizi'nden Basra Alçak Basınç Merkezi'ne devamlı bir hava akımı var yaz aylarında.
06:56Biz buna Etezyen diyoruz.
06:57Bu rüzgarlar, göller yöresini aşıp Akdeniz sahillerinin Antalya'ya inerken, oradaki yüksek dağlardan, Toroslardan, ki yani 3000 metre aşıyor her yer bu dağlar.
07:08Dik yamaçtan hızla aşağı inerken, her 100 metrelik bir derece kadar sıcaklığı artıyor.
07:13Bu sıcak ve kuru rüzgarlar, yangınların oluşmasını sağladığı gibi bir de yayılmasını da kolaylaştırıyor.
07:22Bu koşullar altında, böyle süper bir yangın diyelim, çok kötü bir şey ama gerçekleşti ve bunların sıklaşacağını tahmin ediyoruz artık bundan sonra.
07:32Çünkü iklim bu halde doğru dönüşüyor.
07:35En kesin tedbir, ormana giriş yasağı.
07:38O da 1 Mayıs'tan itibaren başlıyor sanırım 1 Kasım'a kadar ya da 31 Ekim'e kadar devam eden bir süre.
07:46Bu iyi bir tedbir ama yeterli değil.
07:49Belki de bu yangının, yangın üçgeni dediğimiz üçgenin bir parçası olan yanıcı madde.
07:58Yani ormanların altında biriken ölü örtü, bunların ortadan kaldırılması belki maliyetli gibi görünüyor ama
08:05en ucuz ve en ekonomik, en etkili yöntem belki de budur.
08:10Bunun yapılması belki etkili olur.
08:12Bunun dışındaki önlemlerin arttırılması lazım.
08:13Yani artık böyle 7-8 bin, 10 bin hektarlık yangın alanlarının ötesine geçtik.
08:20Çok aşırı yangınlar olabilir.
08:22Buna da teknik olarak daha hazırlıklı olması lazım devletin, kurumların.
Yorumlar